دوگانگی اردوغان، اشک برای کودکان غزه و سکوت برای کودکان کردستان
علیاصغر فریدی
رنج کودکان غزه انکارناپذیر و محکومکردن آن یک ضرورت اخلاقی است. تناقض از جایی آغاز میشود که اردوغان این اخلاق جهانشمول را در مرزهای ترکیه متوقف میکند. دولتی که در سازمان ملل از وجدان بشری میگوید، در کردستان کارنامهای شامل کشتهشدن دستکم ۷۹ کودک، آوارگی صدها هزار نفر، بازداشت کودکان و سرکوب زبان کردی دارد. این صرفاً فاصله میان گفتار و عمل نیست. قدرت سیاسی، انسانیت را گزینشی توزیع میکند: کودک فلسطینی شایسته همدردی جهانی است، اما کودک کرد در منطق امنیتی دولت ترکیه، حتی از حق دیدهشدن محروم میشود.
رئیسجمهور ترکیه در سخنرانی اخیر خود در سازمان ملل، غزه را «گورستان بزرگ کودکان جهان» و «اردوگاه کار اجباری بیشرمانه زمان ما» نامید و از جامعه جهانی خواست در برابر کشتار کودکان واکنش نشان دهد.
اما دولت وی و دولتهای پیشین ترکیه طی دهههای گذشته، کودکان کرد را در کردستان، با کشتار، آوارگی، بازداشت و سرکوب زبانی مواجه کردهاند. اظهارات بە ظاهر اخلاقی اردوغان بازتاب دهندە تناقضی بنایدین در عرصە عمل سیاسی از سوی وی محسوب می شود.
اردوغان در سازمان ملل: غزه، گورستان کودکان
در سپتامبر ۲۰۲۶، رجب طیب اردوغان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، بخش عمدهای از سخنرانی خود را به تمرکز بر وضعیت غزه اختصاص داد و با لحنی احساسی و اخلاقی، اسرائیل را به اتخاذ «ترور دولتی» و «ذهنیت نسلکشی» متهم کرد.
او گفت غزه به گورستان بزرگ کودکان جهان تبدیل و بالاترین میزان قطع عضو کودکان را دارد. اردوغان با استناد به آمارهای سازمان ملل مدعی شد در سه سال گذشته حداقل ۷۴٬۰۰۰ نفر، که بیشتر آنها زنان و کودکان هستند، در غزه کشته شدهاند.
او همچنین تاکید کرد که مردم غزه هنوز زیر آوار به دنبال اجساد همسران، کودکان و والدین خود میگردند و غزه به بیانسانیترین و شرمآورترین اردوگاه کار اجباری زمان ما تبدیل شده است.
اردوغان بارها تکرار کرد که این موضوع مسئله انسانیت است و هیچکس کە از شفقت، رحم و وجدان انسانی برخوردار باشد نمیتواند نسبت به کشتار کودکان بیتفاوت بماند. اردوغان در ادامە از جامعه جهانی خواست فشارهای خود را بر اسرائیل بە منظور توقف کشتار و آغاز بازسازی غزه افزایش دهد.
کودکان کرد در ترکیه: از کشتار تا سرکوب زبانی
در مقابل این گفتمان اخلاقی، گزارشهای سازمان ملل، سازمانهای حقوقبشری و رسانهها نشان میدهند که کودکان کرد در ترکیه در دهههای گذشته با نقضهای گسترده حقوق بشری مواجه بودهاند، که در دوران دولتهای پیشین و هم در دوران اردوغان ادامه داشته است.
بین اوت ۲۰۱۵ تا اوت ۲۰۱۶، در جریان عملیاتهای گسترده امنیتی در شهرهای کردستان مانند جزیره، سور (دیاربکر)، نصیبین و دیگر مناطق، حداقل ۷۹ کودک در میان ۳۲۱ غیرنظامی کشتهشده گزارش شدهاند.
گزارش دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل در سال ۲۰۱۷ از نقضهای گسترده، ناپدیدسازیهای اجباری، اعدامهای فراقضایی و شکنجه در دوران حکومتهای نظامی ماهها در شهرهای کردستان خبر داده است.
در جزیره، گزارشها از کشتهشدن ۱۱ کودک فقط در یک بازه کوتاه یعنی دسامبر ۲۰۱۵ تا فوریه ۲۰۱۶ حکایت دارند.
آوارگی اجباری: صدها هزار کودک بیخانمان
صدها هزار نفر، از جمله کودکان، در جریان عملیاتهای سال ۲۰۱۵–۲۰۱۶ آواره شدند، گزارشها به جابجایی اجباری بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ نفر اشاره دارند. در بخش مرکزی سور در شهر آمد (دیاربکر) و جزیره، بسیاری از محلهها بمباران و تخریب شدند و دهها هزار ساکن مجبور به ترک خانههای خود شدند.
گزارشها نشان میدهند در سالهای اخیر (۲۰۲۲–۲۰۲۳ و ۲۰۲۵) دهها کودک در مناطق کردستان تحت قانون ضدتروریسم بازداشت شدهاند، برخی منابع به بازداشت ۱۹۱ کودک در دو سال اشاره کردهاند.
در تظاهرات فوریه ۲۰۲۵ در وان، که علیه نصب قیمومت برای شهردار حزب دمپارتی برگزار شد، گزارشها از بازداشت و بدرفتاری با حداقل ۱۶ کودک خبر دادهاند، از جمله شکستگی سر و دست و کبودی شدید.
فضای امنیتی و ممنوعیت تظاهرات در مناطق کردنشین، کودکان را نیز در معرض بازداشتهای پیشدستانه و خشونت پلیس قرار داده است.
سرکوب زبانی: محرومیت کودکان کرد از آموزش به زبان مادری
با وجود وعدههای اصلاحی اردوغان در دهه ۲۰۰۰ و معرفی دورههای اختیاری زبان کردی در ۲۰۱۲، در عمل بسیاری از مدارس هنوز کلاسهای کردی را ارائه نمیدهند و موانع اداری و کمبود معلم گزارش شده است.
قانون اساسی ترکیه همچنان اعلام کردە است هیچ زبانی جز ترکی به عنوان زبان مادری به شهروندان ترکیه آموزش داده نخواهد شد، و این بند مانع اصلی آموزش رسمی کردی است.
گزارشها میگویند نزدیک به ۴۰٪ کودکان ۱۲ تا ۱۷ ساله کرد نمیتوانند به زبان مادری خود صحبت کنند و ۲۵٪ دیگر تسلط بسیار محدودی دارند، این نشاندهنده فرسایش هویت زبانی در نسل جدید است.
پس از ۲۰۱۶، بسیاری از رسانهها، مراکز فرهنگی و برنامههای آموزشی کردی بسته شدند و فضای عمومی برای استفاده از کردی همچنان با انگ «تروریسم» همراه است.
مقایسه دو گفتمان: غزه در سخنرانی اردوغان و کودکان کرد در ترکیه
در حالی که اردوغان از کشتهشدن دهها هزار کودک در غزه سخن میگوید و آن را «گورستان کودکان» مینامد، دهها کودک کرد نیز در عملیاتهای ۲۰۱۵–۲۰۱۶ و پس از آن، از جمله دستکم ۷۹ کودک در یک بازه یکساله جان باختەاند.
در حالی که صدها هزار کرد از جمله کودکان در عملیاتهای جزیره، سور و دیگر شهرها آواره شدند، او به آوارگی و جستوجوی اجساد زیر آوار در غزه اشاره میکند.
اردوغان غزه را «اردوگاه کار اجباری» و صحنه «ترور دولتی» مینامد، در حالی که گزارشهای و سازمان دیدهبان حقوق بشر از «نقضهای گسترده»، «اعدام فراقضایی»، «شکنجه» و «ناپدیدسازی» در مناطق مختلف کردستان خبر میدهند.
او بر حق کودکان غزه به زندگی و تحصیل تاکید میکند، در حالی که کودکان کرد از آموزش به زبان مادری محروماند و قانون اساسی مانع این آموزش است.
و البته باید گفته، در حالی که در سخنرانی اردوغان اشاره مستقیمی به بازداشت کودکان غزه نیست، دهها کودک کرد در سالهای اخیر بازداشت شده و برخی مورد بدرفتاری قرار گرفتهاند.
دوگانگی اخلاقی در گفتمان رسمی ترکیه
اردوغان در غزه از موضع «مدافع کودکان» و «محکومکننده ترور دولتی» سخن میگوید و از وجدان جهانی دعوت به اقدام میکند.
چنین وضعیتی در حالی علیە کودکان کرد همچنان در جریان است که سیاستهای دولت اردوغان و دولتهای پیشین ترکیه شامل کشتهشدن کودکان در عملیاتها، آوارگی گسترده، بازداشتها و سرکوب زبانی بوده است که با معیارهای اخلاقی مورد استناد او در غزه همخوانی ندارد.
این تقابل، نمونه بارز «دوگانگی اخلاقی» در گفتمان رسمی ترکیه است: بزرگنمایی رنج کودکان فلسطینی در عین نادیدهانگاشتن یا توجیه رنج کودکان کرد در داخل مرزهای ترکیه.
