بازسازی یا پاک‌سازی؟ طرح جنجالی غزه و تهدید به جابه‌جایی نیم میلیون نفر

دو سال پس از آغاز جنگ غزه،که تاکنون منجر به کشته شدن بیش از ٦٠ هزار فلسطینی و ویرانی گسترده زیرساخت‌های این منطقه شده است، موضوع بازسازی و مدیریت دوران پس از جنگ به کانون توجه دیپلمات‌ها و رهبران بین‌المللی تبدیل شده است. بحران انسانی فزاینده، با اعلام رسمی قحطی در بخش‌هایی از غزه و خطر گسترش آن به کل نوار، نیاز به طرح‌های فوری برای بازسازی و کمک‌رسانی را برجسته کرده است.

نشریه آکسیوس روز چهارشنبه ٢٧ اوت گزارش نمود که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ برای خاورمیانه، ماه‌هاست که با جارد کوشنر (داماد و مشاور سابق ترامپ) و تونی بلر، نخست‌وزیر سابق بریتانیا، بر روی برنامه‌های پس از جنگ غزه رایزنی می‌کند.

منابع مطلع در گفتگو با آکسیوس تایید کرده‌اند که در روز چهارشنبه، این سه نفر در نشستی در کاخ سفید حضور یافته و ترامپ را در مورد پیشنهادات خود برای باریکه غزه پس از پایان جنگ مطلع کرده‌اند.

محورهای اصلی بحث شامل اداره غزه بدون حضور حماس در قدرت، افزایش کمک‌های انسانی در شرایط قحطی رو به گسترش، و مدیریت بحران گروگان‌ها بوده است.

گفته شده است که تونی بلر پیش‌تر این ایده‌ها را با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، در میان گذاشته و وی را از مذاکرات واشنگتن آگاه کرده است.

کوشنر نیز اخیراً با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دیدار کرده و موضوع را پیگیری نموده است. ویتکوف در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز اعلام کرد که جنگ می‌تواند ظرف چهار ماه به پایان برسد و طرحی جامع و خیرخواهانه برای بازسازی در دست تدوین است که منعکس‌کننده انگیزه‌های بشردوستانه ترامپ است.

پیشتر نشریه فایننشال تایمز در ماه جولای گزارش کرده بود که موسسه تونی بلر (TBI) در تدوین پیشنهادی جنجالی به نام "اعتماد بزرگ" (The Great Trust) مشارکت داشته است. این طرح که توسط تاجرانی اسرائیلی و با مدل‌های مالی گروه مشاوره بوستون (BCG) طراحی شده است، بازسازی غزه را به عنوان یک مرکز تجاری پیشرفته پیش بینی می‌کند.

عناصر کلیدی این طرح شامل ایجاد "ریویرای ترامپ" (Trump Riviera) به عنوان منطقه توریستی لوکس با جزایر مصنوعی شبیه دبی، "منطقه تولید هوشمند ایلان ماسک" (Elon Musk Smart Manufacturing Zone)، بزرگراه‌های نام‌گذاری‌شده به افتخار رهبران سعودی و اماراتی مانند "حلقه ام‌بی‌اس" (MBS Ring)، مناطق اقتصادی ویژه با مالیات پایین و بندر عمیق برای اتصال به کریدور تجاری هند-خاورمیانه-اروپا است.

گروه مشاوره بوستون مدل‌هایی برای بازسازی اقتصادی تهیه کرده که در آنها ادعا شده است که ارزش غزه را از صفر به ۳۲۴ میلیارد دلار افزایش می‌دهد، اما این طرح بر پایه جابه‌جایی "داوطلبانه" حدود ۲۵ درصد جمعیت (نیم میلیون نفر) استوار است که گفته شده است با مشوق‌های مالی حدود ۹ هزار دلار به ازای هر نفر قرار است اجرایی شود.

موسسه تونی بلر تأکید کرده است که نقش آن صرفاً مشورتی بودە و هیچگونە دخالتی در نگارش نهایی طرح نداشته است. موسسه بلر صراحتا ایده جابه‌جایی جمعیت را رد کرده و آن را پیشنهاد یا تأیید نکرده است.

این طرح نگرانی‌های جدی حقوق بشری ایجاد کرده است، زیرا سازمان ملل و گروه‌های حقوق بشر مانند عفو بین‌الملل آن را معادل پاکسازی اتنیکی می‌دانند.

فلسطینی‌ها به شدت با هرگونه جابه‌جایی اجباری یا حتی داوطلبانه مخالفت می‌کنند و همکاری کشورهای عربی یا حتی تشکیلات خودگران فلسطین و گروه حماس از این طرح بعید به نظر می‌رسد.

علاوه بر این، اسرائیل با اتهامات نسل‌کشی در دیوان کیفری بین‌المللی روبرو است و به ویژه با توجه به گزارش‌های سازمان ملل مبنی بر استفاده از گرسنگی به عنوان سلاح جنگی. اجرای چنین برنامه‌ای می‌تواند تنش‌ها را تشدید کند.

بحران قحطی در غزه، که در ۲۲ اوت ۲۰۲۵ توسط نهاد بین‌المللی طبقه‌بندی یکپارچه امنیت غذایی (IPC) رسماً در باریکه غزه اعلام شد، وضعیت را پیچیده‌تر کرده است.

بر اساس گزارش این نهاد بین‌المللی، بیش از ۵۰۰ هزار نفر (۲۵ درصد جمعیت) در شرایط فاجعه‌بار (IPC Phase 5) قرار دارند و این رقم تا پایان سپتامبر به ۶۴۰ هزار نفر می‌رسد.

کل جمعیت ۲.۱ میلیون نفری غزه با ناامنی غذایی حاد روبرو است. سازمان بهداشت جهانی گزارش می‌دهد که نرخ سوءتغذیه حاد در کودکان زیر پنج سال در غزه شهر به ۲۰ درصد رسیده و بیش از ۱۲ هزار کودک در جولای درمان شده‌اند.

این قحطی عمدتاً ناشی از محاصره اسرائیل، تخریب ۹۸ درصد از زمین‌های کشاورزی، و محدودیت‌های دسترسی به آب و دارو است. سازمان ملل تأکید می‌کند که این بحران ساخته دست بشر می‌تواند با آتش‌بس فوری و دسترسی کامل بە کمکهای بشردوستانه به پایان برسد.