فیلمبرداری جدید نولان در سرزمین اشغالی؛ انتقادها از عادی‌سازی اشغال بالا گرفت

فیلمبرداری پروژه جدید کریستوفر نولان در داخله، شهری در صحرای غربی تحت اشغال مراکش، موجی از انتقادات را برانگیخته است. فعالان حقوق بشر این اقدام را «عادی‌سازی اشغال» می‌دانند. جشنواره FiSahara و چهره‌هایی چون خاویر باردم خواستار همبستگی نولان با مردم صحراوی شده‌اند که دهه‌ها تحت سرکوب و اشغال نظامی مراکش زندگی کرده‌اند.

کریستوفر نولان، فیلمساز سرشناس بریتانیایی-آمریکایی و برنده جایزه اسکار برای آثاری چون اوپنهایمر، تلقین و شوالیه تاریکی، این‌بار نه به دلیل دستاوردی سینمایی بلکه به خاطر انتخاب مکان فیلمبرداری فیلم جدیدش با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.

بخشی از پروژه تازه نولان با عنوان ادیسه در شهر ساحلی داخله، واقع در منطقه مورد مناقشه صحرای غربی، فیلمبرداری شده است که بیش از پنج دهه است تحت اشغال مراکش قرار دارد.

ادیسه، اقتباسی آزاد از شعر حماسی یونان باستان اثر هومر، با بازی مت دیمون، شارلیز ترون، زندیا، آن هاتاوی و لوپیتا نیونگو، یکی از پرهزینه‌ترین و بلندپروازانه‌ترین پروژه‌های نولان محسوب می‌شود و طبق اعلام استودیو یونیورسال، در چندین کشور با فناوری پیشرفته IMAX فیلمبرداری خواهد شد.

با این حال، فیلمبرداری چهارروزه در داخله خشم فعالان حقوق بشر و برگزارکنندگان جشنواره بین‌المللی فیلم صحرای غربی (FiSahara) را برانگیخته است.

صحرای غربی از سال ۱۹۷۵، پس از پایان استعمار اسپانیا، به میدان نزاع میان جبهه پولیساریو و دولت مراکش تبدیل شده است. سازمان ملل این منطقه را «سرزمین غیرخودمختار» می‌داند و خواستار برگزاری همه‌پرسی برای تعیین سرنوشت آن است، در حالی‌که مراکش با اعمال کنترل نظامی و سیاست‌های یکپارچه‌سازی، ادعای حاکمیت کامل بر آن دارد.

ماریا کاریون، مدیر اجرایی FiSahara، هشدار داده است که نولان و تیمش «شاید ناآگاهانه»، در تلاش‌های رژیم مراکش برای عادی‌سازی اشغال و سرکوب مردم صحراوی مشارکت داشته‌اند. در این بارە وی افزود:

فیلمبرداری یک پروژه پرمخاطب در سرزمینی اشغالی که مردم بومی آن از ساخت فیلم درباره زندگی خود محروم‌اند، صرفاً هنر نیست؛ بلکه اقدامی سیاسی است که می‌تواند به تطهیر سرکوب تبدیل شود.

در بیانیه رسمی این جشنواره آمده است که: «ما از نولان و تیمش می‌خواهیم با مردم صحرا، که برای حق تعیین سرنوشت خود دهه‌ها تحت اشغال نظامی، شکنجه و سرکوب بوده‌اند، اعلام همبستگی کنند.»

عفو بین‌الملل در گزارش اخیر خود به ادامه محدودیت‌ها بر آزادی بیان، تجمع و فعالیت‌های مدنی در صحرای غربی اشاره کرده است. گزارشگران بدون مرز نیز این منطقه را «بیابانی برای روزنامه‌نگاران» توصیف کرده و از شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه، ارعاب و فشارهای فزاینده بر رسانه‌ها در این منطقه پرده برداشته‌اند.

خاویر باردم، بازیگر اسپانیایی و از حامیان دیرینه مردم صحرا، نیز به این بحث پیوست. او در صفحه اینستاگرام خود نوشت:

۵۰ سال اشغال، یک مقصد گردشگری دیگر، یک پروژه فیلمسازی دیگر برای پاک‌کردن هویت مردم صحرا. داخله اکنون تبدیل به لوکیشنی سینمایی شده تا اشغال، مشروع جلوه داده شود. ما سکوت نمی‌کنیم. #FreeSaharaNow»

کاریون در ادامه انتقادهایش تأکید کرد که مراکش تنها به کسانی اجازه ورود به صحرای غربی را می‌دهد که با روایت رسمی آن همسو باشند؛ گردشگران، سرمایه‌گذاران و سلبریتی‌هایی که ناخودآگاه یا آگاهانه، در روایت تحریف‌شده‌ای از «رضایت بومیان» از اشغال مشارکت می‌کنند.

جشنواره FiSahara، که از سال ۲۰۰۴ در اردوگاه‌های پناهندگان صحراوی در صحرای الجزایر برگزار می‌شود، از سینما به عنوان ابزاری برای آموزش، سرگرمی و توانمندسازی سیاسی استفاده می‌کند. برگزارکنندگان این جشنواره معتقدند: «در سرزمینی اشغالی، هیچ تصمیم فرهنگی بی‌طرف نیست. هالیوود نیز از این قاعده مستثنی نیست.»