آیا جنگ ایران، آمریکا را به بازنگری در استقرار پایگاههای نظامی وامیدارد؟
سمیە توحیدی
با آغاز دور جدید تنشها میان ایران و آمریکا، هم اکنون تأسیسات نظامی آمریکا در سراسر کشورهای حوزە خلیج فارس و حتی دورتر، در اردن به راحتی در برد موشکهای ایران قرار دارند. این وضعیت میراث تصمیمهای مربوط به استقرار پایگاههای امریکا در دورهای است که نیروهای آمریکایی با دشمنانی بهمراتب کمتوانتر روبهرو بودند. اکنون که جنگ این آسیبپذیری را آشکار کرده است، دلایل بیشتری برای انتقال نیروهای آمریکایی به نقاطی دورتر از برد تسلیحات ایران مطرح میشود.
درگیری میان ایالات متحده و ایران، یکی از مؤلفههای سیاست آمریکا، یعنی الگوی استقرار پایگاههای آمریکا در خاورمیانه را برجسته کرده است که تا پیش از سال جاری توجه بسیار اندکی به آن میشد.
پایگاههای آمریکا در منطقه اکنون هدف حملات ایران قرار گرفتهاند و حداقل تا روزهای اخیر گزارشها حاکی از کشتهشدن دستکم ۱۷ نظامی آمریکایی، زخمیشدن حدود ۵۰۰ نفر دیگر و واردآمدن میلیاردها دلار خسارت به تجهیزات منجر شدهاند.
استراتژیستهای آمریکایی این معضل را ناشی از یک مشکل جغرافیایی قلمداد می کنند. به بیان ساده، ایالات متحده در سراسر خلیج فارس پایگاههایی را در اختیار دارد که بیشازحد به ایران نزدیکاند.
بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه، پایگاه هوایی العدید در قطر است که پیش از آغاز جنگ کنونی، حدود ۱۰ هزار نیروی آمریکایی در آن فعالیت میکردند.
این پایگاه همچنین مقر فرماندهی پیشرو ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، و محل استقرار مرکز عملیات هوایی ترکیبی است که تمامی فعالیتهای هوایی آمریکا در سراسر خاورمیانه را کنترل میکند.
پایگاە ناوگان پنجم ایالات متحده و فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی آمریکا نیز در بحرین قرار دارد. آمریکا همچنین پایگاههای مهمی را در کویت و امارات متحده عربی و حضور نظامی در عمان و عربستان سعودی دارد. تمامی این مراکز بهراحتی در برد حملات ایران قرار دارند.
از نگاە کارشناسان نظامی، الگوی استقرار پایگاهها زمانی منطقی بود که ایالات متحده در افغانستان و عراق با دشمنانی میجنگید که از توان حمله به این پایگاهها برخوردار نبودند.
در سال ۲۰۰۱، زمانیکە آمریکا عملیات نظامی خود را علیه طالبان در افغانستان آغاز کرد، پایگاههای ایالات متحده در خلیج فارس بسیار کارآمد و تقریباً آسیبناپذیر بودند.
در جریان جنگ عراق که در سال ۲۰۰۳ آغاز شد نیز وضعیت مشابهی وجود داشت. هیچیک از این دو دشمن قادر نبودند پایگاههای آمریکا را با موشک بمباران کند و پهپادها نیز تازه در حال ورود به عرصه نبرد بودند و تهدید محسوب نمیشدند.
اما این الگوی استقرار پایگاهها امروز و در جریان درگیری با ایران، بسیار آسیبپذیر است. با توجه به برد موشکها و پهپادهای موجود در زرادخانه جمهوری اسلامی ایران، پایگاههای دورتر آمریکا نیز همچنان در معرض خطر خواهند بود.
برای نمونه، پایگاە عریفجان در کویت، کە پایگاە فرماندهی پیشرو ارتش آمریکا است، تنها ۶۲ مایل با ایران فاصله دارد.
پایگاه دریایی آمریکا در بحرین حدود ۱۲۸ مایل و پایگاه العدید ۱۷۰ مایل از ایران فاصله دارند. همه این پایگاهها کاملاً در برد موشکهای ایران قرار گرفتهاند. برای مقایسه، فاصله ایران تا اسرائیل حدود ۱۱۰۰ مایل است.
الگوی استقرار پایگاههای ایالات متحده آمریکا در خلیج فارس بازتابدهنده چالشهای قدیمی، از جمله ضرورت محافظت از متحدان آمریکا در خلیج فارس و منطقه گستردهتر خاورمیانه در برابر اتحاد جماهیر شوروی است.
این الگو ممکن است در جریان جنگهای افغانستان و عراق کارآمد بوده باشد، اما اکنون به میراثی منسوخ تبدیل شده است که از نظر فرماندهان نظامی، استراتژیستها و سیاستمداران جان نیروهای آمریکایی را به خطر میاندازد.
مجله نیروهای هوایی و فضایی در ژانویه گزارش دادە است کە شماری از نیروهای آمریکایی در حال تخلیه پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه اصلی نظامی آمریکا در خاورمیانه، هستند... [و] به نظر میرسد هواپیماهای آمریکایی نیز منتقل شدهاند.
این نیروها و هواپیماها به کجا منتقل شدهاند؟ تاکنون دهها فروند هواپیمای آمریکایی به فرودگاه بنگوریون و پایگاه هوایی رامون در اسرائیل انتقال یافتهاند. از سوی دیگر، ایالات متحده همچنین از پایگاههایی در اردن استفاده میکند که نیروهای آمریکایی هفته گذشته در آن متحمل تلفاتی شدند و دو نفر از آنان جان باختند.
ژنرال بازنشسته فرانک مکنزی، فرمانده پیشین سنتکام، معتقد است انتقال نیروها و تجهیزات بیشتری به مناطق دورتر از ایران و خلیج فارس ضرورت دارد. او در این بارە به میدل ایست آی گفت:
هیچ فرد عاقلی هرگز پایگاە فرماندهی پیشرو سنتکام را، آنطور که میدانید، در فاصله ۱۰۰ مایلی ایران، [در قطر] مستقر نمیکند؛ بااینحال، این پایگاە دقیقاً در همانجا قرار دارد.
او الگوی کنونی استقرار پایگاههای ایالات متحده را یک بازمانده تاریخی توصیف کردە و بر این باور است کە راهبرد آمریکا برای استقرار پایگاهها با واقعیت موجود در صحنه مطابقت ندارد.
مکنزی همچنین بر این باور است کە آمریکا باید نگاە خود را بە غرب معطوف کند، باید استقرار پایگاه در اسرائیل را بررسی کند. به اعتقاد او، فاصله اسرائیل از ایران و اعمال کمترین محدودیت بر حقوق دسترسی، استقرار پایگاه و عبور هوایی آمریکا، موسوم به «ABO»، دو دلیل این ضرورت هستند.
از دیگر مکانهای دورتر از ایران که میتوان آنها را بررسی کرد، غرب عربستان سعودی و مصر هستند، اما هیچیک از این دو مکان از سامانههای پدافند هوایی موجود در اسرائیل برخوردار نیستند و هیچکدام نیز شرایط انعطافپذیرتری در زمینه حقوق دسترسی، استقرار پایگاه و عبور هوایی فراهم نمیکنند.
بااینحال، ازآنجاکه ایالات متحده در چند کشور حاشیه خلیج فارس پایگاه دارد، بهتر است بهجای متمرکز کردن تمامی تجهیزات و توان هوایی خود در یک مکان، ایجاد پایگاههای جدید و پراکنده در چند نقطه را بررسی کند.
اما انجام این کار بهآسانیِ سخن گفتن درباره آن نیست. اسرائیل ممکن است از استقرار یک پایگاه آمریکایی استقبال کند، اما مصر، عربستان سعودی یا دیگر کشورهای منطقه ممکن است چنین پایگاهی را باری بر دوش خود بدانند که احتمالاً حملات را متوجه آنها خواهد کرد.
این کشورها همچنین ممکن است میزبانی از چنین پایگاهی را ابزاری برای اعمال نفوذ بر ایالات متحده و گرفتن امتیازهای سیاسی یا، در مورد مصر، دریافت کمکهای بیشتر از آمریکا تلقی کنند.
افزون بر این، بە نظر می رسد کە احداث پایگاههای جدید در مقطعی که بودجه دفاعی ایالات متحده با فشارهای سنگینی روبهرو است، هزینه بسیار زیادی را در پی داشتە باشد.
قطر در سال ۱۹۹۶ بین یک تا دو میلیارد دلار برای ساخت پایگاه العدید هزینه کرد و از آن زمان تاکنون نیز بیش از شش میلیارد دلار دیگر صرف نگهداری از آن کرده است.
الگوی جدید استقرار پایگاههای آمریکا بیتردید در آیندەای بعد از حل و فصل مسالە ایران موضوع بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
مارک مونتگمری، دریابان بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده، در گفتوگویی با شبکه فاکسنیوز گفتە است کە ارتش آمریکا از هماکنون برای جایگزینی پایگاههایی که فاصله بسیار کمی با ایران دارند، به مکانهای دیگری چشم دوختە است.
در این بارە مونتگمری همچنین اعلام نمودە است کە ما دیگر مانند پیش از جنگ به این پایگاهها متکی نیستیم. فکر میکنم این نیروها را در نقاط دیگری مستقر خواهیم کرد.
اینکه این نیروها به کجا و در چه زمانی منتقل خواهند شد و چه کسی هزینه مکانهای جدید را پرداخت خواهد کرد، پرسشهایی هستند که ارتش و کنگره ایالات متحده در حال بررسی آنها هستند.
اما بە نظر می رسد سمت و سوهای این مسالە استراتژیک برای آمریکا، همچنان حول تسلیم یا توافق با ایران رقم خواهد خورد.
