بحران در روابط ترکیه و اسرائیل: از قطع تجارت تا نبرد اطلاعاتی در سوریه

تصمیم ناگهانی آنکارا برای توقف کامل روابط اقتصادی با اسرائیل و بستن حریم هوایی این کشور، با واکنش بن گویر وزیر امنیت داخلی اسرائیل روبەروشد. این رویداد همزمان با گزارش‌های تل‌آویو درباره انهدام تجهیزات جاسوسی ترکیه در سوریه، فصل تازه‌ای از تنش میان دو کشور را رقم زده است.

همزمان با تصمیم دولت حزب عدالت و توسعە مبنی بر قطع مراودات اقتصادی با اسرائیل و بستن حریم هوایی این کشور بر هواپیماهای اسرائیل از سوی هاکان فیدان، ایتمار بن‌گویر، وزیر امنیت داخلی اسرائیل، تصویری از دیدار اردوغان با اسماعیل هنیه، رئیس پیشین دفتر سیاسی حماس، منتشر و ترکیه را برابر با «حماس» توصیف کرد.

انتشار این پست در فضای مجازی ترکیه با واکنش گسترده روبه‌رو شدە است.

یک روز قبل از اتخاذ این تصمیم از سوی دولت ترکیە، اسرائیل با هلی برن نیروهای کماندو بە حومە دمشق، یک مرکز رصد اطلاعاتی ترکیە را منهدم کردە بود.

در این بارە، بە نقل از روزنامە اورشلیم پست، یک مقام اسرائیلی به وب‌سایت الحدث گفتە است کە ارتش در جریان حمله به حومه دمشق، دستگاه‌های رصد اطلاعاتی ترکیه را که بیش از یک دهه پیش در این منطقە بە منظور نظارت بر اقدامات اسرائیل نصب شده بودند، منهدم کرده است.

در این بارە این مقام اسرائیلی هشدار داد که دولت انتقالی سوریه نباید دستورات ترکیه را دنبال کند و با آتش بازی نماید.

طبق این گزارش، سربازان سوری هنگام تلاش برای مقابلە با این گروە کماندو، زیر آتش نیروهای اسرائیل قرار گرفتند کە در جریان آن چندین نفر کشته و زخمی شدند.

اما بە رغم اعلام رسمی آنکارا مبنی بر مسدود کردن حریم هوایی خود بر هواپیماهای اسرائیل، خطوط هوایی اسرائیل اعلام کردەاند کە پروازهایشان بدون تغییر ادامه دارد.

یک دیپلمات ترکیه در این رابطە توضیح داد که منظور وزیر خارجه ترکیە، صرفا پروازهای دولتی اسرائیل و هواپیماهای حامل سلاح بوده است و پروازهای تجاری ترانزیتی همچنان مجاز بە سفر بە ترکیە هستند.

در حمایت از اقدام ترکیە، حماس از این اقدام استقبال و خواستار اتخاذ چنین رویەای از سوی دیگر کشورها شد.

در تل‌آویو، کارشناسان تصمیم اخیر آنکارا را بخشی از استراتژی تنبیه تدریجی دانستند. ایتان کوهن یاناروچاک، کارشناس ترکیه در دانشگاه تل‌آویو، گفت این گام «بی‌سابقه» بودە و تغییر مراوادات بە نقطە پیشین آن در آینده «به‌سادگی ممکن نخواهد بود».

چشم‌انداز نامعلوم

در حالی که پروازهای تجاری اسرائیلی همچنان از آسمان ترکیه عبور می‌کنند، توقف روابط اقتصادی و ادعای اسرائیل درباره نابودی تجهیزات ترکیه در سوریه، نشان می‌دهد شکاف میان آنکارا و تل‌آویو از مناقشه غزه فراتر رفته و اکنون به عرصه امنیتی و ژئوپلیتیک نیز کشیده شده است؛ شکافی که کارشناسان آن را بازگشت‌ناپذیر توصیف می‌کنند.

ترکیه سال‌هاست از مهم‌ترین شرکای تجاری اسرائیل در منطقە بودە است. حجم مبادلات میان این دو کشور، در سال ۲۰۲۳ به ۶.۸ میلیارد دلار رسید و آنکارا پنجمین مقصد واردات اسرائیل محسوب می‌شد. اکنون توافق تجارت آزاد دو طرف که از دهه ۱۹۹۰ برقرار بوده، در آستانه لغو قرار گرفته است.

ترکیه همچنین مقصد محبوب گردشگران اسرائیلی بود و پروازهای ارزان‌قیمت استانبول جایگزینی برای مسیرهای اروپایی محسوب می‌شد. قطع روابط اقتصادی می‌تواند این بخش را نیز به شدت تحت تأثیر قرار دهد.