پنجره محدود توافق؛ خطر محاسبه غلط در تقابل ایران و آمریکا

در حالی که مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای میان ایالات متحده آمریکا و ایران وارد هفته دوم خود شده است، نشانه‌های بن‌بست فزاینده‌ای از دو سوی مناقشه دیده می‌شود. دور دوم گفت‌وگوها احتمالاً سه‌شنبه آینده در ژنو برگزار خواهد شد، اما اختلافات عمیق بر سر سطح غنی‌سازی اورانیوم، سرنوشت ذخایر موجود و برنامه موشکی ایران، همراه با افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، فضای دیپلماتیک را شکننده کرده است.

در هفته گذشته، دونالد ترامپ لحن تندتری را در رابطە با جمهوری اسلا،ی ایران اتخاذ و تغییر رژیم در ایران را "بهترین گزینه" خوانده است.

در این بارە، او هشدار داده است که عدم دستیابی به توافق برای تهران گران تمام خواهد شد و از سوی دیگر تأکید کرده است کە ایران نباید حتی یک ذره اورانیوم را غنی‌سازی کند.

در همین راستا، ترامپ، دستور اعزام بزرگترین ناو هواپیمابر جهان را به خاورمیانه صادر نمودە است تا به دیگر ناو آمریکای، آبراهام لینکلن، که از هفته گذشته در منطقه سنتکام مستقر است، ملحق شود.

مقام‌های آمریکایی این اقدام را بخشی از برنامه‌ریزی اضطراری در صورت شکست مذاکرات توصیف کرده‌اند.

با این حال تهران نیز کماکان بر خطوط قرمز خود پافشاری می‌کند و علیرغم ابراز امیدواری وزیر امور خارجه ترکیه، همچنان دو طرف انعطاف زیادی از خود نشان نمی‌دهند.

علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مصاحبه با الجزیره تأکید کرده است که توانمندی‌های موشکی ایران "غیرقابل مذاکره" است و بخشی از دکترین دفاعی کشور محسوب می‌شود.

دنی (دنیس) سیترینوویچ، پژوهشگر برنامه‌های خاورمیانه شورای آتلانتیک، می‌گوید شکاف میان دو طرف فراتر از جزئیات فنی است و به درک متفاوت از اهرم فشار و ریسک بازمی‌گردد.

او معتقد است واشنگتن با افزایش حضور نظامی در منطقه پیام جدیت می‌فرستد، اما از نگاه تهران، پیشنهادهایی مانند تعلیق سه تا پنج‌ساله غنی‌سازی و انتقال ذخایر اورانیوم در برابر رفع تهدید نظامی، نامتوازن است.

با این حال، فشارهای اقتصادی و خطوط قرمز ایران باعث شدەاند که حتی یک امتیاز محدود هسته‌ای بدون تضمین کاهش تحریم‌ها مورد پذیرش نباشد.

از همین رو، سیترینوویچ هشدار می‌دهد هر دو طرف ممکن است تشدید تنش را به نفع موقعیت چانه‌زنی خود بدانند؛ تهران ممکن است محاسبه کند که آمریکا از جنگ طولانی پرهیز خواهد کرد، و واشنگتن ممکن است تصور کند فشار نظامی و اقتصادی ایران را به عقب می‌راند.

به باور این تحلیلگر، خطرناک‌ترین متغیر، اعتماد دو طرف به مدیریت پیامدهای شکست مذاکرات است. او بر این باور است که دستیابی به توافق محدود و مرحله‌ای ممکن است، اما پنجره فرصت محدود است و در غیاب بازنگری راهبردی، مذاکرات ژنو بیش از آنکه به همگرایی بیانجامد، دو طرف را به انتخاب میان توافق شکننده یا تشدید تنش سوق می‌دهد.

از همین رو، این مسیر و پیامدهای آن می‌توانند فراتر از پرونده هسته‌ای، ثبات منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.