تراژدی جادەهای مرگ و مافیای خودرو در ایران

ژیار دستباز

تصادفات جادەای و تلفات بالای رانندگی در ایران،که سالانه نزدیک به ٢٠ هزار نفر را به کام مرگ می کشاند، این کشور را به یکی از کشورهای با آمار مرگ ومیر بالای رانندگی تبدیل کرده است، به صورتی که تلفات حوادث رانندگی در ایران از کل اتحادیه اروپا بالاتر است. بر اساس این آمار ایران در کنار کشورهایی مانند رواندا وآفریقای مکزی با ٣٢ کشته در هر ١٠٠ هزار نفر  در جدول پرتلفات ترین کشورهای جهان قرار داده است.

گلاویژ  بعد از چندین سال، هنوز آن روز دهشتناک را فراموش نکرده است،که در آن صبح غم انگیز پاییزی و در یک چشم بهم زدن با مرگ همزمان همسر و دو برادرش به همراه هفت تن دیگر از جوانان روستا در یک تصادف رانندگی، برای همیشه سرنوشت او وچندین خانواده دیگر عوض شد.

چندین بچه بدون پدر بزرگ شدند و چندین زن جوان تنها با یاد عزیزانشان ناچار شدند در جامعەای سنتی و مرد سالار، بدون هیچ پشتوانه‌ایی مسئولیت بزرگ کردن بچه‌هایشان را با تمامی مشکلات برعهده بگیرند.

روز اول آبان ماه سال ١٣٨٢ در یک حادثه غم انگیز، بزرگترین و پرتلفات ترین حوادث جاده‌ایی روستایی، در چند دهه اخیر اتفاق افتاد.

در آن روز که قرار بود در روستای "گولانه" از توابع دیواندره در استان کردستان همزمان سه مراسم عروسی برگزار شود، به دلیل تصادف یک دستگاه تویوتا با یک دستگاە مینی بوس خاور ده نفر ازساکنان این روستا که ٨ نفرشان زیر ٣٠ سال سن داشتند جانباختند. آن سال، هنوز هم در میان مردم منطقه به سال تصادف مشهور است.

گلاویژ که در آن زمان فقط ٢٢ سال سن داشت و سه سال از ازدواجش گذشته بود و تنها دخترش ٢ سال سن داشت، ازسیاهترین روز زندگیش می گوید که برای همیشه سرنوشتش را تغییر داد:

آن روزپنجشنبه بود، مانند همیشه همسرم از خواب بیدار شد، لیست وسایلی را که برای شرکت در مراسم عروسی میخواستم به او دادم. بە دلیل خاکی بودن جاده روستا در آن زمان تنها تویوتا مناسب بود و شوهر من هم هرروز مسافران را به شهر می رساند، هنوز یک ساعت از رفتنش نگذشته بود، خبری وحشتناک در روستا پیچید، ماشین شوهرم در پنج کیلومتری دیواندره تصادف کرده بود وتمام سرنشیناش کشته شده بودند

گلاویژ که هم اکنون نیز روزانه آن رویداد جلو چشمانش تداعی می شود، میگوید ابتدا این خبر برایم مانند کابوسی وحشتناک بود و میخواستم زود بیدار شوم. وقتی با پای برهنه وسراسیمه به بیمارستان رسیدم، خبر مرگ دو برادرم که یکی از آنها پزشک و دیگری بهیار روستا بود، همسر و پدر شوهرم و هفت تن دیگر از بهترین جوانان روستا را به من دادند.

روزها گذشت و ما با اشک و خون دل خوردن و بدون هیچ پشتوانەای در این جامعه که برای زنان تنها پر از حرف وحدیث است، بچه‌هایمان را بزرگ کردیم.

تنها دوماه قبل از این حادثه دهشتناک بود که سقوط اتوابوس مسافربری تهران به سقز در پل سنته این شهرستان ٢٨ نفر جانباخته بودند اما نه کسی بازخواست شد و نه مسئولی به دلیل این حوادث  تلخ جاده‌ای حتی عذر خواهی کرد.

این حوادث ناگوار جاده‌ایی به دلیل جاده‌های نا استاندارد وخودروهای بی کیفیت در کردستان و ایران ادامه دارد، طبق پیگیری های آرنا نیوز همچنان روزانه جاده های سقز بوکان، سنندج  دیوانده، روانسر به کرماشان، مهاباد به ارومیه شاهد تلفات بالای انسانی هستند.

مافیای خودروسازی ایران که باجان مردم بازی می کنند

در این میان علاوه‌ برعوامل انسانی، غیر استاندارد بودن جادەها و خودروهای بی کیفیت داخلی بە عنوان محصولات دو مافیای خودروسازی ایران، که عملا در میدان انحصاری و بدون رقابت محصولات بدون کیفیتشان را چند برابر خرید جهانی آن به مردم قالب میکنند، یکی از عوامل موثر در این تلفات بالای رانندگی است.

دو شرکت ایران خودرو و سایپا که ازسوی افراد نزدیک به نهادهای قدرت و ورانت بگیر در ایران اداره می شوند، عملا با نفوذی که در میان سیاست گذاران دارند، مانع از هرگونه تغییر ملموسی برای ورود ماشین های خارجی ورقابتی شدن بازار می شوند.

در واقع این شرکتهای مافیایی خودرو سازی در داخل ایران با عوامل نفوذی درصددند تا درهای واردات خودرو به ایران همچنان بسته بماند و از سوی دیگر، با تولیداتی کە از کیفیت پایین، نا امن برخوردارند، محصولاتشان را بی توجه به جان انسانم با قیمتهای بالا بە فروش برسانند.

نتیجە این روند عدم امکان انتخاب مردم بین دو گزینەی بد و بدتر بودە است. جلال رشیدی کوچی نماینده مجلس ایران عملکرد این مافیای خودرو در داخل ایران را موفق میداند ومی گوید:

مافیای خودرو داخل ایران جریانی است که طی سالها شکل گرفته و مشتمل بر کارشناسانی است که ممکن است تا وزارت صمت نفوذ کرده باشند. این مافیا جریانی است که بدون هیچ دلیل منطقی از صنعتی حمایت میکند که سالهاست داد همه را درآورده است.

این نماینده مجلس، همچنین با اشاره به قیمت های بسیار بالای خودروهای داخل ایران می گوید:

خودروهای کارکرده خارجی در ایران ١٠ برابر قیمت جهانی آن به فروش می رسند، واردات خودروهای کارکرده خارجی هم که با وجود مصوبه مجلس برای ورود، امید می رفت که بازار را رقابتی کند، اما با محدود کردن آن به چند محصول مشخص و تبصره های آن به نفع همان مافیاهای خودرو عمل کردە است. به نظر می رسد مصوبه واردات خودرو را خود خودروسازان نوشته اند.  

در این میان خودرو پراید به نمادی از فساد و رانت وناامنی خودروسازان در میان شهروندان ایرانی تبدیل شده است که با کوچکترین تصادف به دلیل ناامن بودن وعدم کیفیت آن به آهن پاره ایی تبدیل می شود.

اما با این وجود، این خودرو که در حال حاضر با قیمتی بالا که بیش از پس انداز حقوق چندین سال کار کارگران است به مردم قالب می شود زیرا ارزانترین خودروی ممکن است ومردم هم انتخاب دیگری ندارند.

با جستجویی ساده در کانال ترحیم شهرهای مختلف، به وفور میتوان با اعلامیەهایی مواجە شد کە حاکی از فوت همزمان چندین نفر و در مواردی تمامی اعضای یک خانواد در تصادفات جادەای با خودروهای بی کیفیت داخلی است.

دربسیاری از موارد در آرامستانها مادرانی مشاهده می شوند که در میان قبر دو یا سه فرزندشان که همگی بر اثر تصادف یا باهم ویا در فاصله کوتاهی از هم بر اثر تصادف جانباخته اند مویه میکنند.

جاده های نا استاندارد و مرگ خاموش شهروندان در مناطق محروم

در این میان وجود جادەهای غیر استاندارد و عدم سرمایه گذاری در این زمینه، یکی دیگر از دلایل تصادفات جادهایی وتلفات بالاست که درمیان خود استانهای ایران نیز تفاوتهای فاحشی دارد.

استانهای مرکزی از نظر آزاد راه و بزرگراه فاصله زیادی با استانهایی همچون کردستان، آذربایجان غربی، ایلام، کرمانشاە و یا سیستان وبلوچستان دارند.

برای نمونه دراستان کردستان، در حالی که هیچ گونه آزاد راهی وجود ندارد، هنوز ٢٧ درصد از راههای روستایی بالای ٢٠ خانوار از آسفالت و راه دسترسی مناسب محروم هستند.

این آمار را کیومرث حبیبی معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کردستان در آیین تکریم ومعارفه مدیر کل راهداری کردستان، در بهارگذشته اظهار داشت:

ضریب ریسک پذیری  جادەهای کردستان بالاست وهشت هزار کیلومتر ازراههای استان کردستان غیر استاندارد است.

همچنین به گفته رحیمی فرمانده انتظامی وقت سیستان و بلوچستان ٩٥ درصد ازجاده های این استان غیراستاندارد بودە وسالانه هزاران نفر به دلیل ضعف زیر ساختهای جادەای در محورهای مواصلاتی این استان کشته می شوند.

از سویی دیگر نبود بزرگراه و اتوبان و وجود جادەهای دوطرفه وناایمن، روزانه باعث تصادفات زیاد در محورهای مواصلاتی سیستان و بلوچستان شدە است که شمار زیادی از این افراد را مهاجران افغان تشکیل میدهند.

نمونه بارز آن، تصادف آبانماه سال ٩٨ بود، که در در جریان این تصادف میان دو خودروی سواری سبب جانباختن ٢٨ مهاجر افغانستانی و زخمی شدن ٢١ نفر دیگر شد.

با وجود مشکلات بسیار در زمینه حوادث جادەای وتلفات بالای آن، خصوصا در مناطق توسعه نیافته به نظر می رسد که مسئولان جمهوری اسلامی ایران هیچ علاقەایی نسبت به بهبود این وضعیت نداشته و مایل هستند کە در بر همان پاشنه جانباختن هزاران شهروند در درجاده های نا امن و گرفتار مافیای خودرو سازها بچرخد.