همکاری‌های نظامی ایران و ترکیه در بستر رقابت‌های امنیتی منطقه‌ای ادامە می یابد

 

در حالی که ایران و ترکیه در دسامبر ۲۰۲۵ بر سر افزایش هماهنگی‌های امنیتی و نظامی در مرزهای مشترک و مناطق پیرامونی به گفت‌وگو نشسته‌اند، تحولات هم‌زمان در شرق دریای مدیترانه ـ به‌ویژه تعمیق همکاری‌های نظامی میان اسرائیل، یونان و قبرس ـ نشان‌دهنده شکل‌گیری الگوهای موازی و گاه رقیبِ امنیتی در گستره‌ای از خاورمیانه تا مدیترانه شرقی است که به گفته ناظران، بازتاب‌دهنده گذار منطقه به نظمی چندقطبی و مبتنی بر ائتلاف‌های موضوع‌محور است.

 در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵ (۳ دی ۱۴۰۴)، تهران میزبان هیاتی بلندپایه از وزارت دفاع ملی ترکیه بود. بر اساس اعلام منابع رسمی، سپهبد ایلکای آلتین‌داغ، معاون دفاع و امنیت این وزارتخانه، با سردار سید مجید میراحمدی، معاون اطلاعات و امنیت ستاد کل نیروهای مسلح ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد.

این دیدار در شرایطی انجام شد که تحولات امنیتی در مناطق مرزی ایران، ترکیه، شمال عراق و شمال سوریه همچنان یکی از محورهای اصلی نگرانی دو کشور محسوب می‌شود.

مقام‌های دو طرف در اظهارات جداگانه، بر ضرورت مدیریت مشترک تهدیدات مرزی و جلوگیری از سرریز ناامنی تأکید کردند، بدون آن‌که به جزئیات عملیاتی مشخص اشاره شود.

 بر اساس بیانیه‌های منتشرشده، یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوها، تقویت سازوکارهای امنیت مرزی بوده است.

مقام‌های ایران و ترکیه از افزایش ترددهای غیرقانونی، قاچاق سلاح و فعالیت گروه‌های مسلح در مناطق کوهستانی مرزی به‌عنوان چالش‌های مشترک یاد کرده‌اند.

در این چارچوب، دو طرف درباره افزایش تبادل اطلاعات میان یگان‌های مرزبانی، استفاده از سامانه‌های ارتباطی سریع‌تر، و هماهنگی در واکنش به تحرکات مشکوک مرزی گفت‌وگو کرده‌اند.

منابع آگاه تأکید دارند که این همکاری‌ها بیشتر ماهیتی تاکتیکی و موردی دارد و هنوز به ساختارهای نهادی پایدار منجر نشده است.

گفت‌وگوهای تهران همچنین بر فعالیت گروه‌های مسلح کرد در مناطق مرزی نیز تمرکز داشته است. ترکیه، حزب کارگران کردستان (PKK) را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی خود می‌داند و آن را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داده است.

ایران نیز بارها نسبت به فعالیت پژاک ابراز نگرانی کرده و آن را عامل بی‌ثباتی توصیف کرده است.

در عین حال، در هیچ‌یک از بیانیه‌های رسمی منتشرشده پس از دیدار تهران، تعریف مشترک، سازوکار عملیاتی واحد یا توافق علنی برای اقدام مشترک نظامی علیه این گروه‌ها اعلام نشد.

ناظران این احتیاط را نشانه‌ای از تفاوت رویکردهای راهبردی دو کشور و حساسیت‌های سیاسی مرتبط با پرونده کرد می‌دانند.

دیپلماسی نظامی و تماس‌های ساختاریافته

مقام‌های دو کشور همچنین امکان گسترش دیپلماسی نظامی را بررسی کرده‌اند. این موضوع شامل اعزام ناظران نظامی به رزمایش‌های یکدیگر، برگزاری نشست‌های منظم میان فرماندهان مرزی، و احتمال رزمایش‌های مشترک محدود عنوان شده است.

با این حال، هر دو طرف تأکید کرده‌اند که این اقدامات در چارچوب همکاری‌های دوجانبه باقی خواهد ماند و به معنای تشکیل ائتلاف نظامی یا تغییر موازنه‌های منطقه‌ای نیست.

پیوند با تحولات شرق مدیترانه

هم‌زمان با این گفت‌وگوها، در شرق دریای مدیترانه همکاری‌های امنیتی و نظامی میان اسرائیل، یونان و قبرس وارد مرحله‌ای تازه شده است.

این سه کشور در نشست‌های سه‌جانبه اخیر، بر تعمیق همکاری‌های دفاعی، حفاظت از زیرساخت‌های انرژی دریایی و افزایش آمادگی نظامی تأکید کرده‌اند.

بر اساس بیانیه‌های منتشرشده تمرینات مشترک هوایی و دریایی گسترش یافته، همکاری در حوزه دفاع سایبری و پهپادی افزایش یافته، و طرح‌هایی برای واکنش سریع به تهدیدات منطقه‌ای در دست بررسی است.

این همکاری‌ها عمدتاً در چارچوب امنیت دریایی، خطوط انتقال انرژی و ثبات شرق مدیترانه تعریف می‌شود.

ترکیه، که خود یکی از بازیگران اصلی شرق مدیترانه محسوب می‌شود، همکاری اسرائیل–یونان–قبرس را با دقت دنبال می‌کند. مقام‌های ترکیه اعلام کرده‌اند که این همکاری‌ها را لزوماً تهدید مستقیم تلقی نمی‌کنند، اما تأکید دارند که آنکارا از منافع خود و از جایگاه جمهوری ترک قبرس شمالی دفاع خواهد کرد.

در این چارچوب، برخی تحلیلگران معتقدند که تقویت گفت‌وگوهای امنیتی ایران و ترکیه می‌تواند بخشی از تلاش آنکارا برای تنوع‌بخشی به روابط منطقه‌ای و کاهش فشارهای ناشی از رقابت در مدیترانه شرقی باشد، هرچند تهران و آنکارا خود این پیوند را به‌صورت رسمی مطرح نکرده‌اند.

در مجموع، تحولات دسامبر ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که منطقه شاهد شکل‌گیری الگوهای امنیتی موازی است. ایران و ترکیه با تمرکز بر مرزها و تهدیدات زمینی در شمال عراق و سوریه؛ و اسرائیل، یونان و قبرس با تمرکز بر امنیت دریایی، انرژی و شرق مدیترانه.

این الگوها الزاماً در تقابل مستقیم با یکدیگر تعریف نشده‌اند، اما در کنار هم تصویری از چندلایه شدن نظم امنیتی منطقه ارائه می‌کنند؛ نظمی که در آن همکاری‌ها اغلب موضوع‌محور، انعطاف‌پذیر و وابسته به تحولات میدانی هستند.

تحلیلگران معتقدند که تداوم همکاری‌های ایران و ترکیه به عوامل متعددی، از جمله تحولات میدانی در عراق و سوریه، سطح تنش در شرق مدیترانه، و نقش بازیگران فرامنطقه‌ای بستگی دارد.

در کوتاه‌مدت، انتظار می‌رود گفت‌وگوهای امنیتی دوجانبه ادامه یابد، اما تبدیل آن به همکاری‌های راهبردی عمیق‌تر همچنان با محدودیت‌های سیاسی و ژئوپلیتیک روبه‌رو است.