رد پای «آب توازن» نفتکش‌ها در آلودگی جزیره خارک

یحیی سرخانی

در روزهای اخیر، انتشار تصاویر و گزارش‌هایی از وجود یک لکه‌ بزرگ نفتی در آب‌های اطراف جزیره خارگ، نگرانی‌های جدی را در میان افکار عمومی، فعالان محیط‌زیست و مقام‌های محلی ایجاد کردە است. خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران، در تیتری جنجالی نوشت، آیا ایران ذخایر نفتی خارک را به دریا می‌ریزد؟ همین نوشته و وجود لکه‌های بزرگ نفتی در خیلج فارس، نگرانی شدیدی میان طرفداران محیط زیست به وجود آورد.

جزیره خارک به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات نفت ایران، از نقشی حیاتی در اقتصاد انرژی این کشور برخوردار است. این جزیره نه تنها میزبان تأسیسات عظیم پایانه‌های نفتی ایران است، بلکه اکوسیستم دریایی پیرامون آن نیز از تنوع زیستی قابل توجهی برخوردار است.

بنابراین، هرگونه آلودگی در این منطقه می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی، اقتصادی و حتی امنیتی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.

تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، لکه‌های تیره‌رنگ را بر سطح آب نشان می‌دادند که به سرعت توجه رسانه‌ها و کاربران را به خود جلب کرد.

اظهارات نماینده محلی درباره تخلیه پسماند

در این رابطە، جعفر پورکبگانی، نماینده مردم بوشهر، گناوه و دیلم در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به مشاهدات میدانی و گزارش‌های دریافتی، اعلام کرد که برخی از کشتی‌های اروپایی و خارجی اقدام به تخلیه روغن، پسماند و آب توازن نفتکش‌های خود در آب‌های خلیج فارس کرده‌اند.

وی بر لزوم پیگیری حقوقی بین‌المللی، برخورد قانونی و دریافت خسارت از متخلفان تاکید کرد تا از تکرار چنین حوادثی که هم محیط‌زیست را تهدید می‌کند و هم تردد دریایی در تنگه هرمز را مختل می‌کنند، جلوگیری شود.

موضع رسمی سازمان حفاظت محیط زیست

در مقابل، سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی، ضمن رد شایعات و گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده در فضای مجازی، در این خصوص شفاف‌سازی کردە است.

در اطلاعیه سازمان حفاظت میحط زیست آمده است که، بر اساس بررسی‌های میدانی، فنی و نمونه‌برداری‌های تخصصی انجام‌شده، منشا اصلی آلودگی مشاهده‌شده، تخلیه آب توازن آلوده به مواد نفتی از یک نفتکش آسیب‌دیده بوده است.

بر اساس این اطلاعیه، نفتکش مذکور، پیش‌تر در نزدیکی تنگه هرمز دچار حادثه شده بود و ظاهرا بدون رعایت کامل پروتکل‌های زیست‌محیطی، آب توازن خود را در منطقه تخلیه کرده است.

سازمان محیط زیست تاکید کرده که هیچ نشتی از خطوط لوله، سکوهای استخراج یا تأسیسات پایانه‌های نفتی ایران در خارگ رخ نداده است.

رد نشت از تاسیسات ایرانی توسط شرکت پایانه‌های نفتی

عباس اسدروز، مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران نیز گزارش‌های منتشرشده درباره نشت نفت از سواحل خارگ را کذب و به دور از واقعیت خواند.

وی توضیح داد که بلافاصله پس از انتشار اخبار اولیه، گروه‌های تخصصی بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (اچ‌اس‌ای)، واحدهای پایش شیمیایی و آزمایشگاه‌های منطقه عملیات گسترده‌ای را آغاز کردند. نتایج این بررسی‌ها نشان‌دهنده عدم وجود هرگونه نشانه‌ای از نشت نفت از تاسیسات داخلی بود.

اسدروز افزود که مرکز بین‌المللی «میمک» وابسته به سازمان بین‌المللی دریانوردی و مراجع رسمی ایران نیز هیچ گزارشی مبنی بر آلودگی ناشی از تأسیسات نفتی کشور ثبت نکرده‌اند.

آب توازن کشتی‌ها چیست؟

آب توازن، برای حفظ تعادل و پایداری کشتی‌ها در سفرهای دریایی استفاده می‌شود. کشتی‌ها هنگام تخلیه بار، مانند نفت، آب دریا را به مخازن مخصوص پمپ می‌کنند تا مرکز ثقل خود را تنظیم کنند.

این آب حاوی انواع موجودات زنده، لاروها، میکروارگانیسم‌ها، رسوبات و آلاینده‌های شیمیایی است که از نقطه مبدأ وارد مخزن شده‌اند.

هنگام ورود به آب‌های مقصد و تخلیه این آب، گونه‌های غیربومی ممکن است به اکوسیستم جدید وارد شوند و تعادل زیستی را برهم بزنند.

در موارد آلوده به مواد نفتی، علاوه بر انتقال گونه‌های مهاجم، آلودگی شیمیایی نیز به وجود می‌آید که برای ماهی‌ها، مرجان‌ها، پرندگان دریایی و زنجیره غذایی دریایی بسیار مضر است.

خطرات تخلیه آب توازن در خلیج فارس

خلیج فارس به دلیل نیمه‌بسته بودن و تبادل محدود آب با اقیانوس‌ها، حساسیت بالایی به آلودگی دارد. کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که تخلیه غیرمجاز آب توازن نه تنها باعث ایجاد لکه‌های نفتی سطحی می‌شود، بلکه می‌تواند به رسوب در کف دریا منجر شده و اثرات بلندمدت بر بستر دریایی داشته باشد.

مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که آب توازن یکی از مهم‌ترین عوامل انتقال گونه‌های غیربومی در جهان است.

طبق کنوانسیون بین‌المللی مدیریت آب توازن کشتی‌ها، مصوب سازمان بین‌المللی دریانوردی، تخلیه آب توازن باید در فاصله مناسب از سواحل که معمولا بیش از ۲۰۰ مایل دریایی است و در آب‌های عمیق انجام شود یا از سیستم‌های تصفیه پیشرفته کشتی استفاده گردد.

در مورد حادثه اخیر خارگ، به نظر می‌رسد نفتکش آسیب‌دیده بدون رعایت کامل این پروتکل‌ها عمل کرده است. این موضوع لزوم افزایش نظارت بر تردد نفتکش‌های خارجی در آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز را برجسته می‌کند.

نصب تجهیزات پایش پیشرفته ماهواره‌ای ودریایی

حادثه اخیر در حوالی جزیرە خار هرچند محدود ارزیابی شده است، اما هشداری جدی در این بارە بە شمار میرود.

حفظ محیط‌زیست دریایی خلیج فارس نیازمند هماهنگی ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی است. دولت جمهوری اسلامی ایران، شرکت‌های نفتی و سازمان حفاظت محیط‌زیست باید با شفافیت کامل اطلاعات را ارائه دهند و همزمان نظارت را با نصب تجهیزات پایش پیشرفته ماهواره‌ای و دریایی افزایش دهند.

اجرای دقیق کنوانسیون‌های بین‌المللی، آموزش خدمه کشتی‌ها، اعمال جریمه‌های سنگین برای متخلفان و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های سبز دریایی، کلید جلوگیری از تکرار اینگونه آلودگی‌هاست تا هم منافع اقتصادی حفظ شود و هم میراث طبیعی این منطقه برای نسل‌های آینده ماندگار بماند.