گروه مسلح ردع الاحتلال خواستار مقابله با حضور اسرائیل در جنوب سوریه است
- 37 minutes ago
- 6 min read
ظهور حركة ردع الاحتلال را نباید صرفاً تولد یک گروه مسلح اسلامگرای دیگر در سوریە قلمداد کرد. اهمیت ماجرا در شکافی است که گسترش حضور اسرائیل در جنوب سوریه ایجاد کرده است. در این فضای بیثبات، مقاومت محلی، اسلامگرایی مسلحانه و رقابت بازیگران منطقهای میتوانند در یک میدان مشترک به هم برسند، بیآنکه الزاماً سازمان واحدی ساخته باشند. ردع الاحتلال در برهە کنونی بیش از آنکه قدرتی اثباتشده باشد، نشانه چنین امکانی میتواند تفسیر گردد. خلأ امنیتی جنوب سوریه میتواند مخالفت پراکنده با اسرائیل را به بستری برای بازسازی شبکههای مسلح ایدئولوژیک تبدیل کند.
در ماههای اخیر، ویدئوها و پیامهایی در شبکههای اجتماعی از ظهور یک گروه مسلح جدید در جنوب سوریه با نام حركة ردع الاحتلال منتشر شده است.
این گروه خود را مخالف حضور نظامی اسرائیل در جنوب سوریه معرفی میکند و در پیامها و ویدئوهای منتسب به آن، از رویارویی مسلحانه با اسرائیل و بازپسگیری مناطقی از جمله بلندیهای جولان سخن گفته شده است.
توجه به این گروه و اظهارات آن پس از آن افزایش یافت که حساب کاربری موساد کمنتاری (Mossad Commentary) در شبکه اجتماعی ایکس مطلبی با عنوان ظهور یک گروه جهادی در جنوب سوریه منتشر کرد و این گروه را سازمانی برای مقابله مسلحانه با اسرائیل توصیف کرد.
حركة ردع الاحتلال در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ اعلام موجودیت کرد. این گروه هدف خود را مقابله با حضور نظامی اسرائیل در جنوب سوریه و در نهایت بازپسگیری مناطقی از جمله جولان اعلام کرده است.
در ۵ ژوئیه نیز ویدئویی درباره تشکیل یک شاخه از این گروه در استان درعا منتشر شد و در این ویدئو، افرادی که خود را از عشایر حوران معرفی میکردند، از پیوستن به حركة ردع الاحتلال خبر دادند و از جوانان سوری خواستند به این گروه بپیوندند.
در بیانیه منتسب به آنان، از دفاع از زمین ، آبرو و یاری دین سخن گفته شده است. استفاده از چنین شیوەای از ادبیات مذهبی یکی از دلایلی است که برخی حسابها و منابع در شبکههای اجتماعی این گروه را بە عنوان یک گروە جهادی توصیف کردهاند.
اطلاعات مستقل درباره ساختار داخلی ردع الاحتلال همچنان محدود است. مشخص نیست این گروه دقیقا چه تعداد نیرو دارد، فرماندهان آن چه کسانی هستند، منابع مالی و تسلیحاتی آن از کجا تامین میشود و آیا یک ساختار نظامی منسجم با سلسلهمراتب مشخص دارد یا مجموعهای از گروهها و افراد مسلح محلی است.
برخی رسانههای عربی آن را متشکل از گروههایی از مخالفان سابق بشار اسد یا نیروهای باقیمانده از انقلاب سوری توصیف کردهاند، اما تاکنون اطلاعات مستقلی درباره ابعاد و ساختار فرماندهی آن منتشر نشده است.
به همین دلیل در حال حاضر نمیتوان با اطمینان درباره تعداد نیروها یا توان عملیاتی این گروه اظهار نظر کرد و حضور رسانهای گسترده آن نیز لزوما به معنای برخورداری از یک سازمان نظامی بزرگ و منسجم نیست.
چنین ابهامی، یکی از مبهمترین بخشهای ماجراست، زیرا جنوب سوریه در ماههای گذشته شاهد تداوم درگیریها، تیراندازیها، اعتراضات و مقاومتهای محلی در برابر حضور نظامی اسرائیل بوده است، اما وقوع چنین حوادثی بە حركة ردع الاحتلال نسبت دادە نشدە است.
برای نمونه، در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ گروه دیگری با نام أولي البأس اعلام کرد که به یک موضع نظامی اسرائیل در حوض یرموک در غرب درعا حمله کرده است و مدعی استفاده از راکت و پهپاد در این حمله شد.
با این حال دیدهبان حقوق بشر سوریه اعلام کرد که نتوانسته ماهیت حمله یا میزان خسارت و تلفات ادعایی را بهطور مستقل تایید کند.
هیچ مدرک مستقلی تاکنون در منابع بررسیشده وجود ندارد که حاکی از آن باشد کە این عملیات توسط حركة ردع الاحتلال انجام شده است و همچنین شواهد کافی برای یکی دانستن أولي البأس و ردع الاحتلال وجود ندارد.
گزارشهای موجود، أولي البأس را پیش از این نیز بهعنوان یک گروه جداگانه معرفی کردهاند و برخی منابع آن را به شبکههای نزدیک به جمهوری اسلامی ایران و حزبالله نسبت دادهاند، در حالی که ردع الاحتلال در گزارشهای موجود بیشتر بهعنوان گروهی تازهظهور با تمرکز بر حضور اسرائیل در درعا و قنیطره معرفی شده است.
بخش دیگری از بحث درباره این گروه به ادبیات مذهبی آن مربوط است. حساب موساد کمنتاری در مطلب خود ردع الاحتلال را یک گروه جهادی معرفی و به استفاده از ادبیاتی درباره جهاد و هدف قرار دادن اسرائیل و یهودیان اشاره کرده است.
در ویدئوها و بیانیههای منتسب به گروه نیز عباراتی مانندیاری دین در مواجهه با اسرائیل دیده میشود.
در منابعی که برای این گزارش بررسی شدهاند، مدرک مستقلی درباره بیعت ردع الاحتلال با القاعده یا داعش، عضویت آن در یک شبکه جهادی بینالمللی، ارتباط سازمانی با رهبران شناختهشده جریانهای سلفی-جهادی یا انتقال مستقیم نیرو و تسلیحات از یک سازمان جهادی شناختهشده به این گروه پیدا نشد.
یکی دیگر از روایتهایی که در شبکههای اجتماعی مطرح شده است، تلاش برای مرتبط کردن حركة ردع الاحتلال با احمد الشرع رئیسجمهوری سوریه است.
دلیل طرح چنین ادعایی، پیشینه الشرع در گروههای اسلامگرای مسلح و ارتباط او با جبهه النصره شاخه سوری القاعده در آن دورهاست. رویترز نیز در گزارشهای خود به سابقه الشرع در القاعده و جبهه النصره و قطع ارتباط او با این شبکه در سال ۲۰۱۶ اشاره کرده است.
بە هر حال برای اثبات چنین ارتباطی باید شواهدی درباره فرماندهی، تامین مالی، انتقال سلاح یا نیرو، صدور دستور یا ارتباط مستقیم میان دو طرف وجود داشته باشد.
یورونیوز نیز در نوامبر ۲۰۲۳ گزارش داد که این حساب با استفاده از نام و لوگوی موساد خود را بهعنوان یک حساب مرتبط با دستگاه اطلاعاتی اسرائیل معرفی کرده و در مواردی اطلاعات نادرست یا گمراهکننده منتشر کرده است اما بعدها این حساب نام خود را به موساد کمنتاری تغییر داد.
آسوشیتدپرس نیز در سال ٢٠٢٤ درباره این حساب تحقیق کرده و به نقل از ارتش اسرائیل گزارش دادە بود که این حساب بهوضوح حساب رسمی موساد نیست و خود وبسایت رسمی موساد نیز حساب دیگری را بهعنوان حساب رسمی خود معرفی کرده است.
بنابراین، مطلب منتشرشده درباره حركة ردع الاحتلال را نمیتوان بهعنوان ارزیابی رسمی موساد درباره این گروه تلقی کرد.
این مطلب صرفا ادعایی است که توسط یک حساب غیررسمی و سابقهدار در انتشار اطلاعات نادرست منتشر شده و همچنین سابقه این حساب به این معنا نیست که تمام اطلاعاتی که منتشر میکند الزاما نادرست است، اما اعتبار و استقلال آن باید پیش از استفاده بهعنوان منبع اطلاعاتی در نظر گرفته شود.
پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای اسرائیلی در بخشهایی از جنوب سوریه مستقر شدند و وارد منطقه حائل میان سوریه و اسرائیل شدند.
نیروی ناظر سازمان ملل در جولان در دسامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که پس از تحولات سوریه، تحرکات ارتش اسرائیل در منطقه جدایی و در امتداد خط آتشبس افزایش یافته و حضور نیروهای اسرائیلی در چندین نقطه ادامه داشته است.
این نیرو همچنین اعلام نمود که اقدامات اسرائیل در منطقه جدایی، نقض توافقنامه جدایی نیروهای سال ۱۹۷۴ است. بر اساس توافق ۱۹۷۴، منطقهای حائل میان نیروهای سوری و اسرائیلی ایجاد شد و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل مسئول نظارت بر اجرای ترتیبات آن هستند.
در ماههای بعد نیز گزارشهایی درباره ایجاد مواضع و استحکامات جدید اسرائیل در جنوب سوریه منتشر شد.
در اوت ۲۰۲۶، روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارونوت از پروژهای با عنوان الشرق الجديد یا شرق جدید خبر داد که شامل ایجاد خندقها و استحکامات در امتداد مرز سوریه و اسرائیل، از مجدل شمس تا حوض یرموک، توصیف شده بود.
از سوی دیگر مناطق روستایی جنوب سوریه از جمله اطراف عابدین در حوض یرموک، شاهد مواردی از ورود نیروهای اسرائیلی، بازداشت افراد و درگیریهای محلی بودهاند.
این شرایط میتواند زمینه سیاسی و امنیتی ظهور گروههایی با شعار مقابله با حضور اسرائیل را توضیح دهد، اما وجود چنین زمینهای بهتنهایی نشان نمیدهد که حركة ردع الاحتلال یک سازمان نظامی بزرگ، منسجم یا دارای توان عملیاتی گسترده است.
بر اساس اطلاعات موجود، میتوان با احتیاط گفت که حركة ردع الاحتلال نام یک گروه یا تشکل مسلح تازهظهور است که از فوریه ۲۰۲۶ اعلام موجودیت کرده و خود را مخالف حضور نظامی اسرائیل در جنوب سوریه معرفی میکند و متکی بە ادبیاتی کاملا مبتنی بر اسلام سیاسی است.
این گروه دستکم در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی، با ظاهر و ادبیاتی سخن می گوید کە یادآور گروەهای جهادی بود و از مقابله مسلحانه با اسرائیل و بازپسگیری مناطق مورد مناقشه از جمله بلندای جولان سخن گفته است.
اما درباره رهبری، تعداد نیروها، منابع مالی، تسلیحات، ساختار فرماندهی و توان نظامی آن اطلاعات مستقل کافی وجود ندارد و همچنین تاکنون مدرک مستقلی برای نسبت دادن یک عملیات نظامی مشخص به این گروه منتشر نشده است.
در نتیجه، آنچه درباره این گروه در حال حاضر با اطمینان بیشتری میتوان گفت، وجود یک تشکل یا جریان مسلح با این نام و مواضع اعلامی اسلامی و ضداسرائیلی آن است اما ماهیت دقیق سازمانی، اندازه، توان عملیاتی و وابستگیهای آن همچنان روشن نیست.
در مرحله کنونی، مساله اصلی سوریه صرفاً انتقال قدرت از یک رژیم دچار فروپاشی شدە به دولت جدید انتقالی نیست، بلکه شکلگیری نظمی است که هنوز قواعد پایدار آن روشن نشده است.
دولت انتقالی به ریاست احمد الشرع، جهادی پیشین، با پشتیبانی آمریکا، ترکیه و بریتانیا وارد مرحلهای شده است که در آن مشروعیت سیاسی، انحصار خشونت و کنترل جغرافیا هنوزکاملا تثبیت نشدهاند.
میراث بیش از ۱۴ سال جنگ داخلی نیز صرفا ویرانی این کشور نبودە است، بلکه شبکهای از گروههای مسلح، اقتصادهای جنگی، وفاداریهای محلی و جریانهای جهادی است که میتوانند در خلأهای قدرت بازتولید شوند.
از این منظر، ظهور ردع الاحتلال را نه باید یک پدیده منفرد، بلکه نشانهای از امکان بازآرایی بازیگران مسلح اسلامگرا و جهادیستی در جنوب این کشور دانست.
در صورتیکە دولت جدید انتقالی سوریە نتواند همزمان حاکمیت، نمایندگی سیاسی و کنترل مرزها را در سراسر این کشور تثبیت کند، آینده سوریه میتواند به سمت نظمی چندلایه پیش برود که در آن دولت رسمی بە زعم وجود ، فاقد امکان تصمیم گیری متمرکز در تمامی مناطق خواهد بود.
