گنبد طلایی ترامپ؛ بازگشت به جنگ ستارگان

در طرحی بلندپروازانه، دونالد ترامپ سامانه‌ی دفاع موشکی جدیدی را با الهام از گنبد آهنین اسرائیل و برنامه «جنگ ستارگان» ریگان با عنوان گنبد طلایی معرفی کرده است. این طرح با هزینه‌ای بالغ بر ۱۷۵ میلیارد دلار، واکنش تند روسیه و چین را برانگیخته است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز سه‌شنبه ۲۰ مه، در دفتر بیضی شکل کاخ سفید،‌ طرح بلندپروازانه خود را تحت عنوان گنبد طلایی (Golden Dome) معرفی کرد. این طرح مشتمل بر ساخت و طراحی یک سامانه‌ی دفاع موشکی است که به گفته او، با الهام از گنبد آهنین اسرائیل طراحی و هدف آن محافظت از خاک آمریکا در برابر تهدیدات موشکی از جمله موشک‌های بالستیک، کروز و هایپرسونیک است.

این طرح جاه‌طلبانه که یادآور برنامه معروف «جنگ ستارگان» رونالد ریگان در دهه ۱۹۸۰ است، قرار است تا پایان دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ در ژانویه ۲۰۲۹ عملیاتی شود، با واکنش‌های جدی در سطح بین‌المللی مواجه شده است.

بر اساس اظهارات ترامپ، سامانه «گنبد طلایی» شامل شبکه‌ای چندلایه از ماهواره‌ها، رهگیرهای مستقر در فضا و سامانه‌های دفاعی زمینی خواهد بود. هدف این است که سامانه بتواند موشک‌های دشمن را در هر مرحله از پرواز – حتی پیش از پرتاب – شناسایی و رهگیری کند.

به گزارش سی‌ان‌ان آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا اخیراً یک ارزیابی طبقه‌بندی نشده منتشر کرده است که تأکید می‌کند چگونه دشمنان ایالات متحده مانند چین، روسیه، ایران و کره شمالی می‌توانند به طور بالقوه سرزمین اصلی آمریکا را با انواع موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز دوربرد، بمب‌افکن‌ها و موشک‌های مافوق صوت هدف قرار دهند.

هزینه‌ها و زمان‌بندی

هزینه اولیه اجرای این طرح ۱۷۵ میلیارد دلار برآورد شده است، اما با توجه به تخمین‌های کنگره و کارشناسان، این رقم ممکن است در بازه‌ای ۲۰ ساله به بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. در حالی که ترامپ تأکید کرده این پروژه تا سه سال دیگر به بهره‌برداری می‌رسد، تحلیل‌گران نظامی مانند دریاسالار بازنشسته مارک مونتگومری تخمین زده‌اند که حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت، ساخت یک سامانه مؤثر دفاع موشکی ۷ تا ۱۰ سال زمان خواهد برد و پوشش آن نیز محدود به مراکز حیاتی و شهرهای بزرگ خواهد بود.

ژنرال مایکل گوتلاین از نیروی فضایی ایالات متحده مسئولیت هدایت این پروژه را بر عهده دارد و شرکت‌هایی نظیر اسپیس‌ایکس، لاکهید مارتین و پالانتیر برای مشارکت در این پروژه اعلام آمادگی کرده‌اند.

الهام از گذشته؛ مقایسه با گنبد آهنین و جنگ ستارگان

«گنبد طلایی» در نگاه نخست تداعی‌گر گنبد آهنین اسرائیل است، سامانه‌ای که پس از جنگ ۲۰۰۶ با حزب‌الله توسط اسرائیل توسعه یافت و بعدها با کمک فنی و مالی آمریکا تکمیل شد. با این حال، تفاوت اساسی در مقیاس و عملکرد دو طرح نهفته است.

گنبد آهنین برای رهگیری راکت‌های کوتاه‌برد طراحی شده و در کشوری کوچک مانند اسرائیل عمل می‌کند، اما ترامپ مدعی است سامانه جدید قادر به محافظت از کل ایالات متحده – کشوری ۴۵۰ برابر بزرگ‌تر – در برابر موشک‌های قاره‌پیما خواهد بود.

همچنین، این طرح از بسیاری جهات بازتابی ازابتکار دفاع استراتژیک یا همان جنگ ستارگان ریگان در دوران جنگ سرد است که هدف آن ایجاد سپر دفاعی در فضا برای مقابله با حملات شوروی بود، اما به دلیل مشکلات فنی، هزینه‌های سنگین و انتقادات سیاسی کنار گذاشته شد.

مسکو این طرح ترامپ را نیز تکراری از همان ایده توصیف کرده و آن را ناقض توازن تسلیحاتی دانسته است.

واکنش بین‌المللی؛ تهدیدی برای ثبات جهانی؟

طرح «گنبد طلایی»، با واکنش‌ های چین و روسیه مواجه شده است . وزارت خارجه چین روز سه شنبه این پروژه را عاملی در جهت «تضعیف ثبات جهانی و آغاز مسابقه تسلیحاتی فضایی» توصیف کرده و از ایالات متحده خواسته است از ادامه این مسیر صرف‌نظر کند.

مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، هشدار داده که این سامانه ماهیتی «تهاجمی» دارد و می‌تواند به تسلیحاتی‌شدن فضا شتاب ببخشد.

در همین حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، گرچه پیش‌تر از حاکمیت آمریکا در توسعه این سامانه دفاع کرده بود، اما تأکید کرده‌ است که باید مذاکراتی با هدف بازگرداندن «ثبات استراتژیک» میان واشنگتن و مسکو از سر گرفته شود.

چالش‌ها و چشم‌انداز مبهم

اگرچه ترامپ در زمان رونمایی این طرح تأکید کرد که «ما این کار را ظرف سه سال انجام خواهیم داد»، بسیاری از کارشناسان تردید دارند که بتوان در این بازه زمانی کوتاه، سامانه‌ای با این سطح از پیچیدگی و پوشش جهانی ایجاد کرد.

تاکنون، هیچ کشور یا ائتلافی موفق به ایجاد سامانه‌ای مشابه با آنچه در گنبد طلایی وعده داده شده، نشده است. به علاوه، راه‌اندازی چنین سیستمی مستلزم عبور از موانع حقوقی بین‌المللی، همکاری گسترده بین‌نهادی در داخل آمریکا، توافق با متحدان و مدیریت رقابت راهبردی با چین و روسیه است. در این میان، ترامپ اعلام کرده که کانادا ابراز تمایل به مشارکت دارد،‌اما کانادا تاکنون واکنشی در این باره از خود نشان نداده است.