آیا لحظه تیان‌آن‌من ایران نشانه‌ای از سرنگونی رژیم توسط اعتراضات بازار است؟

در حالی که اعتراضات در سراسر ایران در حال گسترش است، تصویری قدرتمند که به مرد تانکی تیان‌آن‌من تشبیه شده است در رسانه‌های اجتماعی بازتاب دادە می‌شود.این تصویر نشان‌دهنده مقاومت تاریخی اقشار بە فقر کشیدە شدە ایران در بحبوحه فروپاشی اقتصادی و افزایش درخواست‌ها برای تغییر رژیم است.

در حالی که اعتراضات در سراسر ایران بە دلیل ناکارآمدی اقتصادی و بحران حاکمیت به سومین روز خود رسیده است، تصویری از این تظاهرات در رسانه‌های اجتماعی به سرعت در حال پخش شدن است.

این تصویر یک معترض را نشان می‌دهد که در خیابان در مقابل نیروهای امنیتی و مسلح سوار بر موتورسیکلت، راە آنها را با نشستن بر خیابان سد کردە است. این عکس شباهت‌هایی با عکس بدنام مرد تانکی از میدان تیان‌آن‌من پکن دارد.

در ۵ ژوئن ۱۹۸۹، مردی ناشناس برای مدت کوتاهی صفی از تانک‌های چینی را در خیابان چانگان در نزدیکی میدان تیان‌آن‌من متوقف کرد. این رویارویی یک روز پس از سرکوب هفته‌ها اعتراضات طرفدار دموکراسی رخ داد و میدان و خیابان‌های اطراف با خشونت پاکسازی شد.

این سرکوب که پس از تقریباً شش هفته تظاهرات آغاز شد، صدها کشته بر جای گذاشت که بیشتر آنها در مناطق اطراف و نه در خود میدان رخ داد.

اعتراضات سە روز اخیر ایران تا زمان نگارش این یادداشت تلفات جانی بهمراە نداشته است، اما نارضایتی از سیستم جمهوری اسلامی ایران و سوءمدیریت‌های مالی آن هزاران نفر را به خیابان‌ها کشانده است.

اعتراضات روز یکشنبه زمانی آغاز شد که بازاریان تهران پس از تعمیق بحران اقتصادی مغازه‌های خود را بستند و به خیابان‌ها آمدند.

با رسیدن نرخ دلار بە رقمی بین ۱۴۴تا ۱۴۵هزارا تومان، وخامت وضعیت اقتصادی روز یکشنبه به اوج خود رسید.

روز دوشنبه مناطق بازار مرکزی تهران شاهد گسترش اعتراضات بود، بازاریان در چندین منطقه تهران اعتصاب کردند، متعاقب آن اعتراضات در شهرهای اهواز، همدان، قشم، مشهد و امروز در کرمانشاە و ارومیە نیز ثبت شده است.

بازار و ریشە اعتراضات اخیر

از پیش از دورە مشروطە، قشر تاجر و بازاری ایران نقش سیاسی گسترده‌ای را در سیاست‌های ایران داشته‌اند و هم به عنوان ستون فقرات اقتصادی و هم به عنوان نیروی بسیج‌کننده در مواقع بحران ملی عمل کرده‌اند .

بازاریان که ریشه در بازارهای سنتی شهرهایی مانند تهران، اصفهان، تبریز و مشهد دارند، از طریق موقوفات مذهبی با شبکه‌های روحانیت ارتباط نزدیکی داشته‌اند و این به آنها هم اهرم مالی و هم اقتدار اخلاقی می‌داده است.

این اتحاد در جریان اعتراض تنباکو در سال‌های ۱۸۹۱-۱۸۹۲، تعطیلی بازارها و تحریم‌های روحانیان، ناصرالدین شاه قاجار را مجبور به لغو امتیازهای دادە شدە بە بریتانیا کرد، و دوباره در طول انقلاب مشروطه در سال‌های ۱۹۰۵-۱۹۱۱، که اعتصابات بازاریان و تعطیلی بازارها به اعمال محدودیت‌های قانونی بر قدرت سلطنتی کمک کرد، از نظر سیاسی تعیین‌کننده شد.

این الگو در دهه ۱۹۵۰ تکرار شد کە بازاریان در جریان آن از جنبش ملی‌سازی محمد مصدق حمایت کردند.

در دوران جمهوری اسلامی، بازاریان که در ابتدا از دل ائتلاف روحانیون-بازار بیرون آمدند، به طور دوره‌ای قدرت خود را از طریق اعتصابات و اعتراضات، به ویژه در دوره‌های سختی اقتصادی یا سقوط ارز، دوباره به دست آورده‌اند.

از همین رو، بازار در ادبیات سیاسی ایران فراتر از یک مکان ویژە برای خرید و فروش است. بازار در ایران از سابقەای طولانی به عنوان یک موتور تاریخی برخوردار است که ایران را به یک جهت یا جهت دیگر سوق می‌دهد.

اما سوال این است که آیا بازاریان صرفاً به دلیل نارضایتی مالی اعتصاب می‌کنند یا اینکه آنها مخالف حکومت اسلامی ایران نیز بە شمار می‌روند؟

جمهوری اسلامی ایران سعی کرده است آنها را آرام کند و آشفتگی مالی ایجاد شده توسط خود را سامان دهد.

روز دوشنبه، عبدالناصر همتی، وزیر سابق اقتصاد و رئیس اسبق بانک مرکزی، به عنوان رئیس جدید بانک مرکزی منصوب شد. او در ماه مارس، در مقام وزیر اقتصاد، به دلیل افزایش تورم استیضاح و با رای مجلس شورای اسلامی برکنار شده بود.

طبق برخی تخمین‌ها، در هشت ماهی که همتی وزیر اقتصاد بود، ریال تقریباً نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داد.

رسانه‌های دولتی ایران همچنین سیاست‌های اخیر آزادسازی اقتصادی دولت را عامل افزایش فشار بر نرخ بازار آزاد دانستند.

با آغاز اعتراضات، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، سعی نمود از دامنە نارضایتیهای مردم کاستە و دوشنبه شب در شبکه‌های اجتماعی نوشت:

معیشت مردم دغدغه روزانه من است. ما اقدامات اساسی را برای اصلاح سیستم پولی و بانکی و حفظ قدرت خرید مردم در دستور کار داریم. من به وزیر کشور مأموریت داده‌ام تا از طریق گفتگو با نمایندگان آنها، خواسته‌های مشروع معترضان را بشنود تا دولت بتواند با تمام توان برای حل مشکلات اقدام کند و مسئولانه پاسخ دهد.

پیام‌های ضد و نقیض در مورد اعتراضات داخلی ایرانجروزالم پست با چندین نفر، چه در داخل ایران و چه در تبعید، که رویدادها را از نزدیک دنبال می‌کنند، با پیام‌های ضد و نقیض صحبت کرده است.

یکی از ایرانیان به جروزالم پست گفت: وقتی بازاری‌ها قیام می‌کنند، به معنای پایان رژیم است.

دیگران اظهار داشته‌اند که طبقه بازاری به عنوان یک جنبش سیاسی برای سرنگونی جمهوری اسلامی به خیابان‌ها نیامده‌اند، بلکه صرفاً برای بهبود وضعیت مالی خود به خیابان‌ها آمده‌اند و قصد ندارند به خاطر آرمان خود بمیرند.

به همین ترتیب، دیگران به واشنگتن پست ابراز کردند که مهمترین جناحی که واقعاً می‌تواند تغییر ایجاد کند، دانشجویان هستند، گروه دیگری که نقش بزرگی در سرنگونی سلطنت در سال ۱۹۷۹ ایفا کردند.

یکی دیگر از ناظران به واشنگتن پست گفت: ما منتظر بوده‌ایم ببینیم آیا دانشجویان به ما ملحق می‌شوند یا خیر. دوشنبه شب، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه دانشجویان چهار دانشگاه در سراسر تهران به تظاهرات پیوسته‌اند، که احتمالاً نشان‌دهنده افزایش مثبت معترضان است.

همچنین سوال در مورد واکنش دولت وجود دارد. تاکنون نیروهای امنیتی مسلح در تلاش برای متفرق کردن جمعیت، گاز اشک‌آور به سمت آنها شلیک کرده‌اند، اما رژیم هنوز از ابزارهای سرکوب قدرتمندتر خود، مانند شبه‌نظامیان بسیج، علیه مردم استفاده نکرده است.

اگر این کار را انجام دهد، اوضاع می‌تواند خیلی سریع وخیم شود و اراده و عزم معترضان به شدت مورد آزمایش قرار خواهد گرفت.

اینها مواردی هستند که باید در روزهای آینده مراقب آنها بود.