آیا مریخ‌نورد ناسا شاهدی از میکروب‌های باستانی یافته است؟

چهار سال سال پس از فرود مریخ‌نورد استقامت (Perseverance) بر روی سیاره مریخ، ناسا اعلام کرده است که این کاوشگر بار دیگر سرنخ‌هایی شگفت‌انگیز از احتمال وجود حیات در سرخ‌ترین سیاره منظومه شمسی را یافته است.

در تازه‌ترین پژوهشی که در مجله نیچر منتشر شده است، تیمی از دانشمندان گزارش دادەاند که در بخش غربی دهانه جیزرو، منطقه‌ای به نام دره نِرِتوا (Neretva Vallis)، کانی‌هایی کشف شده است که از شباهتهای فراوانی با فرآورده‌های زیستی روی زمین دارند. این یافته‌ها می‌تواند یک گام بزرگ در پاسخ به پرسشی باشد که آیا در مریخ حیات وجود داشته است؟

بنابە این گزارش، مهم‌ترین کشف در صخره‌ای موسوم به سازند فرشته روشن (Bright Angel Formation) رقم خورده است.

در میان این صخره عظیم، سنگی به نام چِیاوا (Cheyava Falls) توجه پژوهشگران را جلب کرده است؛ سنگی با بافتی خال‌خالی و شگفت‌انگیز که به دانه‌های خشخاش یا لکه‌های پوست پلنگ شباهت دارد.

بررسی ابزارهای کاوشگر استقامت نشان داده است این لکه‌ها سرشار از آهن و فسفات‌ هستند که روی زمین غالباً حاصل واکنش‌های شیمیایی مرتبط با فعالیت میکروبی هستند.

به گفته‌ی جول هورویتز، دانشمند دانشگاه استونی بروک نیویورک و نویسنده اصلی این پژوهش، چنین بافت‌هایی در رسوبات زمینی معمولا نشانه‌ی متابولیسم میکروبی است که مواد آلی را مصرف می‌کند. با این حال او و همکارانش تاکید می‌کنند هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است.

تحلیل‌های تازه نشان می‌دهد که مواد آلی احتمالی در این سنگ‌ها در واکنش‌های شیمیایی موسوم به ردوکس (انتقال الکترون میان مواد) نقش داشته‌ و در نتیجه کانی‌های فسفات آهن و سولفید آهن شکل گرفته است.

در سطح زمین واکنش‌هایی از این دست معمولا در محیط‌های سرد و بدون اکسیژن، مثل دریاچه‌های قطب جنوب و معمولا با دخالت میکروارگانیسم‌ها رخ می‌دهد. همین شباهت‌هاست که احتمال زیستی بودن این ویژگی‌ها را تقویت می‌کند.

کاوشگر استقامت در ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۴ با حفاری در سنگ چِیاوا نمونه‌ای را برداشت کردەاند که یاقوت کبود (Sapphire Canyon) نام گرفته و جزو بیست‌وپنجمین نمونه ذخیره‌شده در لوله‌های فلزی کاوشگر است.

پژوهشگران ناسا بر این باور هستند که این لوله آزمایش پر راز و رمز می‌تواند حاوی نشانه‌های احتمالی از مواد آلی باشد.

با وجود همه این هیجان‌ها، ناسا تاکید می‌کند که برای اثبات وجود یا نبود حیات باستانی به آنالیزهای آزمایشگاهی روی زمین نیاز است.

با این حال پروژه‌ی بازگشت نمونه‌ها از مریخ به دلیل مشکلات بودجه و پیچیدگی‌های فنی فعلا متوقف شده است و مشخص نیست که این پروژه چه زمانی مجددا به جریان خواهد افتاد.

کشف فسفات‌ها، سولفیدها و احتمالا ویویانیت در رسوبات رسی جیزرو، بار دیگر نشان می‌دهد که مریخ گذشته‌ای پیچیده و فعال داشته است. آیا این نشانه‌ها حقیقتا ردپای میکروب‌های باستانی‌اند یا حاصل واکنش‌های صرفا معدنی؟ هنوز پاسخی قطعی وجود ندارد.

اما در این میان یک چیز روشن است: معمای مریخ هر روز هیجان‌انگیزتر می‌شود و چشم‌ها بیش از همیشه به لحظه‌ای دوخته شده اند که نمونه‌های پرسه‌ورنس به زمین بازگردند.