دریای سرخ در آتش تنش‌ها: بحران امنیتی و ضربه‌ای سخت به اقتصاد جهانی

دریای سرخ، یکی از مهم‌ترین شریان‌های تجارت بین‌المللی، در ماه‌های اخیر بار دیگر به کانون تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است. این آبراهه استراتژیک که زمانی سالانه بیش از یک تریلیون دلار کالا از آن عبور می‌کرد، اکنون با افت شدید تردد کشتی‌های تجاری و تغییر مسیر ناوگان‌های حمل‌ونقل مواجه است؛ بحرانی که نه‌تنها امنیت دریایی را تهدید می‌کند، بلکه اثرات اقتصادی زنجیره‌ای بر تجارت جهانی، قیمت کالاها، بازار انرژی و زنجیره تأمین جهانی بر جای گذاشته است.

در تازه‌ترین دور از حملات دریایی، گروه حوثی‌های یمن که مورد حمایت ایران هستند، دو کشتی تجاری با اسامی Magic Seas و Eternity C با پرچم لیبریا و مدیریت یونانی را هدف قرار دادند

کشتی Magic Seas روز یکشنبه مورد حمله قرار گرفت و تمامی خدمه آن پیش از غرق شدن تخلیه شدند. اما کشتی Eternity C که روز دوشنبه هدف قرار گرفت، سرنوشتی فاجعه‌بارتر داشت. در این حمله، دست‌کم چهار تن از خدمه کشته شدند، ۱۰ نفر نجات یافتند و ۱۱ نفر همچنان مفقود هستند.

بر اساس گزارش نیروی دریایی اتحادیه اروپا، حوثی‌ها در این حمله از راکت‌انداز، سلاح‌های سبک، پهپادهای انتحاری و قایق‌های بدون سرنشین حامل مواد منفجره استفاده کردند.

این کشتی سرانجام در ساعت ۷:۵۰ صبح چهارشنبه غرق شد. هر دو کشتی، طبق برخی ارزیابی‌ها، به‌دلیل ارتباط غیرمستقیم با منافع اسرائیل هدف قرار گرفتند.

کمپین دریایی حوثی‌ها و افت بی‌سابقه در تجارت جهانی

از نوامبر ۲۰۲۳ تاکنون، حوثی‌ها بیش از ۱۰۰ حمله دریایی علیه کشتی‌های تجاری انجام داده‌اند؛ حملاتی که ابتدا با هدف اعمال فشار بر اسرائیل در جنگ غزه صورت گرفت، اما به‌مرور به کشتی‌های آمریکایی، اروپایی و حتی آسیایی نیز گسترش یافت.

این وضعیت، عملاً مسیر دریای سرخ و کانال سوئز را – که حدود ۱۲ درصد از کل تجارت دریایی جهان از آن می‌گذرد – از معادلات تجاری بسیاری از شرکت‌ها خارج کرده است.

بسیاری از غول‌های کشتیرانی، از جمله Maersk، مجبور شده‌اند مسیرهای خود را از دریای سرخ به‌سمت دماغه امید نیک در جنوب آفریقا تغییر دهند.

این تصمیم باعث افزایش چشمگیر زمان حمل‌ونقل (تا دو هفته بیشتر) و افزایش هزینه‌های سوخت، بیمه و تدارکات شده است. پیامدهای این وضعیت، تنها محدود به حمل‌ونقل دریایی نیست؛ بلکه بر قیمت نهایی کالاها، تورم جهانی، هزینه‌های مصرف‌کنندگان، و حتی توازن تجاری بسیاری از کشورها نیز اثر گذاشته است.

در واقع، این بحران دریایی به یکی از محرک‌های جدید ناپایداری اقتصادی جهانی بدل شده است؛ در شرایطی که هنوز بسیاری از زنجیره‌های تأمین از شوک‌های ناشی از جنگ اوکراین و پیامدهای پاندمی کرونا رهایی نیافته‌اند.

پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی

علاوه بر خسارات اقتصادی، این حملات خسارات انسانی و زیست‌محیطی قابل‌توجهی به‌همراه داشته‌اند. نشت نفت از کشتی Eternity C، خطرات ناشی از غرق‌شدن کشتی‌ها در مسیرهای شلوغ دریایی، و تهدید زیرساخت‌های دریایی منطقه، احتمال بروز فاجعه‌ای زیست‌محیطی در دریای سرخ را افزایش داده است.

نماینده ویژه سازمان ملل در امور یمن، هانس گروندبرگ، با ابراز نگرانی از تشدید تنش‌ها، هدف قرار دادن کشتی‌های غیرنظامی را «غیرقابل‌قبول و تهدیدی برای کل نظم تجارت جهانی» خوانده است.