افشای استفاده سیستماتیک ارتش اسرائیل از فلسطینی‌ها به‌عنوان سپر انسانی

در بحبوحه‌ درگیری‌های خونین غزه، فرمانی رمزآلود در میان نیروهای ارتش اسرائیل رایج شده است: «پشه بیاور». فرمانی که در ظاهر بی‌ضرر است، اما در واقع جان غیرنظامیان را به‌عنوان سپری زنده در برابر خطرات مرگبار به میدان می‌فرستد.

در دل جنگی فرسایشی که غزه و کم‌وبیش کرانه باختری را به ویرانه‌ای از مرگ، آوارگی و بی‌پناهی تبدیل کرده، گزارشی تازه از خبرگزاری آسوشیتدپرس، پرده از یکی از تاریک‌ترین ابعاد این درگیری‌ها برداشته است. بر اساس این گزارش، ارتش اسرائیل به‌طور سیستماتیک و تکراری، از غیرنظامیان فلسطینی به‌عنوان سپر انسانی در عملیات‌های نظامی خود بهره می‌گیرد؛ رویه‌ای که بنا به شهادت‌ها، به بخشی عادی از رفتار برخی یگان‌های پیاده‌نظام بدل شده است.

«پروتکل پشه»: کدی که پشتش جان آدم‌ها پنهان شده

از میانه‌ سال ۲۰۲۴، عبارتی غیرعادی در مکالمات رادیویی برخی واحدهای ارتش اسرائیل شنیده می‌شود: «پشه بیاور». در ظاهر بی‌خطر است، اما در میدان جنگ معنایی سنگین دارد. این فرمان یعنی یک غیرنظامی فلسطینی، معمولاً با تهدید، وادار می‌شود پیش از سربازان وارد ساختمانی مشکوک شود؛ جایی که احتمال وجود مین، تله انفجاری یا تک‌تیرانداز بالاست.

او هیچ انتخابی ندارد. نه ابزار حفاظتی در اختیار دارد، نه جایی برای پناه گرفتن. تنها باید راه را برای سربازانی باز کند که خود حاضر نیستند بدون اطمینان از امنیت، وارد شوند.

در واقع، از جان یک انسان بی‌دفاع به‌عنوان سپری زنده برای کشف خطرات استفاده می‌شود؛ کاری که در هیچ چارچوب انسانی یا اخلاقی نمی‌گنجد، اما به‌نظر می‌رسد برای برخی واحدهای نظامی، به یک «رویه‌ عملیاتی» تبدیل شده است.

شهادت‌های میدانی؛ روایت از هر دو سو 

یکی از سربازان پیشین ارتش اسرائیل، در گفت‌وگویی با آسوشیتدپرس و به شرط ناشناس ماندن، می‌گوید:

در پایان مأموریتم در غزه، تقریباً تمام واحدهای پیاده‌نظام از این روش استفاده می‌کردند. این دیگر یک استثناء نبود؛ قاعده‌ای نانوشته شده بود.

از طرف دیگر، هفت فلسطینی که تجربه‌ی مستقیم از این وقایع داشته‌اند، شهادت‌هایی هم‌راستا ارائه کرده‌اند. آن‌ها می‌گویند که با تهدید سلاح مجبور شده‌اند وارد مناطقی شوند که احتمال مرگ در آن‌ها بسیار واقعی بوده است؛ مکان‌هایی که صدای انفجار یا شلیک می‌توانست واپسین لحظه‌ی زندگی‌شان باشد، نه به انتخاب خودشان، بلکه به اجبار دیگران.

قانونی که روی کاغذ مانده است 

استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی، بر پایه‌ حقوق بین‌الملل، نقض آشمار قوانین جنگی است. حتی دیوان عالی اسرائیل در سال ۲۰۰۵ حکم به ممنوعیت صریح آن داده است. اما واقعیت میدانی چیز دیگری را روایت می‌کند.

ارتش اسرائیل در واکنش به انتشار این گزارش اعلام کرده که استفاده از غیرنظامیان در عملیات نظامی «اکیداً ممنوع» است و سربازان به‌طور مداوم در این زمینه آموزش می‌بینند. با این حال، اذعان کرده که چند مورد مشخص در حال بررسی است. جزئیات این موارد یا نتایج تحقیقات تاکنون منتشر نشده‌اند.

واکنش جهانی: از سکوت خبری تا هشدار حقوقی

گزارش آسوشیتدپرس با بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی مواجه شد. گاردین در پوشش زنده‌ خود نوشت که نیروهای ارتش اسرائیل بارها جان غیرنظامیان را در معرض خطر مستقیم قرار داده‌اند؛ رفتاری که از منظر حقوق بین‌الملل، مصداق روشن نقض قوانین جنگی است.

واشنگتن پست بر مفهوم «پروتکل پشه» تمرکز کرد و آن را نشانه‌ای از ساختاریافته بودن این رفتار در درون ارتش دانست؛ جایی که دستور استفاده از غیرنظامیان، نه تصمیم شخصی سربازان، بلکه اغلب از سوی فرماندهان صادر می‌شود.

سی بی اس نیز در گزارشی به نقل از یک سرباز اسرائیلی نوشت: «اگر احتمال می‌دادیم جایی تله‌گذاری شده، به ما دستور می‌دادند اول یک فلسطینی را بفرستیم.

حتی روزنامه صبح جنوب چین، نسبت به عواقب حقوقی و انسانی این رویه هشدار داد و خواستار انجام تحقیقاتی مستقل و بین‌المللی شد

 شکستن سکوت؛ صدای سربازانی که دیگر نمی‌خواهند شاهد باشند

در کنار روایت‌های رسانه‌ای، سازمان «شکستن سکوت» متشکل از سربازان پیشین ارتش اسرائیل، نقش مهمی در افشای این واقعیت‌ها ایفا می‌کند. شهادت‌های منتشرشده در ماه‌های اخیر از سوی این نهاد، نشان می‌دهد که استفاده از غیرنظامیان در مأموریت‌های خطرناک، نه تصمیماتی لحظه‌ای یا موردی، بلکه در بسیاری موارد با آگاهی و دستور فرماندهان همراه بوده است. این شهادت‌ها، چون از دل خود ساختار نظامی بیرون آمده‌اند، وزن و اعتبار بیشتری دارند و نادیده گرفتن آن‌ها دشوار است.

سؤال‌هایی بی‌پاسخ، مسئولیتی فراموش‌نشده

این گزارش در شرایطی منتشر می‌شود که وضعیت انسانی در غزه به مرز فاجعه رسیده. هرچند ارتش اسرائیل وعده داده که این موارد را بررسی خواهد کرد، اما اعتماد عمومی به روند این تحقیقات، اگر نگوییم از بین رفته، دست‌کم بسیار لرزان است. بسیاری از نهادهای بین‌المللی و مدافعان حقوق بشر خواستار تحقیقاتی مستقل و واقعی شده‌اند؛ تحقیقی که نه زیر نظر ارتش، بلکه بیرون از آن و بدون دخالت منافع سیاسی انجام شود.

اگر مشخص شود که این رویه فقط اشتباه چند سرباز نبوده و بخشی از یک روند یا دستور ساختاری بوده، پای مسئله‌ای بسیار جدی‌تر وسط می‌آید: جنایت جنگی.