جبههای که هنوز گشوده نشدە است: تردید کُردها در سایه جنگ ایران و آمریکا
- 18 minutes ago
- 5 min read
عمار گلی
با گذشت بیش از ۲۰ روز از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیە ایران، جبهه کردستان نه بهدلیل ناتوانی، بلکه در نتیجه یک محاسبه مشترک از سوی احزاب کردستانی همچنان در حالت تعلیق باقی مانده است. واشنگتن با تمرکز بر جنوب ایران و مدنظر قراردادن بحران انرژی، از گشودن جبهه دوم اجتناب نمودە و احزاب کُردستانی نیز در غیاب تضمینهای سیاسی و حمایت عملی، از ورود بە آنخودداری کردهاند. در مقابل، تهران با یکپارچهسازی سه قرارگاه، خود را برای سناریوی جدید آمادە کردە است که کردستان را به اهرم بالقوه اما کنترلشده جنگ تبدیل می نماید.
با گذشت بیش از بیست روز از آغاز کارزار نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران که بهتدریج ابعاد منطقهای گستردهتری را به خود گرفته است، هنوز یکی از مهمترین متغیرهای میدانی این جنگ در وضعیت تعلیق قرار دارد: نقش احتمالی نیروهای کُرد در غرب ایران.
در حالی که برخی گزارشهای رسانهای و ارزیابیهای امنیتی از احتمال گشایش جبههای جدید در کردستان سخن گفتهاند، نشانههای میدانی و اطلاعات بهدستآمده از منابع نزدیک به احزاب کُرد نشان میدهد که این نیروها همچنان با احتیاط به تحولات مینگرندو از ورود مستقیم به این درگیری خودداری کردهاند.
بر اساس اطلاعاتی که به آرنا نیوز رسیده است، این تردید تنها به احزاب کُرد محدود نبودە است. در سوی دیگر، واشنگتن نیز در شرایط فعلی تمایلی به باز کردن جبههای تازه در غرب ایران (کردستان) ندارد.
در این رابطە، یک عضو ارشد ائتلاف احزاب و جریانهای سیاسی کُردستان ایران بە ارنانیوز میگوید که مقامهای آمریکایی این احزاب اطلاع دادهاند که بدون هماهنگی با ایالات متحده نباید وارد این کارزار شوند یا نیروهای خود را به داخل ایران اعزام کنند.
به گفته این منبع که مایل بە افشای هویت خود نیست، نگرانی از واکنش احتمالی تهران و همچنین ارزیابی محدود از توان عملیاتی نیروهای کُرد، از دلایل اصلی اتخاذ این رویکرد محتاطانه بە شمار میرود.
طی یک ماه گذشته نیز شمار زیادی از هواداران و اعضای احزاب کُرد برای پیوستن به نیروهای نظامی این احزاب از اقصی نقاط جهان به اقلیم کُردستان بازگشته و در پایگاههای این احزاب مستقر شده اند.
با این حال از نظر واشنگتن اکثر افرادی که برای جنگیدن اعلام آمادگی کردهاند فاقد تجربه کافی در جنگ هستند و همین مسئله موجب شده است تا واشنگتن نسبت به عملکرد آنها دچار تردید شود.
در روزهای ابتدایی جنگ، تمرکز حملات ایالات متحده و اسرائیل بر مراکز نظامی و امنیتی در غرب ایران، بهویژه کُردستان، این گمانه را تقویت کرده بود که کردستان ممکن است به جبههای فعال در این درگیری تبدیل شود.
این فرضیه با تشکیل ائتلاف نیروهای سیاسی کُردستان ایران همزمان شد و به این شائبه دامن زد که یک سناریوی گستردهتر برای جنگ برنامه ریزی شده است.
اما در عمل، تحولات میدانی تا بە کنون مسیر متفاوتی را نشان داده است. طی بیست روز گذشته، نیروهای نظامی ایران همزمان با پاسخ به حملات اسرائیل و هدف قرار دادن پایگاههای ایالات متحده در منطقه، دهها بار مقرها و کمپهای احزاب کُرد را در اقلیم کُردستان عراق هدف حملات موشکی و پهپادی قرار دادهاند.
در جریان این حملات تا کنون دستکم پنج پیشمرگه جانباختە و شمار زیادی نیز زخمی شدهاند.
همزمان با این حملات البته ایران از طریق مقامات اقلیم کُردستان، ائتلاف احزاب کُرد را نسبت به هرگونه مداخله ای در این جنگ برحذر داشته و پیشنهاد داده است که در خصوص اختلافات در آینده مذاکره کرده و آنها را حل کنند. با این حال احزاب کُرد هنوز به پیام ایران پاسخ نداده اند.
همزمان بر اساس اطلاعات رسیده به آرنا نیوز، جمهوری اسلامی ایران خود را برای سناریوی ورود نیروهای کُرد به داخل کشور آماده کرده است.
در راستای این آمادە سازی، سپاه پاسداران بە منظور مقابله با این احتمال، سه قرارگاه اصلی در غرب و شمالغرب ایران، قرارگاه نجف اشرف، قرارگاه حمزه سیدالشهدا و قرارگاه عاشورا، را تحت یک فرماندهی مشترک قرار داده و اختیار تصمیمگیری گستردهای به این ساختار داده است. ستاد فرماندهی هر سه قرارگاه در شهر همدان قرار دارد و بر عملکرد نیروها نظارت می کند.
بر اساس برآوردهای نهادهای اطلاعاتی ایران، توان فعلی نیروهای مسلح وابسته به احزاب کُرد بین ۱۵ تا ۲۵ هزار نفر ارزیابی میشود.
این نهادها همچنین پیشبینی کردهاند که در صورت ورود این احزاب به داخل ایران، تعداد نیروهای فعال میتواند به حدود ۸۰ هزار نفر افزایش یابد. تحقق این سناریو کە فراتر از انتظار نیز تخمین زدە می شود، میتواند معادلات میدانی را بهطور قابل توجهی تغییر دهد.
از همین رو نیروهای نظامی ایران در حال تجدید سازمان نیرو و طراحی یک راهبرد مشترک میان سپاه و ارتش برای مقابله با این تهدید بالقوه هستند که گفته می شود بر پایه جنگهای شهری و حفاظت از مسیرهای لجستیکی از تبریز تا کرمانشاه متمرکز است.
در میان احزاب کُرد نیز اجماع کاملی درباره ورود به این جنگ وجود ندارد. عبدالله مهتدی دبیر کل حزب کومله کُردستان ایران، پیشتر در گفتوگو با Newsweek از آمادگی نیروهای کُرد برای آزادسازی کردستان ایران، کنترل شهرها و حفاظت از مردم در صورت دریافت حمایت هوایی ایالات متحده سخن گفته بود. به گفته او،
چنین اقدامی یک تقویت روحیه عالی برای مردم ایران خواهد بود که قیام کنند.
در مقابل، برخی دیگر از جریانهای کُردی رویکردی بهمراتب محتاطانهتر را اتخاذ کردەاند. امیر کریمی، رئیس مشترک پژاک، معتقد است که ایالات متحده برنامه روشنی برای سرنگونی حکومت ایران ندارد و بیشتر به دنبال تغییر رفتار آن است. او تأکید کرده است:
نیروهای کُرد آماده دفاع از مردم هستند، اما آغازگر جنگ نخواهند بود. بدون وجود تضمینهای سیاسی قوی و یک قیام گسترده داخلی، ورود به چنین درگیریای میتواند بیفایده یا حتی خطرناک باشد.
علیرغم اینکه رسانەها همچنان از کردستان بهعنوان یکی از محتملترین نقاط برای گشوده شدن جبههای جدید در جنگ یاد میکنند، با این حال، ارزیابی فعلی از آرایش نظامی احزاب کُردستانی نشان میدهد که اولویتهای راهبردی ایالات متحده در حال حاضر در جای دیگری متمرکز شده است.
به گفته منابع نزدیک به این احزاب، بحران انرژی، حملات مداوم ایران به زیرساختهای منطقهای و بهویژه بسته شدن تنگه هرمز باعث شده است تا تمرکز نظامی آمریکا بیشتر بر جنوب ایران و نقاطی مانند قشم و خارگ معطوف شود.
در چنین شرایطی، باز کردن جبههای جدید در غرب، نهتنها در اولویت قرار ندارد بلکه میتواند پیچیدگیهای بیشتری به جنگ بیفزاید.
در مجموع، اگرچه کردستان همچنان یکی از حساسترین نقاط بالقوه برای گسترش جنگ به شمار میرود، اما باتوجه به عواملی که برشمرده شد، بنظر می رسد که نه ایالات متحده و نه احزاب کردستانی، تا مقطع کنونی، از آمادگی لازم برای باز کردن این جبهه برخوردار نیستند.
با این حال، تعلیق عملیات نظامی از این جبهه را نمیتوان نشانهای از ثبات دانست. کردستان اکنون بیش از هر زمان دیگری به یک متغیر تعیینکننده در معادلات این جنگ تبدیل شده است که در صورت تغییر شرایط میتواند بهسرعت از یک جبهه بالقوه بهیک میدان نبرد فعال تبدیل شود.