پیروزی راستگراها در زاکسنآنهالت، شادی و وحشت در پراگ
علیاصغر فریدی
پیروزی کمسابقه آلترناتیو برای آلمان در زاکسنآنهالت را نمیتوان صرفاً جهش انتخاباتی یک حزب راستگرا دانست. دو برابر شدن آرای این حزب، همزمان با سقوط تاریخی دموکراتمسیحیها و مشارکت بیسابقه، از بازآرایی میدان سیاسی شرق آلمان حکایت دارد. اهمیت نتیجه با واکنشهای متضاد جمهوری چک بیشتر میشود: راستگرایان آن را پیروزی علیه لیبرالیسم میخوانند، در حالی که نیروهای میانهرو از عادیشدن راست افراطی هشدار میدهند. اما مسالە قدرت گیری AfD نیست، بلکه فرسایش اجماع دموکراتیک، بحران نمایندگی و دشواری حفظ دیوار آتش در برابر نیرویی است که به بازیگر بدل شده است.
هفته گذشته ایالت زاکسنآنهالت در شرق آلمان شاهد یکی از مهمترین و بحثبرانگیزترین انتخابات ایالتی تاریخ پس از اتحاد مجدد آلمان بود. حزب آلترناتیو برای آلمان با کسب حدود ۴۴ درصد آرا به عنوان قویترین نیرو ظاهر شد و رکوردی تاریخی ثبت کرد.
این نتیجه بیش از دو برابر عملکرد این حزب در انتخابات سال ۲۰۲۱ بود و بهترین نتیجه یک حزب در زاکسن-آنهالت از زمان تشکیل این ایالت در سال ۱۹۹۰ به شمار میرود.
میزان آرای حزب دموکرات مسیحی که دولت ایالتی را رهبری میکرد، با سقوطی چشمگیر به ۱۷٫۲ درصد رسید و بدترین نتیجه تاریخ خود در این ایالت را تجربه کرد.
مشارکت انتخاباتی به ۷۷٫۸ درصد رسید که بالاترین رقم از زمان اتحاد مجدد آلمان است. این نتیجه نه تنها در آلمان، بلکه در کشورهای همسایه، بهویژه جمهوری چک، بازتاب گستردهای داشت.
مقاله منتشرشده در روزنامه زاکسن با عنوانی که واکنشها را «از شادی تا وحشت» توصیف میکند، دقیقا بر این محور تمرکز دارد.
شادی راستگرایان چک از پیروزی آلترناتیو برای آلمان
جمهوری چک که از مرزی طولانی با آلمان برخوردار است و روابط تاریخی، اقتصادی و سیاسی پیچیدهای را با همسایه غربی خود برقرار کرده، صحنه دوگانگی عمیقی در تفسیر این پیروزی شده است.
چهرههای راستگرا و پوپولیست جمهوری چک، با شور و شوق از نتیجه انتخابات استقبال کردند. تومیو اوکامورا، رئیس مجلس نمایندگان چک و رهبر حزب راستگرای «آزادی و دموکراسی مستقیم»، در تلویزیون عمومی این کشور صراحتا به حزب آلترناتیو برای آلمان تبریک گفت.
رئیس مجلس نمایندگان چک، این پیروزی را نتیجه سیاستهای بد احزاب لیبرال و طرفدار اتحادیه اروپا دانست. او تاکید کرد که مردم در شرق آلمان سابق به وضوح نشان دادهاند دیگر خواهان ادامه این سیاستها نیستند.
اوکامورا امیدوار بود آلترناتیو برای آلمان بخشی از دولت جدید زاکسنآنهالت شود و تشکیل ائتلافی صرفا برای کنار گذاشتن این حزب را نقض اراده رایدهندگان خواند.
حزب اوکامورا که در دولت ائتلافی چک همراه با حزب آندری بابیش و حزب موتورسواران حضور دارد، از نظر ایدئولوژیک به آلترناتیو برای آلمان نزدیک است و در پارلمان اروپا نیز در یک گروه سیاسی قرار دارد.
این نزدیکی سیاسی باعث شد اوکامورا پیروزی را نه تنها برای آلمان، بلکه برای کل اروپا نشانه امید بداند.
این موضعگیری بازتابدهنده جریان گستردهتری در میان راستگرایان اروپایی است.
چهرههایی مانند ویکتور اوربان نخستوزیر سابق مجارستان، سانتیاگو آباسکال رهبر حزب ووکس اسپانیا و آندره ونتورا رهبر حزب چگا پرتغال نیز پیامهای تبریک مشابهی ارسال کردند و نتیجه را پیروزی علیه سیاستهای مهاجرتی و لیبرالی اتحادیه اروپا توصیف نمودند.
در این میان فقط راستگراهای اروپا نبودند که از پیروزی حزب راستگرای آلترناتیو برای آلمان ابراز خوشحالی کردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز از این پیروزی ابراز خوشحالی کرد و نتایج انتخابات را در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، به اشتراک گذاشت.
ایلان ماسک هم از این نتیجه ابراز رضایت کرد. برای این جریان، زاکسنآنهالت نه یک انتخابات محلی، بلکه نشانه بیداری در برابر آنچه آنها «نخبگان بروکسل» مینامند، تلقی شد.
نگرانی و هشدار در میان سیاستمداران میانهرو و لیبرال چک
در سوی دیگر طیف سیاسی چک، واکنشها سرشار از نگرانی و هشدار بودەاند. پتر فیالا، نخستوزیر سابق و رهبر حزب محافظهکار دموکراتیک مدنی (او.دی.اس)، برنامه سیاسی آلترناتیو برای آلمان را «ترسناک» خواند و نتیجه را هشداری جدی برای سیاستمداران چک دانست.
ویت راکوشان، وزیر کشور سابق و رهبر حزب استان (استاروستووه و نزاویسلی)، تاکید کرد که پیروزی آلترناتیو برای آلمان نشان میدهد وقتی دموکراتها موضوعات مهمی مانند مهاجرت و مسائل اجتماعی حاد را به پوپولیستها واگذار میکنند، چه خطراتی پیش میآید.
این دیدگاهها ریشه در تجربه تاریخی چک با ناسیونالیسم افراطی و نگرانی از تاثیرگذاری نیروهای راست تندرو بر روابط دوجانبه و ثبات منطقه دارد.
تحلیلگران و نخبگان سیاسی چک نگراناند که تقویت آلترناتیو برای آلمان در شرق آلمان بتواند فضای سیاسی چک را نیز رادیکالتر کند، بهویژه در شرایطی که دولت فعلی چک خود شامل نیروهای پوپولیست است.
شکاف عمیق در جامعه چک و پیامدهای منطقهای
این دوگانگی بازتابدهنده شکاف عمیقتری در جامعه چک است. از یک سو، نارضایتی از سیاستهای مهاجرتی اتحادیه اروپا، تورم، هزینههای انرژی و احساس فاصله از بروکسل در بخشهایی از جامعه چک وجود دارد که با گفتمان آلترناتیو برای آلمان همخوانی دارد.
از سوی دیگر، حافظه تاریخی چک از اشغال نازی و حساسیت نسبت به هرگونه گرایش راست افراطی، بهویژه در میان نخبگان لیبرال و پرواروپایی، باعث میشود پیروزی چنین حزبی در همسایگی نزدیک، زنگ خطر جدی به صدا درآورد.
روابط اقتصادی عمیق بین دو کشور، از جمله تجارت گسترده، نیروی کار و همکاریهای صنعتی نیز بر اهمیت این موضوع میافزاید.
زاکسنآنهالت بهعنوان یکی از ایالتهای شرقی آلمان، از نظر جغرافیایی و اقتصادی به چک نزدیک است و هرگونه تغییر سیاسی در آن میتواند پیامدهای عملی برای مرزهای مشترک و همکاریهای منطقهای داشته باشد.
بنبست تشکیل دولت در زاکسنآنهالت
تشکیل دولت در زاکسنآنهالت اکنون به معضل اصلی تبدیل شده است. احزاب اصلی آلمان همچنان بر سیاست «دیوار آتش» تاکید دارند و همکاری با آلترناتیو برای آلمان را رد میکنند.
با وجود ۳۹ کرسی آلترناتیو برای آلمان، سایر احزاب نیز در مجموع به اکثریت قاطع نمیرسند و هرگونه ائتلاف ممکن، پیچیده و شکننده خواهد بود.
این بنبست سیاسی نه تنها ثبات ایالت را تهدید میکند، بلکه پیامدهای ملی و اروپایی دارد. انتخابات زاکسنآنهالت بهعنوان آزمونی برای قدرت «آلترناتیو برای آلمان» در شرق آلمان تلقی میشد و نتیجه آن نشان داد که این حزب دیگر صرفا یک نیروی اعتراضی نیست، بلکه به بازیگر اصلی سیاست ایالتی تبدیل شده است.
تنشهای ایدئولوژیک در قلب اروپا
در جمهوری چک، این رویداد بحثهای داخلی درباره مهاجرت، هویت ملی و آینده اتحادیه اروپا را تشدید کرده است.
اوکامورا و همفکرانش آن را تاییدی بر سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی خود میدانند، در حالی که مخالفان هشدار میدهند که عادیسازی نیروهای راست تندرو میتواند دموکراسیهای اروپای مرکزی را تضعیف کند.
وبسایت زاکسن در گزارشی به درستی این طیف گسترده واکنشها را به تصویر کشیده است: از شادی کسانی که آلترناتیو برای آلمان را صدای مردم فراموششده میدانند تا وحشت کسانی که آن را تهدیدی برای ارزشهای لیبرالدموکراتیک میبینند.
پیروزی حزب راستگرای آلترناتیو برای آلمان در زاکسنآنهالت فراتر از یک نتیجه انتخاباتی محلی است.
این رویداد نشاندهنده شکافهای عمیق در جوامع اروپایی است که هنوز با پیامدهای بحرانهای مهاجرتی، اقتصادی و هویتی دستوپنجه نرم میکنند.
واکنشهای چک، بهعنوان همسایه مستقیم، نمونهای زنده از این تنشهاست، جایی که مرزهای جغرافیایی نزدیک، مرزهای ایدئولوژیک را نیز به چالش میکشد.
آینده روابط آلمان و چک، و حتی ثبات سیاسی منطقه، تا حد زیادی به نحوه مدیریت این واقعیت جدید بستگی خواهد داشت.
آیا دیوار آتش حفظ خواهد شد یا واقعیت انتخاباتی، سیاستمداران را به سازشهایی تازه وادار میکند؟ پاسخ این پرسش نه تنها در ماگدبورگ، بلکه در پراگ نیز با دقت دنبال میشود.
