پیامدهای جنگ، اقتصاد ایران و وضعیت امنیتی در کردستان را وارد مرحله‌ای بحرانی کرده است

چند هفته پس از پایان جنگ ۴۰ روزه میان جمهوری اسلامی ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل، پیامدهای بحران از حوزه نظامی فراتر رفته و به لایه‌های اقتصادی، اجتماعی و امنیتی جامعه ایران نفوذ کرده است. افزایش بیکاری، تورم بی‌سابقه، رکود صنایع، فروپاشی بخشی از اقتصاد دیجیتال و تشدید فضای امنیتی، نشان می‌دهد ایران وارد مرحله‌ای از فرسایش چندلایه شده است. در این میان، کردستان که پیش از جنگ نیز با توسعه‌نیافتگی و فشارهای امنیتی روبه‌رو بودند، اکنون بیش از سایر مناطق تحت تأثیر هم‌زمان بحران اقتصادی، نااطمینانی سیاسی و نگرانی از گسترش درگیری‌ها قرار گرفته‌اند.

چند هفته پس از پایان جنگ ۴۰ روزه میان جمهوری اسلامی ایران از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، آثار بحران دیگر تنها در تصاویر ساختمان‌های ویران‌شده و پایگاه‌های بمباران‌شده دیده نمی‌شود. جنگ اکنون به بخشی از زندگی روزمره مردم نفوذ کرده و اقتصاد، بازار کار، امنیت اجتماعی و معیشت میلیون‌ها نفر را تحت تاثیر قرار داده است.

در حالی که حکومت ایران همچنان تلاش می‌کند تصویری از کنترل خود بر امور و ثبات کشور را ارائه دهد، گزارش‌های اقتصادی و روایت‌های میدانی از شهرهای مختلف نشان می‌دهد ایران وارد یکی از دشوارترین دوره‌های اقتصادی و اجتماعی دهه‌های اخیر شده است.

این دورە که جنگ، تورم، بیکاری، قطع اینترنت و عدم اطمینان سیاسی از عناوین آن هستند، به طور همزمان بر جامعه فشار وارد می‌کنند.

بر اساس گزارش‌های رسمی، صدها هزار شغل طی هفته‌های پس از جنگ از بین رفته و برخی مقام‌های دولتی از نابودی مستقیم و غیرمستقیم نزدیک به یک میلیون شغل سخن گفته‌اند.

این گزارشها از حجم رو بە افزایش در حالی روی میدهد کە اقتصاد ایران پیش از جنگ نیز با بحران روبه‌رو بود و نرخ بیکاری در میان جوانان ۱۸ تا ۳۵ ساله در سطح بالایی قرار داشت.

بخش بزرگی از صنایع بزرگ ایران، از فولاد و پتروشیمی تا خودروسازی و قطعه‌سازی، یا مستقیماً آسیب دیده‌اند یا به دلیل اختلال در واردات، حمل‌ونقل و تامین انرژی فعالیت خود را کاهش داده‌اند.

بسیاری از کارخانه‌ها اکنون با حداقل ظرفیت کار می‌کنند و شمار زیادی از کارگران یا اخراج شده‌اند یا تنها با حداقل حقوق مشغول به کار هستند. همزمان گزارش‌هایی نیز از تعطیلی کارگاه‌ها و تعدیل نیرو در شهرک‌های صنعتی تهران، البرز، قزوین، اصفهان و خوزستان منتشر شده است.

تورم نیز به شکل کم‌سابقه‌ای افزایش یافته است. نرخ تورم سالانه از مرز ۵۳ درصد عبور و قیمت مواد غذایی در برخی اقلام بیش از ۱۱۹ درصد افزایش یافته است.

علاوه بر کالاهایی مانند روغن، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات که در حال حاضر تهیه آنها برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار شده است، بخشی از جامعه ناچار به حذف گوشت، میوه و برخی اقلام ضروری از سبد غذایی خود شده است.

همچنین تورم در بخش مسکن نیز وضعیت را بیش از پیش برای مردم بحرانی کرده است. احمد که در یکی از شعبه‌های بیمه ایران در شهر ری کار می‌کند به آرنانیوز می گوید که نصف حقوق خود را تنها برای اجاره بها می‌دهد.

به گفته این شهروند، اجاره بها و نرخ مسکن در تهران در مقایسه با پیش از جنگ به صورت میانگین بیش از ٤٠ درصد افزایش یافته است.

در چهار استان‌ آدربایجان غربی، کرمانشاە، ایلام و کردستان، فشار اقتصادی حتی شدیدتر از میانگین کشوری توصیف می‌شود.

این مناطق پیش از جنگ نیز با بیکاری و توسعه‌نیافتگی روبه‌رو بودند، اما جنگ و رکود اقتصادی وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. بازارهای مرزی دچار رکود شده‌اند، بخشی از تجارت غیررسمی مرزی متوقف شده و کاهش سفرهای داخلی و نااطمینانی امنیتی، اقتصاد محلی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

به گفته مدیرکل توسعه گردشگری وزارت میراث فرهنگی، دست‌کم یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در بخش گردشگری بیکار شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین و کم‌تر دیده‌شده‌ترین پیامدهای جنگ، تاثیر قطع طولانی‌مدت اینترنت بر اقتصاد آنلاین و مشاغل دیجیتال بوده است.

طی دو ماه گذشته، قطعی گسترده اینترنت بسیاری از فروشگاه‌های آنلاین، فریلنسرها، برنامه‌نویسان و تولیدکنندگان محتوا را فلج کرده و درآمد بخش بزرگی از آنها را به صفر رسانده است.

در حال حاضر، به گفته کاربران، تنها راه دسترسی آزادتر به اینترنت خرید اینترنت بدون فیلتر از واسطه‌هاست. قیمت دسترسی بە این نوع از اینترنت در برخی از موارد، هر گیگابایت آن بە یک میلیون تومان رسیده است.

بسیاری دیگر نیز ناچار به استفاده از اپلیکیشن‌های داخلی و غیرقابل اعتماد مانند “بله” شده‌اند.

هێرۆ که صاحب یک کسب‌وکار بوم‌گردی در یکی از روستاهای کردستان است، می‌گوید قطع اینترنت و افزایش هزینه‌های زندگی او را در آستانه ورشکستگی قرار داده است.

او توضیح می‌دهد که پیش‌تر از طریق اینستاگرام مشتری جذب می‌کردند، اما اکنون با قطع دسترسی مردم، عملاً کسی از وجود این اقامتگاه‌ها اطلاعی ندارد. به گفته او، افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی نیز وضعیت را دشوارتر کرده است.

در کنار بحران اقتصادی، کردستان همچنان با وضعیت امنیتی پیچیده‌ای روبه‌رو است. بر اساس اطلاعات میدانی، بسیاری از پایگاه‌های نظامی و مراکز وابسته به سپاه پاسداران در جریان حملات هوایی آسیب دیده یا تخریب شده‌اند، اما حضور نیروهای امنیتی همچنان گسترده است.

در شهرهای مختلف کردستان، نیروهای امنیتی با ایجاد ایست‌های بازرسی و گشت‌های شبانه تلاش می‌کنند کنترل اوضاع را حفظ کنند.

بر اساس اطلاعات رسیده به به آرنانیوز توقف جنگ و عدم ورود نیروهای کُرد به درگیری‌ها، موجب افزایش روحیه نیروهای محلی وابسته به سپاه شده است.

به گفته یکی از شهروندان کرد در گفتگو با آرنا نیوز، پیش از جنگ بسیاری از نیروهای محلی از ترس واکنش مردم تمایل کمتری به حضور علنی در سطح شهر داشتند، اما اکنون حضور امنیتی آنها آشکارتر شده است.

با وجود این فضای امنیتی، بخش بزرگی از جامعه کردستان همچنان نسبت به ورود مستقیم احزاب کُرد به جنگ محتاط است. اگرچه بسیاری از مردم از ائتلاف احزاب کُرد استقبال کرده‌اند، اما نگرانی از تبدیل شدن کردستان به میدان جنگ گسترده همچنان جدی است.

شوان، فعال مدنی اهل دهگلان، می‌گوید بخش مهمی از جامعه کُردستان معتقد است هرگونه ورود نظامی بدون تضمین‌های روشن بین‌المللی می‌تواند به فاجعه‌ای انسانی منجر شود.

به گفته او، بسیاری نگران‌اند که در صورت گسترش درگیری‌ها، مناطق کردنشین هدف حملات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی قرار گیرند. او در عین حال تأکید می‌کند که ترس از جنگ تنها نگرانی جامعه نیست. شوان می‌گوید:

گرچه ترس مردم از جنگ زیاد است، اما ترس از بقای جمهوری اسلامی بسیار بیشتر است. بسیاری از مردم معتقدند اگر حکومت باقی بماند، اعدام‌ها، فشارهای امنیتی و سرکوب گسترده‌تر خواهد شد.

در نتیجە تداوم جنگ فرسایشی میان جمهوری اسلامی ایران و ائتلاف آمریکا- اسرائیل، ایران وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی مزمن اقتصادی، اجتماعی و امنیتی شده است که حتی با توقف درگیری‌های مستقیم نیز پایان نخواهد یافت.

تشدید بحران معیشتی، گسترش بیکاری، فرسایش طبقه متوسط و محدودتر شدن فضای سیاسی، شکاف میان حکومت و جامعه را عمیق‌تر خواهد کرد. در کردستان نیز، افزایش حضور نیروهای امنیتی، تداوم رکود اقتصادی و نگرانی از گسترش درگیری‌ها، زمینه بازگشت دوباره مطالبات سیاسی و اجتماعی را فراهم کرده است.

با این حال، فقدان چشم‌اندازی روشن برای تغییر ساختار سیاسی در ایران و احتمال تبدیل شدن کردستان به عرصه تقابل‌های منطقه‌ای، جامعه کُرد را در موقعیتی پیچیده و پرهزینه قرار داده است.