جنبش دانشجویی صربستان: میان آرمان‌های دموکراتیک و گرایش‌های ملی‌گرایانه

تظاهرات دانشجویی در صربستان پس از فاجعه ایستگاه راه‌آهن نووی ساد به نقطه عطفی در مبارزات سیاسی تبدیل شد. دیروز هزاران دانشجو بار دیگر در اعتراض به فشار دولتی بر دانشگاههای دولتی در جنوب غربی این کشوردست به تطاهرات زدند. این اعتراضات که علیه فساد و دخالت‌های سیاسی در آموزش عالی برگزار شد، با چالش‌های درونی زیادی روبه‌رو است. در حالی که برخی دانشجویان خواستار اصلاحات دموکراتیک و پیوستن به اتحادیه اروپا هستند، برخی دیگر با نمادهای ملی‌گرایانه و طرفداری از روسیه در تظاهرات شرکت می‌کنند. این تضادها در غیاب نسل Z در میان معترضین، مانع وحدت جنبش شده است.

چندین هزار فعال از سراسر صربستان روز یکشنبه به اعتراضات دانشجویی در جنوب غربی این کشور پیوستند و علیه آنچه که آنها فشار دولت بر دانشگاه‌های دولتی توصیف می‌کنند، تجمع کردند.

تظاهرات دانشجویی در صربستان، به‌ویژه پس از فاجعه ایستگاه راه‌آهن نووی ساد که منجر به کشته شدن ١٦ نفر شد، به نقطه عطفی در مبارزات سیاسی این کشور تبدیل شد.

این تظاهرات بخشی از یک جنبش گسترده‌تر علیه دخالت‌های سیاسی در آموزش عالی است که در آن دانشجویان، اساتید و چهره‌های مخالف در تلاش برای مقابله با فساد، روابط ناعادلانه و محدودیت‌های آزادی‌های عمومی هستند.

حادثه تلخ در ایستگاه راه‌آهن نووی ساد در نوامبر سال گذشته، که نتیجه فساد سیستماتیک و بی‌کفایتی دولت در نظارت بر زیرساخت‌ها بود، باعث افزایش تنش‌ها در میان مردم شد.

دانشجویان، که خود را قربانی سیستمی فاسد و ناکارآمد می‌بینند، شروع به برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعاتی در سراسر کشور کردند. مهم‌ترین این اعتراضات در نووی پازار برگزار شد، شهری که جمعیت جوان و اکثریت مسلمان دارد. این اعتراضات بزرگترین از نوع خود پس از سقوط میلوشویچ در سال ۲۰۰۰ است.

اعتراضات در سالگرد فرو ریختن سقف ایستگاه راه‌آهن در اول نوامبر امسال و در سالگرد فاجعه به اوج رسید. در این تظاهرات، شرکت‌کنندگان علاوه بر اعتراض به فساد، یاد قربانیان این فاجعه را گرامی داشتند و خواستار استعفای هیئت مدیره دانشگاه‌ها و برکناری مسئولان مربوطه شدند.

اما با وجود خواسته‌های مشترک برای اصلاحات و مقابله با فساد، دانشجویان صربستان با تناقضات داخلی زیادی مواجه‌اند.

در حالی که بسیاری از دانشجویان از ارزش‌های اتحادیه اروپا مانند استقلال قوه قضائیه و مبارزه با فساد حمایت می‌کنند، در برخی از تظاهرات‌ها نمادهای ملی‌گرایانه، ضد اتحادیه اروپا و حتی طرفدار روسیه به چشم می‌خورد.

این تضاد میان اهداف دموکراتیک و نمادهای ملی‌گرایانه، برای جنبش اعتراضی صربستان مشکل‌ساز شده است.

حضور شخصیت‌هایی که سابقه‌ روابط نزدیک با دولت داشته‌اند، مانند امیر کوستوریتسا، کارگردان معروف این کشور، و نواک جوکوویچ، تنیس‌باز معروف، در میان معترضان خود به این تناقضات دامن می‌زند.

این افراد به دلیل باورهای ملی‌گرایانه یا طرفداری از روسیه شناخته می‌شوند، بنابراین حضور آنان از سوی معترضان حامی اتحادیه اروپا محکوم می‌شود.

پیوستن به اتحادیه اروپا همواره یکی از مباحث اساسی در صربستان بوده است، اما این کشور در عین حال روابط نزدیکی با روسیه و چین برقرار کرده است. این پارادوکس، به‌ویژه با توجه به منافع اقتصادی درگیر، همچون معادن لیتیوم و همکاری‌های نظامی، خود را به‌وضوح نشان می‌دهد.

برخی از معترضان معتقدند اتحادیه اروپا به نفع منافع اقتصادی آلمان و فرانسه عمل می‌کند و با پیوستن به این اتحادیه، این دو کشور از صربستان بهره‌برداری خواهند کرد؛ ازاین‌رو مخالف پیوستن به آن هستند.

در مقابل، گروهی دیگر از معترضان خواستار نزدیکی بیشتر به اتحادیه اروپا و پیوستن به آن به‌عنوان راهی برای اصلاحات و پیشرفت‌های دموکراتیک در کشور هستند.

یکی از مشکلات عمده در جنبش اعتراضی دانشجویی، نفوذ گرایش‌های ملی‌گرایانه و طرفداری از روسیه در آن است.

در یکی از تظاهرات‌های بزرگ دانشجویان به افرادی مانند میلو لومپار، استاد ملی‌گرا و ویراستار آثار رادوان کاراجیچ (یکی از جنایتکاران جنگی)، اجازه دادند که روی صحنه سخنرانی کنند. این رویکرد باعث تشدید شکاف‌ها در جنبش شده است.

شعارهایی همچون سیپتار (که واژه‌ای توهیم‌آمیز خطاب به آلبانیایی‌ها است) علیه رئیس‌جمهور ووچیچ نشان‌دهنده شکاف عمیق میان نظرات مختلف در مورد آینده صربستان است.

حتی در اعتراضات، برخی شعارها و نمادهای ضد کوزوو نیز به چشم می‌خورد، این در حالی است که معترضان آلبانیایی تبار و مسلمان در تظاهرات بسیار فعال بوده‌اند.

این جنبش دانشجویی که توانسته است اعتراضات گسترده‌ای را سازماندهی کند، اکنون با چالش‌های بزرگی روبه‌رو است.

از یک سو، دانشجویان در تلاشند تا اصلاحات دموکراتیک را پیش ببرند، اصلاحاتی که می‌تواند کشور را به سمت اتحادیه اروپا هدایت کند، اما در عین حال پیوستن به این اتحادیه را معادل از دست دادن استقلال اقتصادی خود می‌دانند.

از سوی دیگر، ایدئولوژی‌های ملی‌گرایانه و طرفداری از روسیه در میان برخی معترضان، آنان را به دام راست‌گرایی و حتی حذف بخشی از اقلیت‌ها می‌اندازد.

این تناقضات به‌عنوان مانعی بزرگ در برابر وحدت این جنبش عمل می‌کنند. از نظر لوموند جوانان صرب، که فاقد وزن جمعیتی گروه‌های نسل Z هستند که اخیراً رژیم‌های فاسد در آفریقا یا آسیا را لرزاندند یا سرنگون کردند، خود را در دام ملی‌گرایی گم کرده‌اند.