مهاجرت، سکانس پسا سرکوب

 ژیار دستباز

 پس از شروع اعتراضات دیماه در ایران و متعاقب آن سرکوب شدید و خونبار معترضان و کشته شدن هزاران نفر، دستگیری و زخمی شدن دهها هزار تن دیگر، در حال حاضر، جامعه ایرانی در وضعیت شوک، عصبانیت و ناامیدی به سر می‌برد. یکی از خروجی های این وضعیت ناامیدکننده و بهت‌آور، تلاش برای مهاجرت است که این روزها، به یکی از دغدغه‌های نه تنها جوانان، بلکه افراد میانسال و خانواده‌ها نیز تبدیل شده است؛ افرادی که دیگر هیچ امیدی به بهبود وضعیت ندارند.

 کامران (اسم مستعار)، ۴۵ ساله، متاهل و دارای سه فرزند و شهروند ساکن کرمانشاه، یکی از کسانی است که به گفته‌ی خودش قبلا هیچ وقت به مهاجرت فکر نکرده بود، اما اکنون خانه، باغ و ماشینش را در بنگاه‌های شهر به فروش گذاشته است وتصمیم قطعی را برای مهاجرت گرفته است. وی در این‌باره به آرنا نیوز می گوید:

قبلا هرگاه اسم خارج رفتن را می شنیدم، احساس می کردم آدم‌ها از سر ماجراجویی این کار را می‌کنند، زیرا فکر می کردم انسان خانه و کاشانه و وطنش را به این آسانی ترک نخواهد کرد. اما در این مدت که تورم افسار گسیخته نفسمان را برید و خصوصا بعد از این حوادث خونین و کشتار وسیع مردم، به حدی از ناامیدی و استیصال رسیده‌ام که تصمیم قطعی را گرفته‌ام، برای آینده بچه هایم هم که شده است از این مملکت خارج می‌شوم.

کامران که هنوز در بهت وغم کشتار افرادی است که بعضی از آنها را می شناخت، ادامه می‌دهد: «چه تضمینی هست که فردا روز بچه های من هم در خیابان به رگبار بسته نشوند؟ هر چند که من و بیشتر کسانی که در این شهر زندگی می‌کنیم، جوانانی که کشته شدند را مانند فرزندان خود می دانیم و مانند پدر ومادرهایشان ناراحت وغمگین هستیم،

می‌دانم مهاجرت راه سخت و پر خطری است، اما دیگر هیچ دلخوشی و رمقی برای زندگی در این کشور که خاکش بوی خون گرفته است ندارم.

هنوز کشور مقصد را مشخص نکرده‌ام، ولی به یک کشور اروپایی خواهم رفت. با بعضی از قاچاقبرها ودلالان صدور ویزا هم صحبت کرده‌ام. هزینه‌ها بالاست اما می‌خواهم تمام دارایی‌ام را بدهم تا بچه‌هایم در یک جای امن زندگی کنند.

در این میان، تمامی افرادی که به فکر مهاجرت هستند یا برای آن اقدام می‌کنند، تمکن مالی لازم برای استفاده از مسیر امن برای رسیدن به مقصد را ندارند. بیشتر افرادی که در سال‌های گذشته از ایران مهاجرت کرده‌اند، مانند دیگر کشورهای خاورمیانه، راه پرخطر و مرگبار قاچاق را انتخاب کرده‌اند. در این مسیر، افراد زیادی در دریا غرق شدند و یا ازشدت سرما در جنگل و کوهستان‌ها یخ زدند.

پیمان (اسم مستعار) شهروندی ٣٨ ساله، از اهالی منطقه اورامان کردستان است. او ٤ سال پیش راه مهاجرت را در پیش گرفت اما با بدشانسی مواجه شد، چند بار در ترکیه و یونان دستگیر شد و دست آخر هم ناچار به برگشت شد. حالا با این وضعیت دوباره تصمیم به گام‌برداشتن در این راه پراسترس وخطرناک گرفته است. وی در این باره به آرنا نیوز می گوید:

چهار سال پیش تصمیم گرفتم به اروپا بروم، اما از شانس بد من، دوبار در ترکیه و یک بار هم در یونان دستگیر و دوباره به ترکیه دیپورت شدم. در آن زمان ٤ هزار دلار را هم که از اقوامم قرض گرفته بودم خرج شد، اما حالا با این وضعیت بیکاری و تورم، ناچارم برای نجات زن و بچه‌ام هم که شده است خودم را به اروپا برسانم. حداقل از آنجا بتوانم پولی برای آنها بفرستم. هرچند حالا هم به جز یک خانه روستایی که مجبورم بفروشم، هیچ پولی ندارم و بقیه اش را هم باید پول قرض کنم. با قاچاقچی هم صحبت کرده‌ام که حدود ١٠ هزار یورو تا ایتالیا طلب می‌کنند. پول بسیار زیادی است، خصوصا برای ما که به جز کولبری کار دیگری نداریم، ولی چه کار می‌شود کرد؟ تنها راهی که به ذهنم می رسد همین است زیرا هیچ کاری حالا دیگر کفاف خرج زندگی را نمی‌دهد.

علی (اسم مستعار) یکی از قاچاقبرهایی است که در شهر لیون فرانسه ساکن است. وی در این باره به آرنا نیوز می گوید:

درسال‌های گذشته همزمان با افزایش تورم، مهاجرت از ایران زیاد بود، اما در این یک ماه اخیر افراد زیادی از داخل ایران یا کسانی که خود را به ترکیه رسانده‌‌اند با من و دوستانم تماس می‌گیرند و می‌خواهند خود را به اروپا برسانند. این روند در سال‌های گذشته کم‌سابقه بوده است و به نظر من ایران با موج مهاجرت بزرگی روبه‌رو است.

علی از سخت‌تر شدن مهاجرت غیرقانونی ازطریق مدیترانه و مسیر ترکیه می گوید: قبلا که سخت‌گیری‌های حالا نبود، مسیر ترکیه بهتر از مسیر لیبی و شمال آفریقا بود. برای هر نفری بین ٨ تا ١٠ هزار یورو تا رسیدن به اروپا هزینه داشت، اما حالا راه مدیترانه و ترکیه سخت‌تر شده است و برای همین شمار زیادی از افراد تلاش می‌کنند از لیبی و شمال آفریقا خود را به اروپا برسانند. در حال حاضر هزینه مسیر ترکیه و مدیترانه به ١٢ هزار و بالاتر هم رسیده است. هر چند ریسک زیادی هم دارد و کسانی که راه قاچاق را انتخاب می‌کنند باید خود را برای هر حادثه‌ای، از جمله مرگ، آماده کنند.

بر اساس گزارش رصد خانه مهاجرت ایران، در ١٠ سال منتهی به ٢٠٢١، سالانه ٨٦ هزار ویزا یا اقامت غیر توریستی برای ایرانیان در کشورهای دیگر صادر شده است.

همچنین به گفته بهرام صلواتی، رئیس رصد خانه مهاجرت ایران، در سال‌های گذشته مهاجرت سالانه ایرانیان به ٦٥ هزار نفر افزایش یافته است.

او با استناد به پیمایش سالنامه مهاجرت ایران در سال ١٤٠١، شیوه حکمرانی ومملکت‌داری، بی‌ثباتی اقتصادی، وجود فساد نهادینه‌شده، تحریم‌ها ونوسان ارز و تورم را از مهمترین علل تمایل ایرانیان به مهاجرت برشمرد.

همچنین، بر اساس پژوهشی که سال گذشته توسط محمد فاضلی و بهرام صلوتی، دوجامعه شناس، تحت عنوان "گزارش مهاجرت ایرانیان، علل وانگیزه ها" انجام شد، ازمیان ١٢ هزار پرسشنامه توزیع‌شده مشخص شد که تنها ١٦ درصد از این افراد به مهاجرت فکر نکرده‌اند.

بدون شک درسال‌های اخیر، به ویژه بعد از سرکوب شدید چندین اعتراض گسترده و نفوذ و دخالت نهادهای امنیتی در تمام لایه‌های زندگی مردم، مهاجرت در قالب پناهندگی، افزایش یافته است.

طبق پیگیری‌های آرنا نیوز بعد از سرکوب خونین اعتراضات اخیر، تلاش برای مهاجرت در میان مردم خصوصا جوانان و دانشجویان به شدت افزایش یافته است.

کارو (اسم مستعار)، دانشجوی دانشگاه کردستان سنندج، در این باره به آرنا نیوزمی‌گوید:

بعد از سرکوب اعتراضات خونین، همه ما از آینده و بهبود اوضاع ناامید شده‌ایم. حتی دانشجویان نخبه هم دیگر منتظر بورس نمی‌مانند و بیشتر از مهاجرت حرف می زنند. اکثرا دوست دارند از این کشور خارج شوند، اما هزینه مهاجرت را ندارند. من خودم هم اگر هزینه پول قاچاقبرها را داشتم، همین امروز حرکت می کردم.»

در پی حوادث دیماه و سرکوب وحشتناک و کشتار هزاران جوان، جامعه ایرانی با مشکلات بزرگ بیشتری، از جمله خشم، ترومای جمعی، افسردگی و دیگر آسیب‌های جمعی روبه‌رو شده است.

مهاجرت و ترک خانه و کاشانه برای رسیدن به مملکت غریب، که بدون شک یک ریسک بزرگ و پر از مشکلات و دردهای جدید است، شاید آخرین تلاش افرادی باشد که تنها یک زندگی عادی و آرام را در وطن خود می‌خواستند، اما جمهوری اسلامی حتی این امکان را هم از آنها گرفته‌ است.