آزادی مشروط مهدیه اسفندیاری در فرانسه: تحلیلگران می‌گویند ادامه دیپلماسی گروگان‌محور ایران است

وزارت امور خارجه ایران از آزادی مشروط مهدیه اسفندیاری، شهروند ایرانی بازداشت‌شده در فرانسه به اتهام «تبلیغ تروریسم»، خبر داده است. هم‌زمان، منابع رسانه‌ای از احتمال تبادل زندانیان میان تهران و پاریس سخن گفته‌اند. تحلیلگران این رویداد را ادامه  سیاست گروگانگیری دولتی تهران دانسته‌اند.

تهران در بیانیه‌ای از تصمیم قاضی فرانسوی برای صدور حکم آزادی مشروط استقبال کرده و اعلام کرده است که تا بازگشت کامل او به کشور، تلاش‌های دیپلماتیک ادامه خواهد داشت.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت: «وزارت خارجه تا آزادی کامل این هم‌وطن ایرانی و بازگشت وی به میهن، به تلاش‌های خود ادامه می‌دهد.»

مقام‌های قضایی فرانسه گفته‌اند که آزادی مهدیه اسفندیاری با تصمیم دادگاه جنایی پاریس و برخلاف نظر دادستان صادر شده است. دادستانی پاریس با استناد به «خطر فرار» با آزادی او مخالفت کرده بود، اما دادگاه این استدلال را رد کرد.

طبق حکم دادگاه، او تا زمان برگزاری جلسه نهایی در ژانویه ۲۰۲۶ اجازه خروج از فرانسه را ندارد.

نبیل بوضی، وکیل مهدیه اسفندیاری، در گفت‌وگو با رسانه‌های فرانسوی گفت که دادگاه تشخیص داد مدت بازداشت موقت او با توجه به اتهامات، بیش از حد طولانی بوده است. او افزود که موکلش اکنون می‌تواند آزادانه‌تر برای دفاع از خود آماده شود.

مهدیه اسفندیاری، ۳۹ ساله و استاد دانشگاه مقیم فرانسه، در مارس ۲۰۲۵ در پاریس بازداشت شد. اتهام او، به گفته دادستانی، «انتشار مطالب در حمایت از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در اسرائیل» در یک کانال تلگرامی بود.

بازداشت او نتیجه تحقیقاتی از سوی مرکز ملی مبارزه با نفرت‌پراکنی آنلاین (PNLH) عنوان شده است.

روزنامه لیبراسیون نوشته است که پرونده مهدیه اسفندیاری در چارچوب مذاکرات تبادل زندانیان میان ایران و فرانسه دنبال می‌شود.

منابع نزدیک به وزارت خارجه ایران گفته‌اند این تبادل احتمالی ممکن است شامل آزادی  سیسیل کولر و ژاک پاریس، دو شهروند فرانسوی، باشد که از سال ۲۰۲۲ در ایران به اتهام «جاسوسی» در بازداشت‌اند.

دستگاه قضایی ایران اخیرا این دو شهروند فرانسوی را به اتهام «جاسوسی و توطئه علیه امنیت ملی» مجموعاً به ۶۳ سال زندان محکوم کرده است.

دولت فرانسه بازداشت شهروندان خود را خودسرانه، مغایر با تعهدات بین‌المللی و «گروگان‌گیری دولتی» توصیف کرده و در ماه‌های گذشته بارها خواستار آزادی آنها شده است.

تحلیل‌گران می‌گویند آزادی مشروط مهدیه اسفندیاری تازه‌ترین نمونه از الگوی تکرارشونده‌ «دیپلماسی گروگان‌محور» جمهوری اسلامی ایران است، سیاستی که در آن بازداشت و مبادله‌ شهروندان خارجی و دوتابعیتی، به ابزاری برای فشار سیاسی و امتیازگیری بین‌المللی تبدیل شده است.

چنین سیاستی طی سال‌های اخیر در تعامل ایران با کشورهای اروپایی بارها تکرار شده است.

یکی از بارزترین نمونه‌ها، مبادله حمید نوری، مقام پیشین قضایی جمهوری اسلامی، با دو شهروند سوئدی بود.

او که در سوئد به اتهام مشارکت در اعدام‌های سال ۱۳۶۷ به حبس ابد محکوم شده بود، در خرداد ۱۴۰۳ (ژوئن ۲۰۲۴) با میانجی‌گری عمان آزاد و به ایران بازگردانده شد. در مقابل، دولت سوئد دو شهروند خود، از جمله یوهان فلودروس، دیپلمات اتحادیه اروپا، را از ایران آزاد کرد.

نخست‌وزیر سوئد در بیانیه‌ای این روند را «بازی گروگان‌گیرانه تهران» خوانده بود.

نمونه دیگر، پرونده اسدالله اسدی، دیپلمات ایرانی مستقر در وین است که در سال ۲۰۲۱ در بلژیک به اتهام طراحی بمب‌گذاری علیه گردهمایی مخالفان جمهوری اسلامی در نزدیکی پاریس، به ۲۰ سال زندان محکوم شد.

او دو سال بعد، در اردیبهشت ۱۴۰۲ (مه ۲۰۲۳)، در چارچوب تبادل زندانیان با اولیویه واندکاستیل، امدادگر بلژیکی زندانی در ایران، آزاد و به تهران بازگردانده شد.

این تبادل با انتقاد گسترده در اروپا روبه‌رو شد و بسیاری آن را تشویق «سیاست گروگان‌گیری» دانستند.

منتقدان و نهادهای حقوق بشری از تمکین دولت‌های غربی به آنچه سیاست «گروگانگیری دولتی» ایران می‌خوانند انتقاد کرده‌اند. آنها می‌گویند این الگو در کوتاه‌مدت به آزادی افراد منجر می‌شود، اما در بلندمدت، خطر نهادینه‌شدن «بازداشت برای امتیاز» را افزایش می‌دهد.