پرداخت ۱۱۶ میلیون دلار برای دو ایرباس ۶۰ میلیون دلاری؛ تهاتر نفتی یا کلاهبرداری؟

در یک قرارداد تهاتری جنجالی، شرکت چینی هاکان انرژی دو فروند هواپیمای ایرباس A۳۳۰ را که ارزش واقعی هر یک کمتر از ۳۰ میلیون دلار است، به قیمت ۱۱۶ میلیون دلار با نفت ایران معامله کرد. این معامله در حالی انجام شده که نهادهای نظارتی ایران سکوت اختیار کرده‌اند و ابهامات فراوانی درباره نحوه قیمت‌گذاری و نقش شرکت‌های واسطه در این معامله وجود دارد.

شرکت چینی هاکان انرژی (HAOKUN ENERGY) که پیش از این در پروژه‌های بزرگ ایران مانند توسعه فاز دوم فرودگاه خمینی با قراردادی ۲.۵ میلیارد دلاری حضور داشت، این بار در یک معامله تهاتری دو فروند هواپیمای ایرباس A۳۳۰ را به ایران تحویل داده است. نکته عجیب این معامله، تفاوت فاحش قیمت واقعی هواپیماها با مبلغی است که ایران برای آن‌ها پرداخت کرده است.

بر اساس برآوردهای کارشناسی، ارزش هر یک از این هواپیماها در بازار جهانی کمتر از ۳۰ میلیون دلار است، اما ایران معادل ۱۱۶ میلیون دلار نفت برای آن‌ها هزینه کرده است.

سابقه مشکوک هاکان انرژی و پروژه‌های ناتمام

بر اساس گزارش خبرگزاری ایلنا، هاکان انرژی پیش از این نیز در چندین پروژه کلان در ایران حضور داشته اما هیچ یک از آن‌ها را به سرانجام نرسانده است. از جمله این پروژه‌ها می‌توان به طرح توسعه فاز دوم فرودگاه خمینی اشاره کرد که پس از کلنگ‌زنی اولیه رها شد. همچنین این شرکت قرار بود در پروژه‌های ریلی، خرید واگن و برقی کردن خط قطار تهران-مشهد مشارکت کند، اما هیچ یک از این تعهدات عملی نشد. حتی توافق اولیه برای واردات ۵۵ فروند هواپیما نیز تنها به تحویل دو فروند هواپیما با قیمتی دو برابر ارزش واقعی منجر شد.

سکوت نهادهای نظارتی و نقش مدیران دولتی

با وجود ابهامات فراوان در این معامله، نهادهای نظارتی ایران همچون سازمان بازرسی کل کشور و دیوان محاسبات تاکنون واکنشی به این موضوع نشان نداده‌اند. این در حالی است که پیش از این نیز موارد متعددی از فساد در معاملات تهاتری نفت ایران گزارش شده بود. مهرداد بذرپاش، وزیر سابق راه و شهرسازی، در روزهای پایانی دولت سیزدهم ادعا کرده بود که بخش خصوصی می‌تواند با روش‌های بهتری هواپیما وارد کند، اما سوال اینجاست که چرا در نهایت یک شرکت چینی با قیمتی گزاف این نقش را بر عهده گرفت.

تحریم‌ها بهانه‌ای برای فساد سیستماتیک

کارشناسان اقتصادی معتقدند که در سایه تحریم‌ها و نبود شفافیت، حلقه‌ای از مدیران حکومتی و شرکت‌های وابسته به نهادهای امنیتی از معاملات غیرشفاف سودهای کلان به جیب می‌زنند. نمونه بارز این مسئله، ثروت‌اندوزی برخی مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی از طریق قراردادهای پنهانی است. این معامله اخیر نیز نشان می‌دهد که چگونه منابع ملی ایران در قالب قراردادهای غیرمنطقی به نفع شرکت‌های خارجی و دلالان داخلی هدر می‌رود.

باج در تنگنا و بحران‌ها

پیشتر نیز در جنگ ایران و عراق در جریان رسوایی واترگیت، چنین معاملەهایی با امریکا و اسرائیل انجام شد. در آن وقت، ایران در اولین معامله، چند لاستیک هواپیما را چند برابر بالاتر از قیمت خریداری کرد، تا موشک‌های تاو و تسلیحات دیگر را با قیمت‌های نجومی خریداری کند. این خریدها به واسطه شبکەهای پنهان حکومت ایران در آن زمان انجام گرفت.