جمهوری اسلامی ایران درصدد تجهیز نظامی و بازسازی توان دفاعی است

در پی درگیری‌های ویرانگر با اسرائیل و حملات ایالات متحده آمریکا که شبکه پدافند هوایی و توان موشکی جمهوری اسلامی ایران را به شدت تضعیف کرد، این کشور با انجام پروازهای محرمانه ترابری نظامی از روسیه و عقد قراردادهای تسلیحاتی با چین، اقداماتی فوری و همه‌جانبه را برای نوسازی عمیق‌ترین شکاف‌های توان دفاعی خود آغاز کرده است. در این رابطە کارشناسان هشدار می‌دهند چنین اقدامی در آستانە جنگ جدید، می‌تواند معادلات امنیتی خاورمیانه را بر هم زده و دور جدیدی از رقابت‌های نظامی را دامن بزند.

داده‌های رهگیری پرواز و گزارش‌های اطلاعاتی تأیید می‌کنند که یک هواپیمای باری سنگین نظامی روسی از نوع آنتونوف An-124، معروف به روسلان، ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵ (۶ مهر ۱۴۰۴) از پایگاه هوایی ایرکوتسک در سیبری به مقصد ایران به پرواز درآمد.

این هواپیما که قابلیت حمل محموله‌های بسیار سنگین و حجیم مانند بدنه کامل جنگنده را دارد، در میانه مسیر و پیش از ورود به حریم هوایی ایران، ترانسپوندر خود را غیرفعال کرد تا مسیر و مقصد نهایی خود را پنهان کند.

شهر ایرکوتسک به عنوان مرکز اصلی تولید جنگنده‌های چندمنظوره Su-30SM2 و هواپیماهای آموزشی-رزمی Yak-130 شناخته می‌شود و این پرواز، گمانه‌زنی‌ها درباره انتقال قطعات یا هواپیماهای کامل از این خطوط تولید به ایران را تقویت کرده است

این عملیات محرمانه، پس از آن انجام شد که ویدئوهایی از پرواز جنگنده‌های میگ-۲۹ نیروی هوایی ایران بر فراز آسمان تهران به طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.

بازدارندگی نوین: از میگ‌های فرسوده تا سوخوهای پیشرفته

ابوالفضل ظهره‌وند، عضو ارشد کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، با تأیید رسمی دریافت این جنگنده‌ها، آنها را راه‌حل کوتاه‌مدت برای تقویت موقت ناوگان فرسوده خواند و وعده داد جنگنده‌های پیشرفته‌تر سوخو-۳۵ به زودی وارد خواهند شد. وی با سخنانی تهدیدآمیز اعلام کرد:

زمانی که این سامانه‌ها به طور کامل مستقر شوند، دشمنان ما زبان قدرت را درک خواهند کرد. بر اساس اعلام این مقام، ایران علاوه بر هواپیماهای جنگنده، در حال دریافت تعداد قابل توجهی از سامانه‌های پدافند هوایی S-400 روسیه و HQ-9 چین است.

این تحولات، پاسخی مستقیم به آسیب‌پذیری‌های فاجعه‌باری است که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و متعاقباً در حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای آشکار شد؛ حملاتی که به نابودی سامانه پدافندی S-300، جنگنده‌های F-14 و F-5 و بالگردهای AH-1J منجر شد و شکاف‌های بزرگی در دیواره دفاعی ایران ایجاد کرد.

تحول در موازنه راهبردی و دیپلماسی تهاجمی

نوسازی سریع زرادخانه ایران، یک بازیگر جدید را به طور جدی به معادله امنیتی ایران-اسرائیل وارد می‌کند، و می‌تواند برنامه‌ریزی‌های عملیاتی ارتش اسرائیل و نفوذ سنتی آمریکا در منطقه را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه سازد.

جنگنده سوخو-۳۵ با رادار قدرتمند و قابلیت‌های مانور بالایش، حتی اگر تهدید مستقیمی برای برتری هوایی F-35I اسرائیل محسوب نشود، قطعاً محیط عملیاتی را برای تل آویو به مراتب پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر خواهد کرد.

از نگاه دیپلماتیک، تهران آشکارا از این دستاوردهای نظامی به عنوان اهرمی برای تقویت موضع چانه‌زنی خود در مذاکرات بین‌المللی، به ویژه در پرونده هسته‌ای و در برابر تلاش‌های غرب برای احیای تحریم‌ها، استفاده می‌کند.

این رویکرد در اظهارات مقام‌های روس نیز بازتاب یافته است؛ دیمیتری پولیانسکی، معاون نماینده دائم روسیه در سازمان ملل، هرگونه تلاش برای بازگرداندن قطعنامه‌های تحریمی پیشین را غیرقانونی خوانده است.

شبکه پدافند هوایی ایران شامل سامانه‌های روسی S-300 PMU2، موشک‌های بومی برد بلند زمین به هوای باور-۳۷۳، سامانه‌های موشکی زمین به هوای خرداد و صیاد، سامانه‌های دفاع ضدبالستیک برد بلند آرمان و همچنین موشک‌های برد بلند زمین به هوای S-200 «غره» است.

آینده‌ای مبهم: بازدارندگی یا تشدید درگیری؟

در حالی که ایران با سرعت به جایگزینی و ارتقای توان خود مشغول است، ناظران بین‌المللی به دقت در حال رصد نشانه‌های بعدی هستند.

آیا تحویل‌ این هواپیماها تنها به چند فروند میگ-۲۹ و سامانه پدافندی محدود خواهد ماند، یا آغاز یک همکاری راهبردی گسترده‌تر تسلیحاتی بین مسکو و تهران خواهد بود که می‌تواند شامل انتقال سوخو-۳۵، Yak-130 و فناوری‌های پیشرفته‌تر شود؟

اگر چە کارشناسان معتقدند این جنگندەها بدون هواپیماهای آواکس و سامانەهای جنگ الکترونیک و رادارهای گستردە کارایی چندانی ندارند، اما از یک سو، تهران امیدوار است که این بازدارندگی جدید، از تکرار درگیری‌های آینده جلوگیری کند.

از سوی دیگر، این تقویت چشمگیر نظامی ممکن است توسط اسرائیل و متحدانش به عنوان یک تهدید تفسیر شده و محرک چرخه معیوب تشدید تسلیحاتی و افزایش تنش شود.

نظارت دقیق بر پروازهای آینده آنتونوف از سیبری و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای از پایگاه‌های هوایی ایران، کلید رمزگشایی از نیات واقعی طرفین خواهد بود.