در آستانه سومین سال جنگ داخلی در سودان، زنان و دختران بیشترین آسیب را دیدهاند
- Arena Website
- 2 hours ago
- 4 min read
سمیە توحیدی
در آستانە سومین سال جنگ داخلی در سودان، تاکنون بیش از ۱۲ میلیون نفر آواره شدهاند که بیش از نیمی از آنان را زنان و کودکان تشکیل میدهند. زنان حدود ۶۵ درصد جمعیت آواره را تشکیل میدهند و بهطور نامتناسب از دست دادن معیشت، محدودیت دسترسی به خدمات و افزایش خطر خشونت و بهرهکشی رنج میبرند. گزارشها از افزایش خشونتهای جنسی مرتبط با درگیری، ازدواجهای زودهنگام و اجباری و حاشیهنشینی اقتصادی زنان حکایت دارد. بسیاری از خانوادههای زنسرپرست با ناامنی غذایی شدید مواجهاند و بار کارهای بدون دستمزد و تلاش برای بقا افزایش یافته است.
در آستانە سومین سال از آغاز جنگ داخلی در سودان و آغاز درگیریها میان نیروهای مسلح سودان (SAF) و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF)، این کشور جنگ زدە با بزرگترین بحران انسانی جهان مواجه شدە است کە زنان و دختران بیشترین هزینه آن را میپردازند.
سودان دهههاست درگیر منازعات داخلی است. عمر البشیر به مدت ۳۰ سال بر این کشور حکومت کرد تا اینکه در پی اعتراضات گسترده مردمی، در سال ۲۰۱۹ توسط نیروهای مسلح سودان برکنار شد.
با این حال، دولت غیرنظامی انتقالی ظرف دو سال فروپاشید و این کشور وارد مرحلهای تازه از بیثباتی سیاسی و اقتصادی شد که در نهایت به درگیری مسلحانه انجامید.
در زمان آغاز آخرین دور از درگیریها، سودان پیشتر نیز با پیامدهای بحران دارفور در سال ۲۰۰۳، آوارگی گسترده، و همچنین سیلها و خشکسالیهای شدید ناشی از تغییرات اقلیمی، که به نابودی محصولات کشاورزی و دامها انجامیده بود، دستوپنجه نرم میکرد.
اما درگیریها در آوریل ۲۰۲۳ بین نیروهای مسلح سودان و شبهنظامیان RSF هنگامی آغاز شد که انتقال به حکومت غیرنظامی که ناشی از سرنگونی عمر البشیر، حاکم دیرینه، چهار سال قبل بود، شکست خورد.
درگیریهای سنگین پس از آن، جامعە سودان را ویران، میلیونها نفر را آواره و بحران انسانی وخیم را تشدید کرده است.
نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) پس از بیش از ۵۰۰ روز محاصره در اواخر اکتبر، در بحبوحه گزارشهایی از جنایات گسترده از جمله اعدامهای خودسرانه و خشونت جنسی، الفاشر، پایتخت ایالت دارفور شمالی را تصرف کردند.
زنان و دختران چگونه تحت تأثیر این درگیری قرار گرفتهاند؟
در حالیکە بر اساس گزارشها، در جریان این جنگ میلیونها نفر آواره شدهاند، معیشت خود را از دست دادهاند،گزارشهای منتشر شدە، حاکی از آن هستند کە درگیریها در سودان به شکلی نامتناسب زندگی زنان و دختران را بە تباهی کشاندە است تا جاییکە زنان و دختران جوان در معرض سطوح فزاینده خشونت مبتنی بر جنسیت قرار گرفتهاند و با گرسنگی شدید مواجهاند.
در تمامی گروههای سنی، سهم زنان در میان آوارگان داخلی بیشتر از مردان است، بهگونهای که ۵۳ درصد آوارگان داخلی را زنان تشکیل میدهند.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل، دستکم ۵.۸ میلیون زن و دختر در داخل مرزهای سودان آواره شدهاند. زنان بیش از نیمی از مجموع ۱۲ میلیون آواره داخلی و خارجی سودان را شامل میشوند.
افزایش نگرانکننده خشونت مبتنی بر جنسیت و سوءاستفاده جنسی
بر اساس آمارها، در کمتر از دو سال، تعداد افرادی که در معرض خطر خشونتهای مبتنی بر جنسیت قرار دارند بیش از سه برابر شده است.
در همین رابطە سوی سازمان ملل متحد، برآورد کردە است کە ۱۲.۱ میلیون نفر، معادل ۲۵ درصد جمعیت این کشور، در معرض این خطر باشند.
بە گونەای کە در سال ۲۰۲۴ این امار حاکی از افزایش چشمگیر ۲۸۸ درصدی تقاضا برای خدمات مرتبط با خشونت مبتنی بر جنسیت نسبت به سال پیش از آن بوده است.
از سوی دیگر، فروپاشی کسبوکارهای زنان، اختلال در زنجیرههای تأمین و زیانهای مالی گسترده سبب شده است بسیاری از زنانی که پیشتر از استقلال اقتصادی برخوردار بودند، اکنون به کمکهای بشردوستانه وابسته شوند.
این بیثباتی اقتصادی، آنان را در برابر خشونت مبتنی بر جنسیت و استثمار جنسی آسیبپذیرتر کرده است.
ناامنی شدید غذایی و بهداشتی
بیش از نیمی از جمعیت سودان، بیش از ۲۴.۶ میلیون نفر، با ناامنی غذایی حاد مواجهاند. قحطی دستکم در پنج منطقه شناسایی و در صورت تداوم شرایط کنونی، تا ماه مه ٢٠٢٦ پنج منطقه دیگر نیز با این وضعیت روبهرو خواهند شد.
در این میان نیز زنان نسبت به مردان از امنیت غذایی کمتری برخوردارند، زیرا بر اساس هنجارهای اجتماعی رایج، زنان اغلب پس از سایر اعضای خانواده و بە ویژە مردان و به میزان کمتر غذا مصرف میکنند.
از سوی دیگر، نزدیک به ۸۰ درصد بیمارستانها در مناطق درگیر جنگ از کار افتادهاند. در نتیجه، میزان مرگومیر مادران رو به افزایش بودە و زنان و دختران به خدماتی نظیر لوازم بهداشت قاعدگی، حمایتهای سلامت روان و فضاهای امن دسترسی ندارند.
نهاد زنان سازمان ملل چگونه از زنان سودان حمایت میکند؟
در دو سال گذشته، نهاد زنان سازمان ملل متحد از بیش از ۶۰ سازمان به رهبری زنان، که بسیاری از آنها در مناطق آسیبدیده فعالیت میکنند، حمایت بعمل آوردە و به بیش از ۱۵ هزار زن آموزش مهارت، کمکهای بشردوستانه و خدمات دیگر ارائه داده است.
حمایت از قوانین و سیاستهای مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت و تسهیل دسترسی زنان به خدمات حمایتی بە هنگام مواجهه با خشونت، از محورهای اصلی فعالیت آن بوده است.
در این بارە، آنا متواتی، مدیر منطقهای زنان سازمان ملل متحد برای شرق و جنوب آفریقا، در ژنو به خبرنگاران گفت:
زنانی که از الفاشر، قلب آخرین فاجعه سودان، با ما صحبت میکنند، میگویند که گرسنگی... آوارگی، تجاوز و بمباران را تحمل کردهاند. زنان باردار در خیابانها زایمان کردهاند، زیرا آخرین بیمارستانهای زایمان باقی مانده غارت و ویران شدهاند.
این مقام سازمان ملل متحد در امور زنان تأکید کرد: «کرامت اولیه نیز از بین رفته است» و تاکید کرد که در دارفور شمالی، یک بسته نوار بهداشتی حدود ۲۷ دلار قیمت دارد، در حالی که کمکهای نقدی بشردوستانه به طور متوسط برای یک خانواده شش نفره کمی کمتر از ۱۵۰ دلار در ماه است.
در مرحلە کنونی، همزمان با تداوم جنگ، وضعیت انسانی بیش از پیش وخیمتر شدە است. طبق گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA)، دو سوم جمعیت در سال ۲۰۲۶ به کمکهای بشردوستانه نیاز خواهند داشت.
همچنین گزارش شده است که بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر، عمدتاً زنان، دختران، سالمندان و افراد دارای معلولیت، از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ به اجبار در سراسر سودان آواره شدهاند.
اگر چە پرامیلا پاتن، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور خشونت جنسی در منازعات، در بیانیهای به تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۵، نگرانی عمیق خود را از جنایات ارتکابی علیه غیرنظامیان در درگیریهای سودان، به ویژه کسانی که از ایالتهای دارفور شمالی و کردفان شمالی گریختهاند، ابراز داشتە است، اما نبود ارادەای جهانی برای پایان دادن بە خشونتها همچنان زنان را در معرض آسیبهای جدید قرار می دهد.
