توافق احتمالی ایران و آمریکا میتواند سپاه پاسداران را به یکی از بزرگترین برندگان اقتصادی تبدیل کند
- 2 hours ago
- 4 min read
بر اساس یک گزارش تحلیلی رویترز، مشوقهای اقتصادی پیشبینیشده در توافق احتمالی ایران و آمریکا، ممکن است برخلاف هدف اولیه، بیش از همه به سود سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تمام شود و بیش از پیش به تقویت جایگاه اقتصادی این نهاد نظامی امنیتی منجر شود. این گزارش از اینرو استدلال میکند که همین امر میتواند اجرای توافق را با چالشهای تازهای روبهرو کند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشته است که چارچوبهای اولیه یک توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران برای پایان دادن به تنشها، دارای یک تناقض مهم است و آن این است که مشوقهای اقتصادی طراحیشده برای واداشتن ایران به پایبندی به توافق، ممکن است در عمل به تقویت یکی از نهادهای قدرتمند و مورد مناقشه در ایران یعنی سپاه پاسداران منجر شود.
رویترز در این گزارش مینویسد چارچوبهای اولیه توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن برای کاهش تنشها، با یک تناقض اساسی روبهرو است، زیرا مشوقهای اقتصادی طراحیشده برای ترغیب ایران به پایبندی به توافق، ممکن است در عمل به تقویت یکی از قدرتمندترین بازیگران اقتصادی کشور، یعنی سپاه پاسداران، بینجامد.
به نوشته رویترز، سپاه طی سالهای تحریم، حضور خود را در بخشهای مختلف اقتصاد ایران گسترش داده و اکنون در حوزههایی مانند نفت و گاز، ساختوساز، حملونقل دریایی، بنادر، مخابرات و پروژههای زیربنایی نقش قابل توجهی ایفا میکند. این شبکه گسترده اقتصادی، به گفته رویترز، سپاه را در موقعیتی قرار داده است که بتواند از هرگونه گشایش اقتصادی ناشی از کاهش تحریمها بیشترین بهره را ببرد.
بنا بر این گزارش، همین ساختار گسترده باعث شده است این نهاد در موقعیتی قرار گیرد که بتواند از هرگونه گشایش اقتصادی ناشی از کاهش تحریمها بیشترین بهره را ببرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از چهار منبع ارشد ایرانی گزارش داده است که در صورت اجرای توافق، افزایش صادرات نفت، ورود سرمایهگذاری خارجی و ایجاد یک صندوق بازسازی چندصد میلیارد دلاری، بخش قابل توجهی از منابع مالی جدید ممکن است به سمت شرکتها و شبکههای اقتصادی مرتبط با سپاه هدایت شود.
در این گزارش همچنین آمده است که گستردگی حضور سپاه در اقتصاد ایران میتواند اجرای توافق را با پیچیدگیهای تازهای روبهرو کند.
به نوشته رویترز، بسیاری از شرکتهای خارجی که پس از کاهش تحریمها وارد بازار ایران شوند، ممکن است ناگزیر به همکاری مستقیم یا غیرمستقیم با شرکتها و نهادهای وابسته به سپاه باشند؛ موضوعی که با توجه به تداوم بخشی از تحریمها، میتواند برای این شرکتها پیامدهای حقوقی و مالی به همراه داشته باشد.
رویترز در ادامه به روند گسترش نفوذ اقتصادی سپاه طی دهههای گذشته اشاره کرده و نوشته است که این سازمان نظامی امنیتی، بهویژه در سالهای تشدید تحریمهای بینالمللی، شبکههای تجاری، نفتی و لجستیکی خود را توسعه داده و به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است.
به نوشته این خبرگزاری، حتی اگر توافق اولیه تنها بخشی از محدودیتهای صادرات نفت ایران را کاهش دهد، ساختار کنونی اقتصاد ایران همچنان به سپاه امکان میدهد سهم قابل توجهی از منافع اقتصادی حاصل از این گشایش را به دست آورد.
برخی کارشناسان حقوقی نیز به رویترز گفتهاند که حضور گسترده شرکتهای وابسته به سپاه در زنجیره اقتصادی ایران، ریسکهای حقوقی برای سرمایهگذاران خارجی را افزایش میدهد و میتواند تصمیمگیری برای ورود به بازار ایران را پیچیدهتر کند.
به گفته آنان، حتی در صورت کاهش بخشی از تحریمها، شرکتهای بینالمللی همچنان باید اطمینان حاصل کنند که همکاری آنها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با نهادهای تحریمشده مرتبط نیست.
در همین حال، جایگاه حقوقی سپاه در کشورهای غربی نیز یکی دیگر از عوامل مؤثر بر اجرای هر توافق احتمالی به شمار میرود.
ایالات متحده آمریکا از سال ۲۰۱۹ سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی قرار داده است و اتحادیه اروپا نیز در ژانویه ۲۰۲۶ با قرار دادن این نهاد در فهرست سازمانهای تروریستی موافقت کرد که از فوریه همان سال بهطور رسمی اجرایی شد.
در نتیجه، هرگونه تعامل اقتصادی با شرکتها و نهادهای وابسته به سپاه، حتی در صورت کاهش بخشی از تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران، ممکن است همچنان با محدودیتها و مخاطرات حقوقی در آمریکا و اروپا روبهرو باشد.
رویترز مینویسد همین وضعیت میتواند یکی از پیچیدهترین جنبههای اجرای توافق احتمالی باشد، زیرا حتی در صورت کاهش بخشی از تحریمها، حضور گسترده شرکتها و شبکههای اقتصادی مرتبط با سپاه در اقتصاد ایران ممکن است شرکتهای خارجی را در معرض مخاطرات حقوقی ناشی از تحریمهای باقیمانده و مقررات مبارزه با تأمین مالی تروریسم قرار دهد.
یکی از مهمترین مجموعههای اقتصادی وابسته به سپاه، قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا است که طی دو دهه گذشته اجرای صدها پروژه بزرگ در حوزههای نفت، گاز، پتروشیمی، راهسازی، بنادر، سدسازی و زیرساختهای انرژی را بر عهده داشته است.
به باور بسیاری از تحلیلگران، هرگونه افزایش سرمایهگذاری در پروژههای زیربنایی یا توسعه صنعت انرژی، با توجه به نقش گسترده این مجموعه، میتواند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به افزایش سهم نهادهای وابسته به سپاه از این پروژهها منجر شود.
در مقابل، برخی اقتصاددانان معتقدند کاهش تحریمها میتواند فرصت بیشتری برای حضور بخش خصوصی و سرمایهگذاران خارجی در اقتصاد ایران فراهم کند و در بلندمدت به متنوعتر شدن ساختار اقتصادی کشور بینجامد.
با این حال، رویترز تأکید میکند که تحقق چنین سناریویی تا حد زیادی به جزئیات توافق، نحوه اجرای آن و دامنه تحریمهایی بستگی خواهد داشت که پس از توافق همچنان علیه نهادها و شرکتهای وابسته به سپاه پابرجا میمانند.
این گزارش در نهایت نتیجه میگیرد که هرگونه توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، در کنار فرصتهای اقتصادی ناشی از کاهش تحریمها، ممکن است بهطور ناخواسته جایگاه اقتصادی سپاه پاسداران را نیز تقویت کند و همین موضوع به نوشته رویترز، یکی از مهمترین تناقضها و چالشهای پیش روی اجرای هر توافق پایدار میان تهران و واشنگتن خواهد بود.
