اعلام تروریستی بودن جبهه پولیساریو چە ارتباطی با ایران دارد؟

سمیه توحیدی

لایحه‌ای جدید که در کنگره آمریکا برای تروریستی اعلام کردن جبهه پولیساریو ارائه شده است، بار دیگر توجه‌ مجامع سیاسی و رسانەای را به موضوع نفوذ جمهوری اسلامی ایران در شمال و غرب آفریقا جلب نموده است. این لایحه همچنین پرسش‌هایی را درباره گستره شبکه‌ها و اتحادهای تهران در این منطقه مطرح می‌کند.

این لایحه که توسط سه عضو جمهوری‌خواه سنای آمریکا به رهبری سناتور تد کروز ارائه شده است، در صورت اثبات همکاری جبهه پولیساریو با سازمان‌های تروریستی مرتبط با ایران، اعمال تحریم‌هایی علیه این گروه را مد نظر قرار می‌دهد.

ارائە این لایحه نشان‌دهنده نگرانی فزاینده در محافل تصمیم‌گیری ایالات متحده آمریکا درباره گسترش نفوذ تهران در مناطقی خارج از حوزه سنتی آن در خاورمیانه است. این نگرانی به‌ویژه به شمال و غرب آفریقا مربوط می‌شود.

در سال‌های گذشته جمهوری اسلامی ایران با صرف منابع مالی قابل توجه و عمدتاً به صورت پنهانی، از طریق ایجاد شبکه‌ها و ائتلاف‌هایی با بازیگران محلی، نفوذ خود را در این منطقه گسترش داده است.

این نگرانی‌ها در دو سال اخیر و به‌ویژه در پی گزارش‌هایی درباره حمایت نظامی ایران و نیروهای نیابتی آن از جبهه پولیساریو افزایش یافته است.

مراکش در سال ۲۰۱۸ به دلیل آنچه حمایت نظامی تهران از جبهه پولیساریو از طریق حزب‌الله لبنان عنوان شد، روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کرد.

بر اساس این لایحه، وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا موظف خواهد بود گزارشی سالانه را به کنگره ارائه دهد تا در آن بررسی شود کە آیا جبهه پولیساریو از سازمان‌های مرتبط با ایران حمایت نظامی یا فنی دریافت کرده یا حمایتی را به آن‌ها ارائه داده است یا خیر.

این گزارش همچنین باید به مشارکت احتمالی در عملیات نظامی و سامانه‌های تسلیحاتی، از جمله سلاح‌های گرم، پهپادهای قابل حمل، قطعات تجاری موجود در بازار، سامانه‌های شناسایی یا ردیابی اهداف هوایی و پشتیبانی اطلاعاتی مانند داده‌های نظارتی و اطلاعات هدف‌گیری بپردازد.

در صورتی که این بررسی‌ها نشان دهد چنین همکاری‌هایی صورت گرفته است، کنگره دونالد ترامپ را ملزم به اعمال تحریم‌هایی خواهد کرد.

این تحریم‌ها می‌تواند شامل قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی و اعمال محدودیت‌های مالی بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در چارچوب مبارزه با تروریسم باشد.

در چنین حالتی، تحریم‌ها شامل مسدود کردن دارایی‌ها و ممنوعیت انجام هرگونه معامله مالی با افراد و نهادهای مرتبط با این گروه خواهد بود.

در همین راستا، سناتور تد کروز اظهار داشت رژیم جمهوری اسلامی ایران در تلاش است جبهه پولیساریو را به نسخه‌ای از حوثی‌های یمن تبدیل کند و از آن برای تضعیف امنیت ملی ایالات متحده و متحدانش بهره بگیرد.

او تأکید کرد جبهه پولیساریو با گروه‌های تروریستی ایرانی همکاری می‌کند، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پهپاد دریافت می‌کند و به نمایندگی از رژیم ایران در سراسر منطقه به انتقال سلاح می‌پردازد.

از سوی دیگر، محمدعلی کیلانی، مدیر مرکز نظارت بر درگیری‌های ساحل، تصویب این لایحه را بسیار مهم توصیف کرد. او گفت جبهه پولیساریو با توجه به حمایت ایران از برهم‌زدن امنیت و ثبات نه تنها در مراکش بلکه در سراسر شمال و غرب آفریقا، تهدیدی جدی برای امنیت کشورهای منطقه به شمار می‌رود.

به گزارش واشنگتن پست، ایران سال‌هاست از طیف گسترده‌ای از گروه‌های نیابتی برای پیشبرد منافع خود حمایت می‌کند.

این روزنامه به نقل از یک مقام منطقه‌ای و یک مقام اروپایی گزارش داده است ایران طی سال‌های گذشته به آموزش جنگجویان جبهه پولیساریو پرداخته است.

تحلیلی از شورای آتلانتیک نیز نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۸، پس از قطع روابط دیپلماتیک مراکش با ایران، رباط نسبت به جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانه تهران در صحرای غربی هشدار داده است.

به گفته این شورا، این مداخله شامل تأمین پهپادهای جنگی، موشک‌های زمین به هوا و خمپاره‌های HM-16 همراه با برنامه‌های آموزش نظامی بوده که توانایی‌های این گروه جدایی‌طلب را تقویت کرده است.

در نتیجه، نیروهای پولیساریو همزمان با جنگ غزه گلوله‌باران شهرهایی در قلمرو تحت مدیریت مراکش در صحرای غربی، به‌ویژه در سماره و محبس، را آغاز کردند.

این شورا همچنین معتقد است سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، عمق روابط میان جبهه پولیساریو و ایران را آشکار کرد. تا پیش از سقوط اسد، سوریه به عنوان واسطه میان دو طرف عمل می‌کرد.

مدیر مرکز نظارت بر درگیری‌های ساحل نیز تأکید کرد جبهه پولیساریو به گروه‌های محلی در چندین کشور منطقه پناه می‌دهد و علاوه بر هماهنگی با گروه‌های جهادی در منطقه ساحل، در تلاش است بی‌ثباتی را در این کشورها گسترش دهد.

در همین راستا، زینب ربو، پژوهشگر مرکز صلح و امنیت خاورمیانه در مؤسسه هادسون، معتقد است قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی اقدامی منطقی از نظر حقوقی و راهبردی برای رسیدگی به وضعیت منطقه است، به‌ویژه در شرایطی که منطقه ساحل با افزایش چندپارگی امنیتی مواجه شده و این گروه قادر است بدون مجازات فعالیت کند.

او همچنین تأکید کرد فعالیت‌های جبهه پولیساریو بسیار فراتر از معیارهای معمول برای تعیین یک گروه به عنوان سازمان تروریستی است.

به گفته او، این جبهه توافق آتش‌بس مورد حمایت سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۱ در صحرای غربی را نقض کرده است، با سازمان‌های تروریستی شناخته‌شده‌ای مانند حزب‌الله همکاری دارد، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پهپاد دریافت می‌کند و برای شورشیان جهادی که نیروهای آمریکایی را در منطقه ساحل آفریقا تهدید می‌کنند سلاح قاچاق می‌کند.

جبهه پولیساریو در سال ۱۹۷۳ با هدف استقلال صحرای غربی از اسپانیا تشکیل شد و پس از خروج اسپانیا در سال ۱۹۷۵ وارد جنگ با مراکش شد.

این جنبش جمهوری عربی صحرای دموکراتیک را اعلام کرد و پایگاه اصلی آن در اردوگاه‌های پناهندگان تندوف در جنوب‌غربی الجزایر قرار دارد. صحرای غربی منطقه‌ای کم‌جمعیت اما دارای منابع فسفات و ذخایر بالقوه انرژی است و همچنان یکی از مناقشه‌های حل‌نشده در آفریقا به شمار می‌رود.