آیا عراق همچنان یک بمب ساعتی در روابط میان ایران و اسرائیل است؟
- 1 hour ago
- 6 min read
تنظیم: سمیە توحیدی
با وجود اقداماتی که دولت جدید عراق به ریاست علی الزیدی برای انحصار سلاح در دست دولت آغاز کرده است، همچنان احتمال غافلگیری وجود دارد. شایان ذکر است که بند انحصار سلاح نخستین بند در برنامه دولتی بود که الزیدی بر اساس آن رأی اعتماد پارلمان عراق را به دست آورد. با این حال، غافلگیریها همچنان در زمینه چگونگی تکمیل این پرونده در سایه فشارهای متضاد داخلی و خارجی، و در پی افشای وجود مراکز و پایگاههای نظامی مخفی اسرائیل در عراق محتمل هستند. به باور ناظران، این موضوع با رویارویی احتمالی بعدی میان ایران و اسرائیل ارتباط دارد که ممکن است در صورت شکست مداکرات میان ایران و آمریکا روی دهد.
حملاتی که آمریکا پس از هدف قرار گرفتن یک بالگرد آپاچی آمریکایی از سوی ایران علیه این کشور انجام داد و همچنین واکنش ایران که متوجه اسرائیل، شناورهای آمریکایی و کشورهای حوزە خلیج فارس، بهویژه کویت و بحرین، بود، از واقعیتی خطرناک پرده برمیدارد.
این وضعیت ماهیت اقدام و واکنش متقابل را در شرایطی که هم آمریکا و هم ایران در جستوجوی راهکاری مناسب برای پایان دادن به جنگ هستند، آشکار می کند.
ایران در عمل میکوشد دستاوردهای بیشتری را به کسب کند تا افکار عمومی داخلی را به آنچه پیروزی مینامد، متقاعد کند.
نگه داشتن تنگه هرمز در این جنگ و همچنین مطالبه آزادسازی دهها میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران، بخشی از این تلاشها است.
در مقابل، دونالد ترامپ نیز در پی آن است که امتیازی از ایران بگیرد تا بتواند در این رویارویی اعلام پیروزی کند و افکار عمومی آمریکا را متقاعد سازد که عملیات نظامی علیه ایران در نهایت به اهداف خود دست یافته است.
دو عرصه عراق و لبنان
صرفنظر از سرانجام این رویارویی، چه به شکل تبادل حملات و یا در صورت موفقیت میانجیگریها، بهویژه میانجیگری پاکستان و قطر، رویارویی احتمالی دیگری وجود دارد که به تعویق افتاده و میتواند میان ایران و اسرائیل رخ دهد.
این رویارویی ممکن است در مرحلهای بعد و پس از توقف جنگ کنونی شکل بگیرد، زیرا بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل معتقد است پایان جنگ میان ایران و آمریکا به سود او نخواهد بود.
بر همین اساس، هم ایرانیها و هم اسرائیلیها بر این باورند که رویارویی میان آنها تنها مسئله زمان است و دو عرصه ایدهآل برای این رویارویی احتمالی، لبنان و عراق هستند.
در مذاکراتی که با میانجیگری پاکستان و قطر میان ایران و آمریکا در جریان است و از نگاه برخی به زیان اسرائیل تمام شده است، تهران تا حد زیادی توانسته است عرصه لبنان را به عرصه ایران پیوند بزند.
این موضوع در مسئله آتشبسی که میان اسرائیل و لبنان برقرار، ااما همچنان شکننده است، نمود یافته است، زیرا نتانیاهو با حملات متمرکز به جنوب لبنان، بر شکستن آتشبس اصرار دارد.
در حالی که وضعیت لبنان همچنان شکننده است، بهویژه پس از تحول مهمی که با ورود دولت لبنان به مذاکرات مستقیم با اسرائیل تحت حمایت آمریکا رخ داد و به انزوای بیشتر حزبالله لبنان انجامید، وضعیت عراق تا حد زیادی با لبنان تفاوت دارد.
بهویژه آنکه دولت عراق اقداماتی را آغاز کرده است که در ظاهر برای انحصار سلاح گروههای مسلح در اختیار دولت، قاطعانه به نظر میرسد.
در حالی که بسیاری از گروههای مسلح، نخست به طرح دولت عراق برای انحصار سلاح در دست دولت و سپس به فشار بیسابقه آمریکا پاسخ دادهاند، دو گروه اصلی همپیمان ایران، یعنی کتائب حزبالله و حرکت النجباء، در بیانیههایی مخالفت صریح خود را با خلع سلاح اعلام کرده و برای این مخالفت دلایل سیاسی و عقیدتی مطرح کردهاند.
با وجود این موضع منفی، دولت عراق به این بیانیههای مخالفت واکنشی نشان نداده است. این امر میتواند به این معنا باشد که رویارویی با این گروهها به زمانی موکول خواهد شد که دولت روند آنچه ادغام و قطع ارتباط میان گروههای مسلح و حشد الشعبی نامیده میشود را تکمیل کند.
یادآوری میشود که هدف این است که حشد الشعبی به یک نهاد ملی تبدیل شود که از تصویب پارلمان برخوردار است. این امر این گروە را از دیگر گروههایی که خارج از اقتدار مستقیم دولت سلاح در اختیار دارند، چه وابسته به حشد الشعبی باشند و چه مستقل از آن، متمایز میکند.
از سوی دیگر، در حالی که سرایا السلام، وابسته به جریان مقتدی صدر اعلام کرد تصمیم گرفته است سلاح خود را کنار بگذارد و آن را به دولت تحویل دهد و این اقدام نیز هفته گذشته عملی شد، دومین گروه از میان پنج گروهی که تحویل سلاح خود را اعلام کردهاند، کتائب امام علی بود که چهارشنبه گذشته این اقدام را انجام داد.
دولت عراق نیز تأکید کرده است که مهلت نهایی انحصار سلاح در دست دولت، سپتامبر آینده خواهد بود. در این بارە، حیدر العبودی، سخنگوی رسمی دولت، در یک نشست خبری اعلام نمودە است کە دولت در مدیریت پروندههای خود بر یک رویکرد ملی متکی بوده است که از حمایت و اعتماد مجلس نمایندگان برخوردار است.
او همچنین بر عزم دولت برای اجرای کامل انحصار سلاح در دست دولت بر اساس جدولهای زمانی تعیینشده در برنامه دولتی تأکید کرد که در سپتامبر آینده و همزمان با پایان مأموریت ائتلاف بینالمللی به پایان میرسند.
همزمان، یک کمیته عالی نظامی، نخستین گامها را برای اجرای نخستین بند از برنامه دولتی کابینه علی الزیدی در زمینه انحصار سلاح در دست دولت آغاز کرده است.
این اقدام از طریق تحویل گرفتن پروندهها و اطلاعات مربوط به نیروهای کتائب امام علی، سلاحها، تجهیزات و ادوات نقلیه این گروه انجام خواهد شد.
بدین ترتیب، این گروه پس از سرایا السلام به نخستین گروه مسلح خارج از ساختار دولت تبدیل میشود که سلاحهای خود را تحویل میدهد.
فرماندهی عملیات مشترک عراق نیز در بیانیهای اعلام کرد کمیته تشکیلشده برای قطع ارتباط و ادغام، در اجرای برنامه دولتی مصوب مجلس نمایندگان، به فعالیت خود ادامه میدهد.
همزمان با این اقدامات، که بخشی از هدف آنم تحت فشار قرار دادن گروههای مسلحی است که تاکنون با طرح دولت برای تحویل سلاح خود مخالفت کردهاند، علی الزیدی، نخستوزیر عراق، تأکید کردە است که در اجرای اقدامات مربوط به کنترل سلاح به پیش خواهد رفت.
ایران و بحران بیاعتمادی به واشنگتن
ناظران سیاسی در بغداد بر این باورند که ایران، به دلیل بیاعتمادی به وعدههای واشنگتن، حاضر نیست از تمامی نفوذ خود در منطقه دست بکشد.
از همین رو، تهران اصرار دارد که پروندههایی مانند جنوب لبنان، سلاح حزبالله لبنان و سلاح گروههای عراقی که از نظر عقیدتی با ایران پیوند دارند، صرفنظر از میزان فشارهای آمریکا، موضوعی غیرقابل مذاکره باقی بمانند.
در مقابل، الزیدی همچنان روند اجرای سیاست انحصار سلاح در دست دولت را دنبال میکند. در بیانیهای که دفتر نخستوزیر به مناسبت سالگرد ورود داعش به شهر موصل در ژوئن ۲۰۱۴ منتشر کرد، او گفت دولت با ثبات در مسیر تحکیم امنیت و ثبات، تقویت حاکمیت عراق، حفاظت از تصمیم ملی مستقل، انحصار سلاح در دست دولت و ادامه روند ساختوساز، بازسازی، اصلاحات و توسعه فراگیر حرکت میکند.
نخستوزیر عراق همچنین از مواضع ملی جریانهای سیاسی حامی مسیر ثبات، اصلاحات و توسعه قدردانی کرد و گفت این مواضع به تقویت وحدت صفوف، استحکام تصمیم ملی، تحکیم پایههای دولت و ساختن آینده عراق کمک میکند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که گروههای مسلح درباره طرح دولت برای انحصار سلاح در دست دولت بر اساس برنامه دولتی دچار اختلاف هستند.
بسیاری از این گروهها، از جمله گروههایی که در پارلمان نماینده دارند، مانند عصائب اهل الحق و کتائب امام علی، از قصد خود برای قطع ارتباط و ادغام مجدد خبر دادهاند.
در همین راستا، چارچوب هماهنگی شیعی، تحت فشار و تهدید آمریکا، نخستوزیر را مأمور کرده است اقدامات لازم را برای اجرای طرح انحصار سلاح در دست دولت و قطع ارتباط حشد الشعبی با ساختارهای سیاسی، حزبی و اجتماعی انجام دهد.
از آسمان تا زمین
در حالی که درگیریها میان نیروهای مسلح ایران از یک سو و نیروهای آمریکایی و اسرائیلی از سوی دیگر چند روزی است کە آرام گرفتە است، آسمان عراق عملاً به گذرگاهی برای هواپیماها و موشکهای طرفهای درگیر تبدیل شده است.
با این حال، مهمترین تحول در این زمینه، انتشار گزارشهایی درباره ایجاد چند پایگاه پیشرفته اسرائیلی در خاک عراق، بهویژه در صحرای غربی این کشور، بوده است. این مناطق گسترده میان سه استان الانبار، کربلا و نجف قرار دارند.
اگرچه دولت عراق وجود هرگونه پایگاه نظامی ثابت اسرائیل در غرب کشور را رد کرده است، اما تأیید کرده است کە که یک نیروی اسرائیلی در اوایل مارس گذشته به مدت ۴۸ ساعت در منطقهای میان استانهای نجف و کربلا مستقر بوده است.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز پیشتر فاش کرده بود که اسرائیل در مارس گذشته یک سایت نظامی مخفی در صحرای عراق، میان استانهای کربلا و نجف، ایجاد کرده است تا از جنگی که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ علیه ایران آغاز کرد، پشتیبانی کند.
در پی انتشار این گزارش، پرسشهای فراوانی درباره میزان توانایی دولت عراق در اعمال حاکمیت بر سرزمین خود و جلوگیری از نفوذهای خارجی مطرح شد.
روزنامه نیویورک تایمز نیز این روایت را تأیید کرد و افزود اسرائیل بیش از یک سال برای آمادهسازی مراکز مخفی در استان الانبار، در دورترین نقطه غربی عراق، زمان صرف کرده است تا از آنها برای پشتیبانی هوایی، سوختگیری و ارائه خدمات درمانی در جریان رویارویی با ایران استفاده کند.
بە نظر میرسد در برهە کنونی کە تمامی نگاهها متوجە دستیابی بە تفاهمی میان آمریکا و ایران هستند، عراق و لبنان بە دلیل آنکە میزبان گروههای نیابتی قدرتمند ایران هستند، همچنان از این ظرفیت برخوردارند کە روند دستیابی بە این تفاهم را یا با کندی بیشتر مواجە کردە یا حتی آن را با شکست مواجە کنند.
