بمباران بهتنهایی نمیتواند رژیم ایران را تغییر دهد
- 1 hour ago
- 8 min read
گزارش از: مت برومفیلد
ترجمە: سمیە توحیدی
سه ماه پیش دونالد ترامپ با مطرح کردن احتمال تسلیح احزاب کُردستانی در ایران از سوی آمریکا و اسرائیل در چارچوب جنگ واشنگتن و تلآویو علیه ایران، به تیتر نخست رسانههای جهان تبدیل شد. این اتفاق هرگز روی نداد. از سوی دیگر، رئیسجمهوری آمریکا این هفته از توافقی برای دستیابی بە صلح خبر داد که انتظار می رود به درگیریهای متناوب میان ایران و اسرائیل پایان پایدارتری ببخشد. این درگیری بە جان باختن هزاران غیرنظامی در ایران و لبنان و اسرائیل و حتی در کشورهای دیگر منطقە منجر، اما به سرنگونی جمهوری اسلامی ایران منجر نشده است.
با دستیابی بە تفاهمی هر چند ناپایدار میان ایران و آمریکا، اکنون حدود ۱۰ میلیون کُرد در ایران از انتقامگیری مرگبار جمهوری اسلامی در هراس هستند. در عین حال این پرسش نیز مطرح شدە است که آیا اتخاذ و پیگری یک سیاست سنجیدهتر و کمشتابتر میتوانست تغییرات معنادارتری را در مناطقی رقم بزند که دههها به حاشیه رانده شدهاند.
سیامند معینی، رئیس مشترک پیشین حزب حیات آزاد کُردستان (پژاک) و عضو شورای کنونی رهبری این حزب، یکی از رهبران احزاب کردستانی در کردستان ایران است کە نمایندگی یکی از حدود شش حزب اپوزیسیون کُردستانی را در ایران بر عهدە دارد.
استقرار نیروهای این حزب در روژهلات کردستان و آمادگی آنها، تا کنون از سوی بسیاری از منابع اطلاعاتی و رسانەای برای سازماندهی فشردە در داخل کردستان و ایران و نیز انجام عملیات علیە جمهوری اسلامی ایران تأیید شده است.
سیامند معینی در گفتوگویی با مت برومفیلد در پایگاە تحلیلی آمارگی اعلام نمودە است که تغییر در ایران موضوعی سهل و ساده نیست و با یک یا دو ماه بمباران محقق نخواهد شد.
به گفته او، اگر چە این حملات تأثیرات قابل توجهی را بر ایران گذاشته و شماری از رهبران آن را کشته است، با این حال مردم ایران باید فرصت داشته باشند خودشان و با اراده خود نظام را تغییر دهند.
کُردهای ایران، به گفته این گزارش از دلایل زیادی برای تغییر وضعیت کنونی برخوردارند. بە گفتە معینی، کُردها چه پیش از انقلاب ۱۹۷۹ و چه پس از آن، بهطور سیستماتیک از سوی مقامهای ایرانی تحت شکنجه، زندان و اعدام قرار گرفتهاند.
در ادامه گزارش این پایگاە تحلیلی آمده است که هزاران نفر در سراسر ایران در جریان سرکوب اعتراضات زن، زندگی، آزادی یا ژن، ژیان، آزادی که پس از جان باختن ژینا امینی در بازداشت گشت ارشاد آغاز شد کشته شدند.
به نوشته آمارگی، در اعتراضات سراسری ژانویه ۲۰۲۶ علیه تورم و افزایش شدید قیمت مواد غذایی نیز هزاران نفر دیگر جان خود را از دست دادند.
در همین حال، بسیاری از ناظران احزاب سازمانیافته کُردستانی را تنها احزاب منسجم و مسلحی میدانند که توانایی انجام اقدامات میدانی علیه تهران را دارند.
دیگر احزاب کُردستانی و از جملە حزب دموکرات کُردستان ایران (PDKI) نیز که قدیمیترین و باسابقهترین گروه مخالف جمهوری اسلامی به شمار میرود، و همچنین شاخههای مختلف کومله، با وجود استقرار در تبعید در اقلیم کُردستان نیز از توان بسیج هزاران نیروی مسلح برخوردار هستند و علاوە بر آن از شبکههایی از هواداران و حامیان در سراسر ایران برخوردارند.
بە نقل از این پایگاە تحلیلی، پژاک در ژانویه ۲۰۲۶ و اندکی پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیە جمهوری اسلامی ایران، همراه با این احزاب و چند گروه کوچکتر دیگر ائتلافی فراگیر را تشکیل داد.
با این حال، این احزاب دریافت تسلیحاتی را که دونالد ترامپ مدعی شده بود از سوی بازیگران کُرد ناشناس به سرقت رفتهاند رد میکنند.
در واکنش بە اظهارات ترامپ، سیامند معینی بر درخواست بیپاسخ کُردها برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع در کُردستان تأکید میکند و براین اور است کە:
پیروزی در روژهلات صد درصد تضمین شده است. مشکل این نیست. آزادسازی روژهلات آسان است، اما دفاع از آن دشوارتر است.
معینی معتقد است که از نظر تئوریک، یک نیروی زمینی کُرد میتواند با پشتیبانی هوایی آمریکا هماهنگ شود و حوزه نفوذ گستردهای را از مناطق دارای جمعیت اقلیت تا سواحل راهبردی ایران در خلیج فارس ایجاد کند.
بە زعم وی، ایران در واکنش به حمله آمریکا، توانسته است دسترسی نفتکشها را در این منطقە محدود کردە و در نتیجه به شکلگیری یک بحران جهانی در حوزه انرژی و مالی دامن بزند.
با این حال، واقعیتهای میدانی مسیر دیگری را نشان میدهند. با وجود خسارتهای واردشده به نیروهای جمهوری اسلامی و قتل هدفمند علی خامنهای در مراحل ابتدایی درگیری، حاکمیت نظامی و روحانی حاکم بر ایران همچنان کنترل محکمی بر قدرت دارد.
در مناطق مرزی راهبردی و کردستان نیز وضعیت تفاوت چندانی با ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، زمان آغاز کارزار گسترده بمباران آمریکا و اسرائیل، ندارد. از این رو، چشمانداز تغییر در کُردستان ایران که از ابتدا نیز چندان پررنگ نبود، اکنون بیش از پیش دور از دسترس به نظر میرسد.
فردای پس از جمهوری اسلامی در ایران
معینی معتقد است توقف کنونی خصومتها احتمالاً موقتی خواهد بود. او به روابط خصمانه ایران با همسایگانش، بحران اقتصادی داخلی که در نتیجه کارزار بمبارانها، که هزینه آن برای تهران صدها میلیارد دلار برآورد میشود، تشدید شده است و همچنین به سیاست پرنوسان آمریکا در خاورمیانه در دوره ترامپ اشاره میکند. او میگوید:
رژیم ایران نمیتواند در شکل کنونی بە بقای خود ادامه دهد. اما پس از آن چه خواهد شد؟ برای فردای پس از جمهوری اسلامی باید یک پروژه مشخص و عملی وجود داشته باشد. ادامه اشغال جنوب لبنان و جنوب سوریه از سوی اسرائیل، در کنار غزه و کرانه باختری، احتمالاً آتشبس را بیش از پیش در معرض آزمون قرار خواهد داد.
پژاک مسیر فکری عبدالله اوجالان، رهبر زندانی کُرد، و حزب کارگران کُردستان (پکک) را دنبال میکند و از یک ایران فدرال و غیرمتمرکز حمایت میکند که در آن زنان و اقلیتها از ساختارهای خودمدیریتی و خودگردانی برخوردار باشند.
این حزب از آنچه کە آن را راه سوم مینامد دفاع میکند که نه در چارچوب جمهوری اسلامی قرار میگیرد و نه در چارچوب مداخله تحت رهبری آمریکا یا سایر کشورها.
با این حال، اختلافات درون اردوگاه احزاب کردستانی و همچنین شکاف میان آنان و دیگر جریانهای اپوزیسیون ایران، مخالفت کشورهای همسایه با هرگونه خودمختاری کُردستانیان در ایران و در جغرافیای خودشان، و نیز سابقه آمریکا در بهرهبرداری از منافع کُردها برای پیشبرد اهداف کوتاهمدت سیاست خارجی خود، همچنان از مهمترین موانع هرگونه گذار سیاسی به شمار میروند.
احزاب اپوزیسیون کُرد موفق شدهاند اختلافات تاریخی خود را کنار بگذارند و بسیاری از کُردهای روژهلات نیز از آن استقبال کردهاند.
این روند در فضایی شکل گرفته است که بحران جاری خاورمیانه به تقویت همکاریهای فراگیر کُردی در سطح منطقه کمک کرده است.
با این حال، معینی تأکید میکند که برای ارتقای آمادگی نظامی و تعمیق هماهنگی راهبردی میان این احزاب هنوز کارهای زیادی باید انجام شود.
با وجود این، اپوزیسیون ایران در سطحی گستردهتر همچنان دچار شکاف است. زمانیکە که از معینی پرسیده شد کُردها چگونه میتوانند با میلیونها نفر از جمعیت فارس ایران که از حاکمیت جمهوری اسلامی ناراضی هستند ارتباط برقرار کنند، او ترجیح داد بر ضعفهای اپوزیسیون سلطنتطلب جریان اصلی تمرکز کند و گفت: بازگشت به آن نظام یک خطای تاریخی خواهد بود.
از نگاە معینی، تعصبات و گرایشهای شوونیستی ضدکُردی در میان بخشهایی از اپوزیسیون محافظهکار پیرامون شاه سابق که در تبعید به سر میبرد، موضوعی پنهان نیست. با این حال، اگر نیروهای سیاسی کُرد در دستیابی به تغییری پایدار در تهران جدی باشند، ناگزیر خواهند بود با نیروهای سیاسی فارس همکاری کنند.
طی ماههای گذشته، نمایندگان پژاک و همچنین دیگر احزاب اصلی اپوزیسیون روژهلات، از برنامه سیاسی ارائهشده از سوی سازمان مجاهدین خلق ایران (MEK) با دیدگاه مثبت یاد کردهاند.
از دیدگاه پژاک، همکاری با احزاب حاکم در اقلیم کُردستان نیز منتفی است. معینی میگوید: بهتر است آنها دخالت نکنند و ما از بابت عدم دخالت آنها خرسندیم، زیرا در صورت هرگونە دخالتی، وضعیت بدتر خواهد شد.
او با اشاره به روابط نزدیک تجاری و امنیتی میان حزب دموکرات کُردستان (KDP)، یکی از احزاب حاکم در اقلیم کُردستان و آنکارا، استدلال میکند که هرگونه مداخلەای از این دست در راستای منافع کُردها نخواهد بود، زیرا ترکیه با پروژههای سیاسی کُردی خصومتی عمیق و ریشهدار دارد.
معینی معتقد است که کشورهایی مانند ترکیه و قطر، با وجود آنکه ظاهراً در برابر تهران قرار دارند، خواهان تغییرات جدی در منطقه نیستند. او میگوید:
کشورهایی مانند ترکیه و قطر خواهان یک تغییر واقعی و جدی در منطقه نیستند، بلکه میخواهند جایگاه خود را حفظ کنند. بە نظر وی:
هم ملاحظات امنیتی عملگرایانه و هم سیاستهای ضدکُردی در این نقطە بە هم می رسند. آنکارا آشکارا مخالفت خود را با تغییر کامل رژیم در ایران اعلام کرده است. این سیاست از نگرانی نسبت به بیثباتی، تمایل به جلوگیری از موجهای جدید پناهجویان مشابه آنچه پس از جنگ داخلی سوریه موجب تنشهای سیاسی داخلی در ترکیه شد، و نیز تمایل به جلوگیری از تکرار تجربه حاکمیت خودگردانِ تحت رهبری کُردها و الهامگرفته از پکک که در جریان انقلاب روژاوا در سوریه شکل گرفت، سرچشمه میگیرد.
بە نظر سیامند معینی، ترکیه در حفظ جمهوری اسلامی ایران یک منفعت راهبردی دارد کە به همکاری امنیتی مستمر میان تهران و آنکارا منجر شده است. او میگوید:
خود ایران توانایی هدف قرار دادن پایگاههای ما را ندارد، با وجود اینکه ما بهعنوان پژاک هیچگونە رویارویی مستقیمی با ترکیه نداشتەایم، اما ترکیه این کار را بهجای آنها انجام میدهد.
فراتر از میدان نبرد، ترکیه و ایران همچنین برای جلوگیری از برقراری روابط عمیقتر میان پژاک و دیگر نیروهای کُردستانی با غرب همکاری کردهاند.
برای نمونه، آنها با مشارکت پژاک در نشستهای پارلمان اروپا مخالفت کردند و مانع از آن شدند که دولتهای غربی بهصورت علنی با این حزب کُرد دیدار کنند.
معینی یادآور میشود که پژاک همچنان در فهرست سازمانهای تروریستی وزارت خزانهداری آمریکا قرار دارد. او میگوید: این یک هدف در راستای منافع ایران بود که ترکیه آن را پیش برد و محقق کرد.
رئالپولیتیک در روژهلات
با توجه به انزوای داخلی، منطقهای و بینالمللی جمهوری اسلامی ایران و همچنین تضییقات اعمال شدە بر پژاک، موضع اعلامشده این حزب مبنی بر بیطرفی نظامی در طول ماههای درگیری، منطقیترین مسیر به نظر میرسد. معینی میگوید:
ما هرگز نخواستیم در میدان دست به حمله بزنیم، بلکه فقط میخواستیم در چارچوب دفاع مشروع عمل کنیم.
با این حال، پهپادهای ایرانی در سراسر دوره درگیری و همچنین پس از برقراری آتشبس، به حمله به اردوگاهها و پایگاههای احزاب کردستانی در اقلیم کُردستان ادامه دادهاند.
این موضوع یادآور آن است که تهران اپوزیسیون کُرد را مناسبترین قربانی برای نسبت دادن پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل میداند. معینی میگوید:
آمریکا و اسرائیل در حال ایفای نقش در بازطراحی خاورمیانه هستند. اما برای ایجاد یک پایه جدی از اعتماد، باید بهروشنی توضیح دهند که چه نقشی را میخواهند کُردها در ایران ایفا کنند.
پس از جنگ نافرجام دوازدهروزه سال ۲۰۲۵ آمریکا و اسرائیل علیه تهران، به نظر میرسد جمهوری اسلامی که از این جنگ جان سالم به در برده است، کُردها را هدف انتقامگیری خشونتآمیز قرار دهد و فعالان کُرد و اعضای احزاب کُرد را بدون ارائه هیچ مدرکی و با اتهام جاسوسی برای اسرائیل اعدام کند.
در هفتههای اخیر دهها نفر اعدام شدهاند که دستکم چهار نفر از آنان کُرد بودهاند. در همین حال، پژاک نیز اخیراً برای نخستین بار از زمان آغاز این درگیری با نیروهای ایرانی در حوالی مریوان درگیر شده است.
از سوی دیگر، نه آمریکا و نه اسرائیل تمایلی به ورود جدی به مطالبات سیاسی کُردها نشان نمیدهند. این واقعیتی است که حملات اخیر علیه همتایان ایدئولوژیک پژاک در روژآوا، که بدون هیچ مخالفتی از سوی واشنگتن یا تلآویو صورت گرفته است، آن را برجستهتر میکند. معینی میگوید:
آمریکا و اسرائیل در حال ایفای نقش در بازطراحی خاورمیانه هستند. اما برای ایجاد یک بنیان جدی برای اعتماد، باید بهروشنی مشخص کنند که کردها خواهان ایفای چە نقشی در ایران هستند.
با این حال، هیچ مدرکی دال بر وجود چنین ارتباط یا گفتوگویی وجود ندارد. در میان خشونت جمهوری اسلامی از یک سو و سیاست خارجی واقعگرایانه آمریکا از سوی دیگر، راه سومی که پژاک دنبال میکند، بیش از پیش دشوار به نظر میرسد و یافتن آن روزبهروز سختتر میشود.
