تقابل ترکیه و نیروهای کرد در مسیر آشتی و فشارهای ملی‌گرایانه مسیر صلح را پیچیده کرده است

روند آشتی میان ترکیه و نیروهای کرد فرایندی پیچیده و چندلایه است که با موانع داخلی و فشارهای منطقه‌ای روبه‌روست. کردها بر چارچوب حقوقی و مشارکت دموکراتیک تأکید دارند، در حالی که دولت ترکیه و جناح‌های ملی‌گرا تمرکز بر امنیت و کنترل دارند. تفاوت رویکردها، تاریخ تنش و فشار ناسیونالیسم افراطی، مسیر صلح را پرچالش کرده و موفقیت آن به اراده واقعی طرفین وابسته است.

روند آشتی میان ترکیه و نیروهای کرد، تحت ابتکار ترکیه بدون ترور، فرایندی چندلایه و پیچیده است که با موانع حقوقی و سیاسی داخلی و همچنین فشارهای منطقه‌ای روبه‌روست. این ابتکار نه تنها با تفاوت بنیادین دیدگاه‌ها میان طرفین مواجه است، بلکه زمینه‌های تاریخی و سیاسی مسئله کرد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و باعث ایجاد تنش در نحوه مواجهه با این بحران طولانی‌مدت شده است.

تفاوت اصلی میان دو طرف در نحوه تعریف و مدیریت مسئله کرد مشاهده می‌شود. هدف پ.ک.ک و عبدالله اوجالان، برجسته‌سازی بعد حقوقی و سیاسی موضوع و جلب توجه جهانی است.

اوجالان در آخرین دیدار خود با هیات حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (DEM) بر اهمیت چارچوب حقوقی تأکید کرده و اجرای یک قانون صلح ویژه و مبتنی بر حقوق جامع را ضروری دانسته است.

وی بیانیه ٢٧ فوریه را به عنوان راهنمای این روند معرفی کرده و افزوده است:

این چارچوب قانونی می‌تواند خشونت سیاسی و مداخلات غیردموکراتیک را از دستور کار ترکیه حذف کند و مشارکت حقوقی کردها در جمهوری و ساخت جمهوری دموکراتیک را تضمین نماید.

این تمرکز بر حقوق و قانون، تلاش آشکاری برای خارج کردن مسئله کرد از محدودۀ صرفاً امنیتی و "ترور" و تبدیل آن به یک معضل ساختاری است که امکان جلب نظر جهانی و فشار بر دولت ترکیه را فراهم می‌کند.

در مقابل، دولت اردوغان و به‌ویژه دولت باخچلی، مسئله را عمدتاً از منظر امنیتی و سیاسی مدیریت می‌کنند.

تکرار واژه ترور در اظهارات مقامات دولتی نشان می‌دهد که مساله کرد همچنان به عنوان تهدیدی امنیتی دیده می‌شود که نیازمند کنترل دقیق و اعمال قدرت است.

رئیس‌جمهور اردوغان ضمن پذیرش تمام ریسک‌های لازم برای پیشبرد ابتکار ترکیه بدون "ترور"، این روند را به عنوان ابزاری برای تثبیت وحدت ملی معرفی کرده است.

مخالف‌خوانی و تجربه تاریخی

تجربه تاریخی و مداخلات گذشته، بعد دیگری از پیچیدگی روند را آشکار می‌کند. اوجالان با اشاره به هویت تاریخی جنگ و روند صلح با دولت یادآور شده است که تلاش‌هایی برای خرابکاری در مسیر آشتی رخ داده و این فعالیت‌ها را بخشی از یک مکانیزم ساختاری موسوم به هابیتوس یا کودتا معرفی کرده است.

به عبارتی اوجالان اشاره می‌کند که روند صلح در طی چند دهه گذشته به دلیل مداخله سازوکارهای پنهان و تضاد منافع دولت موازی از مین برداشته شده است.

در سطح داخلی نیز، برخورد اردوغان و حزب جمهوری‌خواه خلق، نشانه آشکاری از فقدان اجماع ملی و اراده صادقانه برای حل مساله کرد است.

اردوغان با متهم کردن CHP به رفتارهای تاریخی ناعادلانه و استفاده سیاسی از تاریخ، تلاش کردە است تا رقیب را تضعیف کند و حمایت کردها را به سمت خود جلب نماید.

در مقابل، CHP با اشاره به سرکوب‌های جاری و محدودیت‌های حقوقی موجود، دولت را عامل اصلی فشار و تبعیض معرفی می‌کند. این جدال‌ها، بیش از آنکه به حل مسئله کرد کمک کنند، رقابتی آشکار برای جلب حمایت افکار عمومی ایجاد کرده‌اند.

ابعاد منطقه‌ای و فشار ناسیونالیسم ترک

پیچیدگی روند آشتی محدود به سیاست داخلی نیست و فشارهای منطقه‌ای و ملی‌گرایی افراطی نیز تأثیرگذار است.

سفر مسعود بارزانی به شرناخ و نمایش پرچم اقلیم کردستان حساسیت ناسیونالیسم ترک را افزایش داده است. اوجالان پیش‌تر بارها تأکید کرده است که بدون گذار از ناسیونالیسم، هیچ مسیر واقعی به سوی صلح ممکن نخواهد بود.

از همین منظر این واقعیت نشان می‌دهد که روند آشتی علاوه‌براین که تحت تأثیر رویدادهای منطقه‌ای و بین‌المللی است و بلکه تحت تاثیر اصرار ملی‌گرایان افراطی بر سیاست هویت محور تاریخی در ترکیه قرار دارد.

در شمال کردستان، روند آشتی در بهترین حالت یک مذاکره پرچالش برای بقاست. کردها اقداماتی مثبت انجام داده‌اند که در سطح جهانی با استقبال مواجه شده و حسن نیت آن‌ها برای حل مسئله کرد را نشان می‌دهد.

با این حال، تفاوت رویکرد میان طرف کرد که به دنبال چارچوب قانونی و تغییر ساختار جمهوری بر مبنای دموکراسی است و دولت ترکیه و جناح‌های ملی‌گرا که بر خلع سلاح پ.ک.ک و تثبیت وحدت ملی تمرکز دارند، روند آشتی را به ابزاری سیاسی حساس تبدیل کرده که هرگونه پیشرفت آن وابسته به اراده واقعی و سازگاری میان طرفین است