نخستین روز کنگره آزادی برای ایران بدون اجماع بر سر دستیابی بە مسیری مشخص برگزار شد

نخستین روز کنگره آزادی برای ایران روز گذشتە در لندن آغاز بکار کرد. این نشست به‌گفته برگزارکنندگان با هدف ایجاد یک چارچوب گفت‌وگوی فراگیر درباره آینده سیاسی ایران و نحوه گذار از جمهوری اسلامی شکل گرفته است. این ابتکار که پیش‌تر با عنوان گفتگو برای ایران شناخته می‌شد، تلاش دارد نیروهای متنوع اپوزیسیون و جامعه مدنی را در یک بستر مشترک گرد هم آورد.

بر اساس دستورکار و محتوای مباحث، روز نخست کنگره بیش از آنکه به تصمیم‌گیری یا صدور بیانیه‌های الزام‌آور اختصاص داشته باشد، به تعریف مسئله و روشن‌کردن اختلافات بنیادین میان جریان‌های مختلف معطوف بود.

شرکت‌کنندگان از طیف‌های متنوع سیاسی، حقوق بشری و تخصصی در فضایی که برگزارکنندگان آن را گفت‌وگوی ساختاریافته توصیف کرده‌اند، درباره سناریوهای گذار و الزامات آن به بحث پرداختند.

در این میان، سه محور اصلی بیش از سایر موضوعات برجسته شد. محور نخست نحوه تحقق تغییر سیاسی بود و این‌که آیا گذار باید صرفاً مبتنی بر فشار اجتماعی و اعتراضات داخلی باشد یا سناریوهای پرهزینه‌تر نیز باید در نظر گرفته شود.

محور دوم شکل نظام سیاسی آینده و نسبت میان تمرکز قدرت و الگوهای غیرمتمرکز بود. محور سوم نقش بازیگران خارجی و حدود مداخله یا حمایت بین‌المللی در فرآیند گذار را در بر می‌گرفت.

این محورها بازتاب‌دهنده شکاف‌های دیرینه در میان اپوزیسیون ایران است که طی دهه‌های گذشته مانع شکل‌گیری ائتلاف‌های پایدار شده‌اند.

با این حال، گفت‌وگوها نشان داد که نوعی همگرایی حداقلی نیز در حال شکل‌گیری است. تأکید مشترک بر اصولی مانند حاکمیت قانون، پلورالیسم سیاسی، مشارکت فراگیر و ضرورت برنامه‌ریزی برای دوره انتقالی از جمله نقاط توافقی بود که در جریان مباحث برجسته شد.

چنین تأکیداتی با هدف اعلام‌شده کنگره برای جلوگیری از تکرار شکست‌های تاریخی و طراحی سازوکارهای مسئولانه برای مدیریت گذار هم‌راستا ارزیابی می‌شود.

با این حال، ساختار و ماهیت خود کنگره نیز به‌طور ضمنی موضوع بحث بوده است. برگزارکنندگان تصریح کرده‌اند که این نشست نه یک نهاد سیاسی است، نه یک ائتلاف و نه محلی برای تعیین رهبری، بلکه صرفاً یک پلتفرم برای تبادل دیدگاه‌ها و نزدیک‌کردن مواضع در شرایط عدم قطعیت است.

این تعریف اگرچه امکان مشارکت طیف‌های گسترده‌تری را فراهم می‌کند، اما همزمان محدودیت اصلی آن نیز محسوب می‌شود، زیرا فاقد سازوکارهای الزام‌آور برای تصمیم‌گیری جمعی است.

برگزاری این نشست در شرایطی صورت می‌گیرد که تلاش‌ها برای ایجاد نوعی همگرایی در میان اپوزیسیون ایران شدت گرفته است.

در ماه‌های اخیر، نشست‌های مقدماتی در لندن نشان داده بود که بازیگران متنوع از جمهوری‌خواهان تا سلطنت‌طلبان و گروه‌های قومی در پی یافتن حداقلی از اشتراک برای پاسخ به بحران سیاسی جاری هستند، هرچند اختلافات ساختاری همچنان پابرجاست.

در مجموع، روز نخست کنگره آزادی ایران را می‌توان مرحله‌ای تشخیصی در یک فرآیند گسترده‌تر دانست. این مرحله تلاشی برای صورت‌بندی اختلافات، تعریف زبان مشترک و آزمون امکان همکاری است.

هنوز نشانه‌ای از تبدیل این ابتکار به یک ائتلاف عملیاتی یا ساختار تصمیم‌گیر دیده نمی‌شود، اما ادامه روند کنگره نشان خواهد داد که آیا این گفت‌وگوها می‌تواند به سطحی از هماهنگی سیاسی فراتر از تبادل نظر برسد یا در همان سطح یک فروم باقی خواهد ماند.