روز جهانی ایدز: چالش‌ها و پیشرفت‌ها در ایران و جهان

روز جهانی ایدز فرصتی برای افزایش آگاهی جهانی درباره بیماری HIV و اهمیت پیشگیری، درمان و مبارزه با انگ اجتماعی است. امسال با عنوان غلبه بر اختلال، تغییر واکنش به ایدز این روز بر لزوم تغییرات اساسی در پاسخ‌های جهانی به ایدز تأکید دارد. زنان، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه از جمله در ایران، با چالش‌های ویژه‌ای روبه‌رو هستند و نیاز به حمایت و آگاهی بیشتر دارند.

روز جهانی ایدز که هر سال در نخستین روز دسامبر برگزار می‌شود، فرصتی جهانی برای یادآوری اهمیت پیشگیری، دسترسی برابر به درمان، و مقابله با انگ اجتماعی پیرامون HIV/AIDS است. این روز بر ضرورت آگاهی‌رسانی، حمایت از مبتلایان و تقویت سیاست‌های سلامت عمومی تأکید می‌کند تا مهار بیماری در سطح جهانی امکان‌پذیر شود.

این روز برای نخستین بار در سال ۱۹۸۸ توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) تأسیس شد و هدف آن، جلب توجه به این بیماری همه‌گیر و حمایت از بیماران و جوامع آسیب‌دیده است. روبان قرمز، نماد جهانی مبارزه با ایدز، در این روز به‌ویژه در سطح بین‌المللی به نمایش در می‌آید.

عنوان امسال این روز، «غلبه بر اختلال، تغییر واکنش به ایدز» (Overcoming Disruption, Transforming the Response to AIDS)، اشاره‌ای به بحران‌های کنونی در مقابله با ایدز است.

این فراخوان برای اقدام به‌ویژه در شرایطی که خدمات پیشگیری و درمان با بحران مالی و قوانین تبعیض‌آمیز روبرو است، به‌صورت جدی مطرح شده است. در این راستا، نابرابری‌های جنسیتی همچنان نقش عمده‌ای در تداوم گسترش HIV در جوامع مختلف ایفا می‌کنند.

وضعیت کلی جهان

در سطح جهانی، ۴۰.۸ میلیون نفر در حال حاضر با ویروس HIV زندگی می‌کنند که بیش از نیمی از آن‌ها زنان و دختران هستند.

در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، دختران نوجوان به‌طور ویژه با خطر ابتلا به HIV روبه‌رو هستند، به‌طوری‌که نرخ ابتلا در این گروه‌ها شش برابر بیشتر از پسران است. این وضعیت تحت تأثیر عواملی چون خشونت‌های جنسی، دسترسی نابرابر به خدمات بهداشتی، و فرصت‌های محدود برای رهبری زنان قرار دارد.

در بیانیه‌ امسال زنان سازمان ملل به مناسبت این روز آمده است که زنان نه تنها به‌عنوان قربانی، بلکه به‌عنوان رهبران، مدافعان و تغییر‌دهندگان نیز نقش دارند و صدای آن‌ها باید شنیده شود.

بسیاری از کشورها هنوز در تلاش هستند تا به هدف توسعه پایدار برای پایان دادن به ایدز تا سال ۲۰۳۰ دست یابند. خدمات پیشگیری از HIV در بسیاری از مناطق با اختلالات جدی روبه‌رو شده است و تهدیدهای مالی و سیاسی، پاسخ جهانی به این بحران را به چالش کشیده‌اند.

وضعیت ایران: آگاهی‌بخشی و چالش‌ها

در ایران، مسیر آگاهی‌بخشی و درمان HIV/AIDS از اوایل دهه ۸۰ میلادی آغاز شد. مینو محرز، استاد بیماری‌های عفونی و یکی از پیشگامان مبارزه با ایدز در ایران، می‌گوید نخستین سخنرانی خود درباره HIV را در سال ۱۳۶۳ در کنگره بیماری‌های عفونی ایراد کرده است.

وی در آستانه روز جهانی مبارزه با ایدز در دانشگاه علوم پزشکی تهران، سخنان صریحی درباره وضعیت ایدز در ایران بیان کرده است.وی در این بارە می گوید:

آن زمان، بیماری ایدز ناشناخته بود و مردم از آن آگاهی کمی داشتند. محرز تأکید می‌کند که با مشاهده گسترش HIV در کشورهای غربی، متوجه شده که این مسئله به‌زودی به یک بحران جهانی تبدیل خواهد شد و بنابراین باید از همان ابتدا در ایران نیز آگاهی‌بخشی آغاز شود.

در ابتدای شیوع بیماری، به دلیل عدم وجود تست‌های تشخیصی و اطلاعات عمومی درباره بیماری، بسیاری از افراد در گروه‌های پرخطر مانند مصرف‌کنندگان مواد تزریقی با سرنگ مشترک و بیماران هموفیلی به‌دلیل آلودگی فرآورده‌های خونی مبتلا شدند.

در سال‌های ابتدایی، هیچ مرکز درمانی حاضر به پذیرش بیماران نبود و درمانی وجود نداشت،‌ بنابراین حاملان ویروس HIV به مرحله ایدز می رسیدند و جان خود را از دست میدادند.

به گفته محرز این بیماران در دوران مرگ خود نیز با طرد اجتماعی روبرو می‌شدند و حتی خانواده‌ها از حضور در مراسم سوگواری خودداری می‌کردند.

امروز، بیماران HIV می‌توانند تحت درمان قرار گیرند و زندگی نرمالی را تجربه کنند. محرز از دستاوردهای مهم در این زمینه سخن می‌گوید، از جمله ایجاد بیش از ۲۰۰ مرکز مشاوره بیماری‌های رفتاری در سراسر ایران که به بیماران خدمات ارائه می‌دهند.

استاد بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران با انتقاد از کم‌توجهی رسانه‌ها گفت: در کشورهایی مثل استرالیا، رسانه‌ها به‌طور مداوم درباره HIV اطلاع‌رسانی می‌کنند، اما در ایران سکوت وجود دارد؛ در حالی که مردم پرسشگر و نیاز به آگاهی دارند.

محرز در پاسخ به پرسشی درباره صراحت لهجه، تصریح کرد کە در سلامت عمومی، حقیقت نباید قربانی مصلحت شود.

هنوز HIV در جامعه و حتی در میان کادر درمان با انگ بالایی مواجه است؛ موضوعی که در پژوهش‌ها نیز تأیید شده و مانع ارائه خدماتی مانند جراحی، زایمان و دندانپزشکی می‌شود، در حالی که بیمارانِ تحت درمان و با بار ویروسی صفر، مسری نیستند. در این بارە، استاد بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد:

آگاهی مستمر، نگرش مثبت و تغییر رفتار را در پی دارد. HIV از راه تماس عادی یا تنفس منتقل نمی‌شود؛ رعایت شیوه نامه های استاندارد برای همه بیماران کافی است. تنها با آموزش، می‌توان از جوانان محافظت کرد و کرامت بیماران را حفظ کرد

چالش‌های زنان مبتلا به HIV

یکی از چالش‌های مهم در مبارزه با ایدز، تأثیرات خاص این بیماری بر زنان است. در ایران، همچنان انگ اجتماعی مرتبط با HIV برای زنان بیش از سایر گروه‌ها احساس می‌شود. این انگ‌ها می‌توانند باعث بروز مشکلات روانی و اجتماعی زیادی برای زنان شوند.

بسیاری از زنان مبتلا به HIV به دلیل تبعیض‌ها و انگ‌های اجتماعی، از دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی محروم می‌شوند و حتی ممکن است با خشونت‌های خانگی و تهدیدات روانی روبه‌رو شوند.

در سطح جهانی، نابرابری‌های جنسیتی و خشونت‌های جنسی نقش عمده‌ای در گسترش HIV در میان زنان ایفا می‌کنند. در کشورهای در حال توسعه، دختران و زنان به‌ویژه در معرض ابتلا به HIV از طریق روابط جنسی غیر ایمن قرار دارند و در بسیاری از موارد دسترسی آن‌ها به مراقبت‌های بهداشتی محدود است.

در ایران نیز، اقدامات آگاهی‌بخشی و طرح‌های حمایتی برای زنان مبتلا به HIV باید تقویت شود. رسانه‌ها و نهادهای اجتماعی نقش کلیدی در کاهش انگ اجتماعی و حمایت از زنان در مسیر درمان دارند.

آگاهی‌رسانی مداوم و تغییر نگرش‌ها در جامعه، ‌ارئه خدمات درمانی به ویژه به زنان و دختران نوجوان می‌تواند روند ابتلای به این بیماری را کاهش دهد.