ایران و اخوانالمسلمین سودان: جنگ، کانالهای دریای سرخ را بازگشایی میکند
- 3 hours ago
- 3 min read
سمیە توحیدی
جنگی که از آوریل ۲۰۲۳ سودان را درگیر نموده است، نه تنها ساختار سیاسی این کشور را متزلزل کرده، بلکه به شکلگیری آرایشهای جدید قدرت نیز انجامیده است. در همین حال گزارشها حاکی از آن است که شبکههای نزدیک به اخوانالمسلمین بهتدریج در برخی نهادهای دولتی دوباره فعال شدهاند و همزمان روابط نظامی میان خارطوم و تهران نیز در حال احیاست.
جنگ داخلی سودان که از آوریل ۲۰۲۳ این کشور را از هم پاشیده است، اکنون خط مقدم جدیدی را شکل میدهد. گروه سلامگرای اخوانالمسلمین سودان بهتدریج در حال بازگشت به نهادهای دولتی است و همزمان نشانههایی مبنی بر ازسرگیری روابط با ایران و مداخله غیرمستقیم تهران در این جنگ نیز مشاهده میشود.
تحلیلی که در نشریه هورن رویوی ( Horn Review ) منتشر شده میگوید این روند صرفاً نتیجه فشارهای جنگ نیست. این تحول به ساختار نهادیای بازمیگردد که طی دههها در دستگاه دولتی سودان شکل گرفته است، بهویژه در دوران حکومت اسلامگرایان بین سالهای ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۹.
در آن دوره، جریانهای اسلامگرا نفوذ گستردهای در نهادهایی مانند ارتش و سرویسهای اطلاعاتی ایجاد کردند؛ شبکههایی که به گفته تحلیلگران حتی پس از سقوط عمرالبشیر نیز کاملاً از میان نرفتند.
با آغاز جنگ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع در ۱۵ آوریل ۲۰۲۳، این شبکهها بار دیگر مجال ظهور یافتند.
این تعامل میان ساختارهای داخلی و حمایت خارجی نقشه جنگ در سودان را از نو ترسیم میکند. این روند همچنین پرسشهای گستردهتری درباره آینده دریای سرخ و امنیت استراتژیک آن مطرح میکند.
میراثی برچیدهنشده
سقوط رژیم اسلامگرا در سودان در سال ۲۰۱۹ پایان یک دوره سیاسی سهدههای تلقی شد. با این حال، فروپاشی قدرت سیاسی به معنای برچیدن شبکههایی نبود که بر اساس آن قدرت ساخته شده بود.
جنبش اسلامگرای سودان که از نظر تاریخی با اخوانالمسلمین مرتبط است، در سالهای طولانی قدرت خود نفوذش را در نهادهای حساس دولتی تثبیت کرد، از جمله در نیروهای مسلح و سرویسهای اطلاعاتی.
آلن بوسل، مدیر پروژه شاخ آفریقا در گروه بینالمللی بحران، میگوید در شرایط فروپاشی نهادی و جنگ، شبکههای قدیمی درون دستگاه امنیتی اغلب دوباره فعال میشوند. این شبکههای نقشی حیاتی در سازماندهی قدرت و منابع ایفا میکنند.
کانالهای ارتباطی با ایران
تشدید درگیریها و تخلیه ذخایر نظامی، مقامات خارطوم را با یک چالش اساسی روبهرو کرد: تأمین مداوم تجهیزات نظامی.
در این شرایط، نیاز ارتش سودان به تأمین تجهیزات نظامی، به بازگشایی کانالهای ارتباطی با ایران انجامیده است.
از نظر تاریخی، سودان پس از کودتای اخوانالمسلمین در سال ۱۹۸۹ همکاری نزدیکی با ایران برقرار کرد. سودان در ازای حمایت نظامی و اقتصادی، دسترسی ایران به کریدورهای لجستیکی در سراسر دریای سرخ را فراهم کرد.
این رابطه در سال ۲۰۱۶ بهطور رسمی پایان یافت. در آن زمان سودان روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کرد و مراکز فرهنگی ایران در خارطوم تعطیل شد.
هدف از این اقدام بهبود روابط با کشورهای عربی و شکستن انزوای بینالمللی سودان بود. با این حال، جنگ موجب ارزیابی مجدد این وضعیت شد.
پهپادها در قلب نبرد
تحلیل هورن ریویو نشان میدهد، از سال ۲۰۲۳ همکاریهای نظامی میان دو کشور بار دیگر فعال شده است. هیات کارشناسان سازمان ملل درباره سودان گزارش داده است که پهپادهای ایرانی مانند مهاجر-۶ و ابابیل-۳ در میدان نبرد استفاده شدهاند.
گفته میشود این تجهیزات از طریق پورت سودان وارد شده و همراه با آن آموزش و پشتیبانی فنی در زمینه بهرهبرداری و نگهداری نیز ارائه شده است.
گزارشی در مجلهای که در حوزه شاخ آفریقا و دریای سرخ تخصص دارد میگوید پهپادهای ایرانی توانایی ارتش سودان را در جنگ داخلی افزایش دادهاند، بهویژه در نبردهای شهری که از ویژگیهای اصلی این جنگ به شمار میرود.
با این حال برای ایران، موضوع تنها حمایت از یک طرف در جنگ داخلی سودان نیست. موقعیت جغرافیایی این کشور در امتداد دریای سرخ، آن را به بخشی مهم از یکی از حیاتیترین مسیرهای دریایی جهان تبدیل کرده است. این مسیر خاورمیانه را به شرق آفریقا و کانال سوئز متصل میکند.
تحلیلگران معتقدند تهران در تلاش است نفوذ خود را در امتداد این کریدور تقویت کند. در این باره، محمد هیگه علی، پژوهشگر بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، میگوید:
راهبرد تهران در منطقه بیشتر بر ایجاد شبکهای انعطافپذیر از نفوذ استوار است تا ایجاد پایگاههای نظامی دائمی.
به گفته او، ایر ان تلاش میکند از طریق مراکز لجستیکی محدود، حضور خود را در مسیرهای دریایی حساس گسترش دهد.
در این چارچوب، سودان به دلیل داشتن خط ساحلی طولانی در دریای سرخ، نهادهای دولتی ضعیف و جنگ داخلی ادامهدار، موقعیتی مناسب برای چنین راهبردی فراهم میکند. چنین وضعیتی، به گفته برخی تحلیلگران، میتواند پیامدهای گستردهتری برای امنیت دریای سرخ و توازن قدرت در منطقه داشته باشد.
