انسداد تنگه هرمز و تداعی جنگ نفتکشها؛ آیا تاریخ تکرار میشود؟
- 2 hours ago
- 3 min read
تنگه هرمز، که حدود ۲۵ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند، در جنگ جاری ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل نقش حیاتی دارد. ایران با کنترل این تنگه میتواند جریان نفت جهانی را مختل کردە و تأثیرات زیادی بر بازار جهانی انرژی بگذارد. ترامپ اخیراً هشدار داده است در صورت عدم بازگشایی تنگە هرمز تا روز جمعە، زیرساختهای ایران هدف حملات قرار خواهد گرفت. این بحران یادآور جنگ نفتکشها در دهه ۸۰ میلادی است، زمانی که آمریکا و ایران در این تنگه با هم درگیر شدند. توانایی آمریکا در این جنگ قدرت وی را به عنوان ابرقدرت جهانی به شدت تثبیت کرد.
جنگ ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل، بار دیگر توجه جهانیان را به تنگه هرمز جلب کرده است. این تنگه استراتژیک که حدود ۲۵ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند، یکی از مهمترین ابزارهای فشار ایران در این جنگ است کە اکنون در آستانە یک ماە از آغاز آن قرار دارد.
موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد این تنگه به ایران این امکان را فراهم می کند که در صورت لزوم، جریان نفت به بازارهای جهانی را مختل شود.
در صورت تداوم انسداد تنگه هرمز، حتی آزادسازی ذخایر نفتی از سوی کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی، میتواند بهعنوان راهحلی موقت برای مقابله با تغییر در نوسانات بازار انرژی استفاده شود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اخیراً به جمهوری اسلامی ایران هشدار داده است که تا روز جمعە فرصت دارد تا این تنگه را باز کند، در غیر این صورت زیرساختهای کلیدی ایران هدف حملات نظامی قرار خواهد گرفت.
ایران نیز در واکنش اعلام کرده است که اگر آمریکا به این تهدیدات عمل کند، به هدف قرار دادن زیرساختهای کشورهای همپیمان آمریکا در منطقه پاسخ خواهد داد.
اما این اولین باری نیست که ایران و آمریکا در این تنگه حساس با یکدیگر درگیر شدهاند. یادداشتی از سیانان به یادآوری این موضوع میپردازد که در سالهای پایانی جنگ ایران و عراق، ایران و آمریکا در مواجهه با مسئلهای مشابه قرار گرفتند که به «جنگ نفتکشها» معروف شد.
در دهه ۱۹۸۰، زمانی که جنگ ایران و عراق کم کم به جنگی فرسایشی تبدیل شده بود، عراق برای آسیب رساندن به اقتصاد ایران، حملاتی را به نفتکشهای ایرانی آغاز کرد. این حملات به سرعت به ایجاد ناامنی تنگه برای کشتیهای منطقه از سوی ایران منجر شد.
در سال ۱۹۸۶، کویت از کشورهای خارجی برای حفاظت از نفتکشهای خود درخواست کمک کرد و اتحاد جماهیر شوروی و سپس ایالات متحده برای اسکورت این نفتکشها وارد میدان شدند.
با این حال، در نهایت کشتیهای آمریکایی با تغییر پرچم نفتکشهای کویتی به پرچم ایالات متحده وارد عملیات اسکورت شدند.
در ۱۷ مه ۱۹۸۷، حادثهای مرگبار در خلیج فارس رخ داد که در جریان آن به اشتباه یک هواپیمای جنگندە عراقی به ناو موشکانداز آمریکایی یو اس اس استارک حمله کرد و دو موشک ضد کشتی به آن شلیک کرد. این حمله منجر به کشته شدن ۲۹ نفر از خدمه ناو استارک شد و بحران در این تنگه را تشدید کرد.
ایالات متحده در پی این حادثه، عملیات اسکورت نفتکشها را آغاز کرد، همان ایدهای که در این دوره نیز بارها از سوی دونالد ترامپ مطرح شده است. این عملیات تحت عنوان «عملیات اراده جدی» شناخته شد.
با این حال، ایران به مقابله با این اقدامات پرداخت و با مینگذاری در خلیج فارس تهدیداتی جدی برای نفتکشها ایجاد کرد. یکی از نفتکشها به مین ایرانی برخورد کرد و با دو نیمه شدن آن باعث ایجاد مشکلات جدی در عملیاتهای اسکورت شد.
در سال ۱۹۸۸، وقتیکه ناوچه یواساس ساموئل بی. رابرتز به مین ایرانی برخورد کرده بود، ایالات متحده عملیات هوایی خود را علیه سکوهای نفتی ایران آغاز کرد.
این حملات به نبرد آخوندک مشهور شد که شاهد اولین نبرد موشک به موشک در تاریخ نیروی دریایی ایالات متحده بود. این نبرد قدرت ایالات متحده را به عنوان قدرتمندترین کشور جهان در تاریخ تثبیت کرد.
امروزه، شرایط منطقه تغییر کرده است. ایران اکنون به تکنولوژیهای پیشرفتهتری دست یافته و به استفاده از پهپادهای ارزان قیمت برای گسترش تهدیدات در دریا و آسمان پرداخته است.
بسیاری معتقدند که مینها همچنان تهدیدی جدی برای عملیاتهای نظامی ایالات متحده در منطقه به شمار میروند و نیروی دریایی ایالات متحده در این زمینه برای مینروبی بطور سنتی به متحدان خود تکیه کرده است.
پرسشی که اکنون مطرح میشود این است که ایالات متحده چه درسهایی از جنگ نفتکشها گرفته و دونالد ترامپ با توجه به این سابقه چه اقداماتی برای باز نگهداشتن تنگه هرمز در دست بررسی دارد.
آیا این چالش جدید برای ابرقدرت جهان، فرصتی دوباره خواهد بود تا یکبار دیگر جایگاه برتر خود را در سطح جهانی به نمایش درآورد؟
