حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات مسقط نشانه‌ای کم‌سابقه از پیوند دیپلماسی و بازدارندگی است

هم‌زمان با آغاز دور تازه‌ای از گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا با میانجیگری عمان، گزارش‌هایی درباره حضور ژنرال برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، در محل مذاکرات منتشر شد. حضور چنین مقامی که از منظر دیپلماتیک غیرمعمول تلقی می‌شود، می‌تواند حامل پیام‌های راهبردی فراتر از چارچوب رسمی مذاکرات هسته‌ای باشد.

روزنامه وال‌استریت ژورنال نخستین رسانه‌ای بود که از حضور فرمانده سنتکام در ارتباط با این مذاکرات خبر داد. این گزارشی متعاقباً از سوی خبرگزاریهای دیگر نیز بازنشر شد.

با این حال، اختلاف نظر بنیادینی میان تهران و واشنگتن درباره دامنه مذاکرات وجود دارد. ایالات متحده بارها بر لزوم توجه به مسائل امنیتی گسترده‌تر، از جمله برنامه موشکی ایران و نقش منطقه‌ای آن، تأکید کرده، در حالی که ایران این موضوعات را خارج از دستور کار گفت‌وگوها می‌داند.

دور جدید مذاکرات در شرایطی آغاز شد که تنش‌ها میان دو کشور در ماه‌های گذشته افزایش یافته و نگرانی‌ها درباره احتمال درگیری مستقیم، به‌ویژه در پی افزایش حضور و تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، تشدید شده است.

در چنین فضایی، گزارش‌ها درباره حضور فرمانده سنتکام توجه ناظران را به خود جلب کرده است.

ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا مسئول هدایت نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و طراحی و اجرای راهبرد بازدارندگی در برابر تهدیدات منطقه‌ای، از جمله ایران، است.

از این منظر، حضور فرمانده این نهاد در حاشیه یا در ارتباط با مذاکرات دیپلماتیک می‌تواند نشانه‌ای از تلاش واشنگتن برای هم‌زمان‌سازی مسیر دیپلماسی با ارزیابی‌های امنیتی و نظامی تلقی شود که در مذاکرات پیشین کمتر مشاهده شده بود.

این تحول همچنین می‌تواند بازتاب‌دهنده نگرانی آمریکا از فاصله گرفتن تصمیم‌گیری‌های سیاسی از واقعیت‌های میدانی باشد که در سال‌های گذشته، به‌ویژه پس از تشدید تنش‌ها در منطقه، به یکی از چالش‌های اصلی سیاست‌گذاری ایالات متحده تبدیل شده است.

در این چارچوب، حضور یک مقام ارشد نظامی می‌تواند به هماهنگی درون‌ساختاری میان نهادهای سیاسی و امنیتی آمریکا کمک کند، حتی اگر این نقش به‌طور رسمی در متن مذاکرات منعکس نشود.

در سوی مقابل، جمهوری اسلامی ایران همواره نسبت به ورود مؤلفه‌های نظامی و امنیتی به مذاکرات هسته‌ای حساسیت نشان داده و بر محدود ماندن گفت‌وگوها به چارچوبی مشخص و فنی تأکید کرده است.

از نگاه تهران، گسترش غیررسمی دستور کار می‌تواند توازن مذاکرات را بر هم بزند و مسیر دستیابی به توافقی محدود و مرحله‌ای را دشوارتر کند.

در عین حال، گزارش‌ها درباره حضور فرمانده سنتکام می‌تواند حامل پیامی جداگانه برای متحدان منطقه‌ای آمریکا باشد.

ایالات متحده در شرایطی که برخی شرکای آن نسبت به پیامدهای هرگونه توافق با ایران ابراز نگرانی کرده‌اند، تلاش دارد نشان دهد پیگیری دیپلماسی به معنای عقب‌نشینی از بازدارندگی نظامی یا تعهدات امنیتی منطقه‌ای نیست.

 با این حال، ناظران هشدار می‌دهند که هم‌زمانی برجسته‌سازی ابزار نظامی با روند مذاکرات می‌تواند اثر دوگانه داشته باشد:

از یک سو به اطمینان‌بخشی به متحدان کمک کند و از سوی دیگر فضای بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن را تشدید کرده و روند گفت‌وگوها را پیچیده‌تر سازد.

در مجموع، گزارش‌ها درباره حضور فرمانده سنتکام در ارتباط با مذاکرات مسقط نشان می‌دهد که پرونده ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای شده است که مرز میان دیپلماسی و امنیت بیش از گذشته کمرنگ شده است.

این تحول ممکن است در کوتاه‌مدت به مدیریت ریسک و مهار تنش کمک کند، اما در عین حال می‌تواند دستیابی به توافقی محدود، شفاف و پایدار را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.