آیا در انتخابات اسرائیل، نتانیاهو بار دیگر نخست وزیر خواهد شد؟
انتخابات امروز اسرائیل میتواند بر زمان‌بندی، دامنه و شیوه جنگ احتمالی این کشور با جمهوری اسلامی ایران تأثیر بگذارد، اما لزوماً جهت‌گیریهای امنیتی آن را تغییر نمی‌دهد. نتانیاهو و رقبای اصلی او، با وجود اختلافات سیاسی، ایران را تهدیدی راهبردی می‌دانند. تداوم ائتلاف نتانیاهو با احزاب راست افراطی میتواند زمینه تشدید تقابل نظامی را فراهم کند، در حالیکه تشکیل دولت مخالفان ممکن است شیوه تصمیم‌گیری و هماهنگی با آمریکا را تغییر دهد. در مقابل، بن‌بست انتخاباتی و تداوم دولت پیشبرد امور نیز بر محاسبات جنگی تأثیر می‌گذارد. بنابراین، انتظار میرود در میانە پنج سناریوی انتخابات امروز، بیش از اصل تقابل، بر چگونگی و شرایط گسترش اثرگذاری آن متمرکز شد.
هم‌زمان با آغاز رأی‌گیری شهروندان اسرائیلی در روز سه‌شنبه، نتیجه انتخابات همچنان به‌شدت نامشخص است. مسیرهای مختلفی برای تشکیل دولت وجود دارد و هیچ تضمینی نیست که یکی از دو اردوگاه اصلی سیاسی بتواند اکثریت کرسی‌های پارلمان را به دست آورد.
با توجه به اینکه انتظار نمی‌رود هیچ‌یک از دو بلوک سیاسی اکثریت کرسی‌های پارلمان را کسب کنند، اسرائیل ممکن است با دولتی به رهبری مخالفان، ائتلافی دیگر به رهبری نتانیاهو، دولتی اقلیت، توافقی برای تشکیل دولت وحدت یا برگزاری انتخابات مجدد روبه‌رو شود. مذاکرات تشکیل ائتلاف نیز ممکن است هفته‌ها به طول بینجامد. این روند بغرنج نیز میتواند بر کیفیت نحوە مواجهە با جمهوری اسلامی ایران تاثیرگذار باشد.
تغییر در نتیجه انتخابات در حد یک یا دو کرسی پارلمان میتواند تعیین نماید که آیا بنیامین نتانیاهو در مقام نخست‌وزیر اسرائیل باقی می‌ماند، گادی آیزنکوت رهبر مخالفان، جانشین او می‌شود یا این کشور بار دیگر به سوی برگزاری انتخابات میرود.
بیشتر نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که نه متحدان راست‌گرا و مذهبی نتانیاهو و نه احزابی که در پی جایگزینی او هستند، ۶۱ کرسی لازم را برای کسب اکثریت در کنست ۱۲۰ کرسی اسرائیل به دست نخواهند آورد.
بااین‌حال، حتی بدون مشخص‌شدن پیروز قطعی این انتخابات، مذاکرات ممکن است به تشکیل دولتی جدید، دولتی اقلیت و شکننده یا توافقی غیرمنتظره میان رقبای سیاسی منجر شود. از همینرو انتظار می رود پنج سناریو قابل پیش بینی باشد.
سناریوی نخست: تشکیل دولت مخالفان به رهبری آیزنکوت
بیشتر نظرسنجی‌های انجام گرفتە در اسرائیل حاکی از آن است که هیچ‌یک از دو بلوک سیاسی موفق به کسب ۶۱ کرسی نخواهد شد.
بنابراین، دستیابی مخالفان به اکثریت پارلمانی نتیجه‌ای دور از انتظار خواهد بود. با این‌حال، اگر احزابی که در پی کنارزدن نتانیاهو هستند اکثریت کرسی‌های پارلمانی را کسب کنند، می‌توانند ائتلافی را متشکل از حزب میانه‌روی یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، حزب باهم به رهبری نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین، حزب اسرائیل خانه ما به رهبری آویگدور لیبرمن و حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها به رهبری یائیر گولان تشکیل دهند.
با وجود اختلاف‌نظرهای درون اردوگاه مخالفان، به‌ویژه اکراه بنت و لیبرمن از پذیرش آیزنکوت به‌عنوان نخست‌وزیر، اگر حزب آیزنکوت به بزرگ‌ترین حزب این اردوگاه تبدیل شود، او محتمل‌ترین گزینه برای رهبری چنین دولتی خواهد بود.
در آن صورت، چالش اصلی تبدیل اکثریت انتخاباتی به ائتلافی قادر به اداره کشور خواهد بود، آن هم با وجود اختلاف‌های سیاسی و ایدئولوژیک میان احزاب تشکیل‌دهنده آن.
سناریوی دوم: نتانیاهو یک دوره دیگر نخست‌وزیر می‌شود
احتمال دیگر، پیروزی بلوک راست‌گرا و مذهبی نتانیاهو است که برای تحقق آن باید دست‌کم ۶۱ کرسی را کسب کند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که احتمال چنین نتیجه‌ای حتی از دستیابی مخالفان به اکثریت پارلمانی نیز کمتر است.
چنین نتیجه‌ای به نتانیاهو این امکان را امکان می‌دهد ائتلاف کنونی خود را بازسازی کردە و حزب لیکود، دو حزب یهودیان ارتدوکس افراطی شاس و یهودیت متحد توراتی، حزب راست افراطی قدرت یهودی به رهبری ایتامار بن‌گویر و حزب صهیونیسم دینی به رهبری بتسلئیل اسموتریچ را بار دیگر در یک ائتلاف گرد هم آورد.
این ائتلاف همچنین میتواند حزب مردم اسرائیل به رهبری عوفر وینتر، فرمانده نظامی پیشین را نیز در خود بپذیرد. البتە این امر مشروط بر آن است کە این حزب آرای کافی را برای ورود به پارلمان کسب کند.
در صورتیکە حزب وینتر نتواند از حدنصاب انتخاباتی ۳٫۲۵ درصد عبور کند، دستیابی نتانیاهو به اکثریت پارلمانی ممکن است حتی دشوارتر شود.
سناریوی سوم: دولت اقلیتی وابسته به احزاب عرب
اگر احزاب تحت رهبری یهودیان در اردوگاه مخالفان، در مجموع کرسی‌های بیشتری را از بلوک نتانیاهو به کسب کردە اما به اکثریت مطلق نرسند، آیزنکوت میتواند برای تشکیل دولت اقلیت تلاش کند.
در نظام پارلمانی اسرائیل، دولت جدید برای آغاز به کار لزوماً به حمایت ۶۱ نماینده نیاز ندارد، بلکه باید رأی اعتماد پارلمان را کسب کند. رأی اعتماد با اکثریت ساده آرای مأخوذه، حتی با اختلاف تنها یک رأی، به تصویب می‌رسد.
آیزنکوت در این بارە اعلام کرده است که با احزاب عرب یا احزاب یهودیان ارتدوکس افراطی مذاکره نخواهد کرد، به آن‌ها امتیاز سیاسی نخواهد داد و هیچ توافقی را با آن‌ها منعقد نخواهد کرد.
وی بر این اساس چنین تصمیمی را اتخاذ کردە است که نمایندگان عرب، به‌جای کمک به تداوم نخست‌وزیری نتانیاهو، در رأی‌گیری اعتماد شرکت نخواهند کرد.
با این حال، حتی در صورت تشکیل چنین دولتی، بقای آن ممکن است به حمایت پارلمانی خارج از ائتلاف از سوی احزاب عرب یا جناح‌های ارتدوکس افراطی اشکنازی وابسته باشد که حاضرند درباره تخصیص بودجه دولتی و خدمت سربازی اجباری، مذاکرە کنند.
بااین‌حال، بزرگ‌ترین مانع تحقق این سناریو، لیبرمن است که حمایت از تشکیل دولت اقلیت را منتفی دانسته است.
او معتقد است چنین دولتی عمر کوتاهی خواهد داشت و در نهایت ممکن است موقعیت نتانیاهو را در انتخابات بعدی تقویت کند.
تا زمانی که لیبرمن از موضع خود عقب‌نشینی نکند، تحقق این سناریو بعید به نظر می‌رسد، هرچند برخی چهره‌های مخالف ترجیح می‌دهند نتانیاهو حتی برای مدتی محدود کنار گذاشته شود، نه اینکه همچنان در قدرت باقی بماند.
سناریوی چهارم: دولت وحدت نتانیاهو و آیزنکوت
احتمال دیگر، تشکیل ائتلافی گسترده با حضور نتانیاهو و آیزنکوت است. در صورتیکە احزاب عرب آرای زیادی را کسب کنند و هر دو بلوک رقیب فاصله قابل‌توجهی با اکثریت پارلمانی داشته باشند، تحقق چنین امری امکان پذیر خواهد بود.
چنین توافقی میتواند شامل سازوکاری برای تقسیم قدرت باشد که بر اساس آن، دو رهبر در طول دوره فعالیت دولت، به‌نوبت مسئولیت نخست‌وزیری را بر عهده بگیرند.
نتانیاهو و آیزنکوت هر دو علنا همکاری در قالب چنین ائتلافی را رد کرده و همین موضوع دستیابی به توافق را از نظر سیاسی دشوار می‌کند.
با این حال، اگر بعد از انتخابات، فرایند تشکیل دولت به بن‌بستی طولانی‌مدت منجر شود و هیچ‌یک از دو طرف نتوانند ائتلافی را با قابلیت تشکیل دولت ایجاد کند، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، ممکن است برای ترغیب طرفین به مصالحه تلاش کند.
سناریوی پنجم: برگزاری انتخابات مجدد و تداوم نخست‌وزیری نتانیاهو
در صورتیکە بلوک نتانیاهو در میان احزاب تحت رهبری یهودیان کرسی‌های بیشتری از اردوگاه مخالفان به دست آورد، اما نتواند به اکثریت ۶۱ کرسی دست یافتە و هیچ‌یک از طرفین نیز حاضر به همکاری با احزاب خارج از اردوگاه خود نباشند، اسرائیل ممکن است با برگزاری انتخابات دیگری روبه‌رو شود.
در چنین شرایطی، نتانیاهو تا زمان تشکیل دولت جدید، به‌عنوان نخست‌وزیر دولت پیشبرد امور در سمت خود باقی خواهد ماند.
این وضعیت ممکن است بدون آنکه وی اکثریت تازه‌ای در پارلمان را کسب کردە باشد، دوره حضورش در قدرت را چند ماه دیگر طولانی کند.
چنین نتیجه‌ای بلاتکلیفی سیاسی را تداوم خواهد بخشید و ممکن است اسرائیلی‌ها را بار دیگر پای صندوق‌های رأی بفرستد، بدون آنکه تضمینی وجود داشته باشد که انتخابات بعدی نتیجه متفاوتی به همراه داشته باشد.
با این وجود، تحقق چنین سناریویی، احتمال تداوم سیاستهای جنگی نتانیاهو را علیە جمهوری اسلامی ایران و ادامە سیاست کنونی در قبال لبنان و فلسطین را قوت می بخشد.
پس از انتخابات چه اتفاقی می‌افتد؟
حتی اگر انتخابات به پیروزی آشکار یکی از طرف‌ها منجر شود، روند تشکیل دولت ممکن است هفته‌ها بە طول بینجامد.
در این صورت، کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل هشت روز فرصت دارد نتایج رسمی را منتشر کند. بنابراین، چهارشنبه چهارم نوامبر آخرین مهلت قانونی انتشار نتایج است.
مسئولان انتخاباتی انتظار دارند شمارش آرا تا بعدازظهر پنجشنبه ۲۹ اکتبر تکمیل شود. این امر ممکن است زمینه را برای ادای سوگند نمایندگان کنست جدید، یعنی کنست بیست‌وششم، در روز سه‌شنبه ۱۰ نوامبر، دو هفته پس از روز انتخابات، فراهم کند.
پس از ارائه نتایج رسمی، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، با نمایندگان احزاب راه‌یافته به پارلمان رایزنی خواهد کرد و از آنان خواهد پرسید چه کسی را برای تشکیل دولت آینده پیشنهاد می‌کنند.
بر اساس قانون اساسی اسرائیل، وی موظف است ظرف هفت روز پس از انتشار نتایج رسمی، مأموریت تشکیل دولت را به نماینده‌ای واگذار کند که به تشخیص او بیشترین بخت را برای تشکیل ائتلاف دارد.
این فرد معمولاً نامزدی است که از بیشترین حمایت احزاب دیگر برخوردار است، هرچند رهبر بزرگ‌ترین حزب لزوماً نخستین فردی نخواهد بود که مأموریت تشکیل دولت به او واگذار می‌شود.
نخستین نماینده‌ای که مأمور تشکیل دولت می‌شود، ۲۸ روز فرصت دارد تا کابینە جدید را تشکیل دهد. رئیس‌جمهوری میتواند این مهلت را در مجموع تا ۱۴ روز دیگر تمدید کند.
اگر این تلاش ناکام بماند، هرتزوگ میتواند نماینده دیگری را مأمور تشکیل دولت نماید. نماینده دوم ۲۸ روز فرصت خواهد داشت و طبق قوانین اسرائیل این مهلت قابل تمدید نخواهد بود. رئیس‌جمهوری همچنین میتواند رسماً اعلام کند که هیچ چشم‌اندازی را برای تشکیل دولت نمی‌بیند.
در این صورت، یک دوره نهایی ۲۱ روزه آغاز می‌شود. در این مدت، دست‌کم ۶۱ نماینده کنست می‌توانند با ارائه درخواستی کتبی از رئیس‌جمهوری بخواهند مأموریت تشکیل دولت را به یکی از نمایندگان مشخص پارلمان واگذار کند. نماینده‌ای که به این ترتیب مأمور تشکیل دولت می‌شود، ۱۴ روز فرصت خواهد داشت دولت را تشکیل دهد.
اگر هیچ دولتی از طریق این مراحل تشکیل نشود، کنست به‌طور خودکار منحل می‌شود و باید انتخابات دیگری برگزار شود. تا زمان آغاز به کار دولت جدید، دولت مستقر همچنان به فعالیت خود ادامه خواهد داد.
در شرایط کنونی، پرسش تعیین‌کننده صرفاً این نیست که کدام حزب در انتخابات روز سه‌شنبه بیشترین کرسی‌ها را به دست می‌آورد، بلکه مسالە اصلی این است که آیا ترکیبی از احزاب میتواند بر اختلافات خود غلبه کند و حمایت پارلمانی کافی برای اداره کشور را به دست آورد یا نه و آیا این کابینە جدید چگونە بر روند جنگ با جمهوری اسلامی ایران تاثیرگذار خواهد بود.
با توجه به تاریخ سیاسی سال‌های اخیر اسرائیل، برگزاری انتخاباتی دیگر نیز هیچ تضمینی برای خروج از بن‌بست سیاسی نخواهد بود.
