فریز تخمک: سازش ناخواسته دولت با تغییر سبک زندگی زنان
ساعت بیولوژیک زنان سالها یکی از ابزارهای فشار برای تصمیمگیری درباره ازدواج و مادری بوده است. حالا فناوری تلاش میکند این ساعت را، دستکم تا حدی قابلکنترلتر کند. فریز تخمک به زنان این امکان را میدهد که میان ساختن آینده شغلی و شخصی و رؤیای مادرشدن، ناچار به انتخاب فوری نباشند. دولت جمهوری اسلامی ایران نیز که سالها بر فرزندآوری در سنین پایین تأکید میکرد، اکنون با پذیرش ناتوانی سیاستهای پیشین در تغییر سبک زندگی زنان، به حمایت از این فناوری روی آورده است تا شاید بتواند زنان را به فرزندآوری در سنین بالاتر تشویق کند.
سخنان اخیر زهرا بهروزآذر، معاون رئیسجمهور درباره ساماندهی روشهای نوین ناباروری و تصویب پوشش بیمهای «انجماد تخمک» برای زنان مجرد بالای ۳۰ سال در قانون برنامه هفتم، نشان از همگرایی ناخواسته سیاست جوانی جمعیت و استقلال زیستی زنان در ایران دارد.
از یکسو زنان برای توسعه شغلی، تحصیلی و استقلال فردی با فریز کردن تخمکهای خود خواهان خریدن زمان هستند و از سوی دیگر دولت برای فرار از بحران پیری جمعیت، ناچار به پذیرش این واقعیت اجتماعی و حمایت از باروری در سنین بالاتر شده است.
تغییرات اجتماعی دهه اخیر در ایران سبب شده تا سن ازدواج و فرزندآوری افزایش یابد. بسیاری از زنان ترجیح میدهند ابتدا پایههای استقلال مالی، پیشرفت تحصیلی و تثبیت شغلی خود را محکم کنند.
علاوه بر این، چالش یافتن شریک زندگی مناسب و بحرانهای اقتصادی، تصمیم به فرزندآوری را به تاخیر میاندازد. برای این گروه از زنان، فریز تخمک راهی است تا بدون ترس از انقضای ساعت بیولوژیک بدن، آینده شغلی و شخصی خود را مدیریت کنند.
حاکمیت دینی در سالهای گذشته تمام توان خود را بر تشویق به ازدواج و فرزندآوری در سنین پایین متمرکز کرده بود.
اما آمارها و واقعیتهای اجتماعی نشان میدهند که الگوی زیست جوانان به راحتی با مشوقهای سنتی تغییر نمیکند.
از سوی دیگر، دولت که با شکست رویکردهای قبلی و خطر پیری جمعیت مواجه است، اکنون پذیرفته که اگر نمیتواند مانع تاخیر در ازدواج شود، دستکم باید شانس مادر شدن زنان در سنین بالاتر را با حمایت از انجماد تخمک حفظ کند.
تکنولوژی انجماد تخمک راه درازی را تا به امروز طی کرده است. نخستین تحقیقات در این زمینه به دهه ۱۹۵۰ و آزمایش روی موشها بازمیگردد، اما خروج آن از حالت آزمایشی و پذیرش آن بهعنوان یک درمان بالینی استاندارد تا سال ۲۰۱۳ از سوی انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM) به درازا کشید.
اما این امکان برای تمامی زنان به یک اندازه در دسترس نیست. اگرچه پوشش بیمه پایه برای زنان مجرد بالای ۳۰ سال و بیماران سرطانی به تصویب رسیده، اما بار مالی این فرآیند برای بسیاری از زنان در ایران همچنان قابل توجه است.
مجموع هزینههای فریز تخمک در سال ۱۴۰۵ در مجموع بین ۲۰ تا ۳۵ میلیون تومان برآورد میشود. نکته مهم این است که اگر فریز تخمک صرفاً جنبه شخصی (تاخیر خودخواسته) داشته باشد، بیمه هزینهای بابت عمل و نگهداری نپرداخته و پرداختها آزاد محاسبه میشود.
نگاهی به تجربیات جهانی نشان میدهد کشورها مدلهای متفاوتی را برای پشتیبانی از این فرآیند انتخاب کردهاند.
بە عنوان نمونه، فرانسه که یکی از بهترین سیستمهای پوشش درمانی را دارد، فرآیند فریز انتخابی تخمک را برای زنان ۲۹ تا ۳۶ سال تحت پوشش ۱۰۰ درصدی بیمه سلامت سراسری قرار داده است و متقاضیان تنها سالانه حدود ۴۰ یورو بابت نگهداری میپردازند.
در ایالات متحده آمریکا، دولت بیمه عمومی فراگیری را برای این امر ارائه نمیدهد کە هزینه ۱۰ تا ۱۵ هزار دلاری را دربردارد دارد، اما غولهای فناوری مثل اپل، گوگل و متا فریز تخمک را بهعنوان یک مزیت شغلی جذاب برای جذب زنان شاغل پوشش میدهند.
از سویی دیگر انجام این فرایند در ایران ممکن است برای برخی از زنان با موانع فرهنگی و حقوقی نیز روبرو گردد. یکی از دغدغههای برخی از زنان مجرد متقاضی فریز تخمک، مسالە حفظ بکارت در جریان عمل برداشت تخمک است.
از آنجا که این فرایند معمولاً از طریق واژینال انجام میشود، احتمال آسیب به پرده بکارت وجود دارد؛ به همین دلیل متخصصان این حوزه معمولاً به زنان مجرد توصیه میکنند یک تا دو روز پیش از انجام عمل به پزشکی قانونی مراجعه کرده و گواهی بکارت دریافت کنند تا از بروز مشکلات حقوقی یا خانوادگی در آینده جلوگیری شود.
باید توجه داشت که فریز تخمک اگرچه فناوری نجاتبخشی برای حفظ شانس مادری در سنین بالاتر است، اما پزشکان تاکید میکنند که این روش «تضمین ۱۰۰ درصدی بارداری در آینده نیست»، چرا که کیفیت تخمکها مستقیماً به سن زن در زمان فریز بستگی داشته و همه تخمکهای منجمد لزوماً به جنین تبدیل نمیشوند.
با این حال، همگراییِ ناخواسته دولت و زنان در ایران حول این موضوع، میتواند تبدیل به ابزاری شود که به زنان فرصت پیشرفت شغلی و استقلال شخصی بیشتری میدهد.
