
نتایج جستجو
Search this site
2681 results found with an empty search
- جنگ دوم ایران و اسرائیل: سناریوهای پیشرو
نخستین رویارویی رسمی و مستقیم میان ایران و اسرائیل، منازعه دیرپای این دو دشمن ژئوپلیتیک را وارد مرحلهای تازه و پرریسک کرده است. عبور از مرزهای سنتی «جنگ نیابتی»، نهتنها معادلات بازدارندگی را به چالش کشیده، بلکه چشمانداز امنیتی منطقه را با پرسشهایی بنیادین مواجه ساخته است: آیا جنگ دوم میان ایران و اسرائیل در حال شکلگیری است؟ آیا ظرفیتهای فعلی برای مهار بحران کفایت میکند؟ یا پویاییهای جدید، مسیر برخورد را گریزناپذیر کردهاند؟ در این یادداشت، سه فرضیه کلیدی درباره منطق درگیری یا بازدارندگی میان این دو بازیگر منطقهای بررسی میشود. برای هر فرضیه، سناریوهای عملیاتی محتمل ترسیم شده تا تصویری واقعگرایانهتر از آینده ممکن ارائه شود. فرضیه نخست: بازدارندگی فعال اسرائیل؛ توازن ناپایدار مبتنی بر ابتکار عمل نظامی در نظریههای نوین امنیتی، «بازدارندگی فعال» بهعنوان یکی از الگوهای پیشرفتهتر نسبت به بازدارندگی کلاسیک مطرح شده است. برخلاف مدلهای سنتی که بر تهدید به واکنش متقابل در صورت حمله دشمن تکیه دارند، بازدارندگی فعال بهدنبال شکلدهی به ادراکات امنیتی طرف مقابل از طریق اقدامات پیشدستانه محدود است. این رویکرد، بهویژه در شرایطی که بازیگران غیرقابلپیشبینی و تهدیدهای غیرمتعارف (مانند حملات سایبری یا جنگ نیابتی) حضور دارند، کاربرد دارد. هدف، تأثیرگذاری بدون عبور از آستانه جنگ تمامعیار است. رفتار اسرائیل در برابر ایران را میتوان نمونهای روشن از این راهبرد دانست. برتری اطلاعاتی، سایبری و هوایی اسرائیل شامل توانایی شناسایی زودهنگام، عملیات الکترونیکی و حملات هوایی دوربرد، به این کشور اجازه داده تا از تهدید صرف فراتر رفته و با اقدامات هدفمند، هزینه تصمیمگیری برای تهران را بالا ببرد. مواردی چون استفاده از پهپادهای تهاجمی، نفوذ سایبری به زیرساختهای هستهای و حملات نقطهای به مراکز حساس داخل ایران، از مصادیق این سیاستاند. این اقدامات به اسرائیل «آزادی عمل» میدهد؛ بیآنکه با پاسخ مستقیم و متقارن ایران مواجه شود. با این حال، این راهبرد مطلق نیست. برخی تحلیلگران بر این باورند که دوام بازدارندگی فعال، وابسته به ناتوانی طرف مقابل در پاسخ مؤثر است. حملات موشکی ایران به خاک اسرائیل، هرچند از نظر دقت جای تردید دارد، اما از جنبه روانی و نمادین پیام روشنی فرستاد: تهران هنوز قادر به پاسخ است. در جامعهای مانند اسرائیل که حساسیت رسانهای بالاست، حتی این پاسخهای محدود هم میتوانند بازتاب راهبردی جدی داشته باشند. در نتیجه، بازدارندگی اسرائیل هرچند تاکنون مانع جنگ تمامعیار شده، اما توازنی شکننده، وابسته به فناوری، و متأثر از تحولات منطقهای است. هرگونه جهش در توان سایبری، موشکی یا فضایی ایران میتواند این معادله ناپایدار را بر هم بزند. فرضیه دوم: شتاب در چرخه تهدید و فرصت؛ از ناپایداری بازدارندگی تا احتمال درگیری در برخی نظریههای روابط بینالملل، مفهومی با عنوان «نقطه ناپایداری استراتژیک» مطرح است؛ لحظهای که در آن، ترس از اقدام دشمن چنان شدت میگیرد که خود به محرکی برای حمله پیشدستانه تبدیل میشود. این پدیده، معمولاً در رقابتهای هستهای یا محیطهای بحرانی رخ میدهد. بر پایه این فرضیه، ایران و اسرائیل اکنون در آستانه چنین وضعیتی قرار دارند. ایران، با ذخایر اورانیوم غنیشدهو زیرساختهایی که بهسرعت قابل احیا هستند، به مرزهای فاز نظامی برنامه هستهای نزدیکتر شود. همزمان، اسرائیل بارها اعلام کرده که عبور ایران از «آستانه هستهای» را تحمل نخواهد کرد. در چنین شرایطی، حتی اقداماتی محدود از سوی ایران برای توسعه توان موشکی یا افزایش سطح غنیسازی، ممکن است در نگاه اسرائیل، پایان بازدارندگی تلقی شود و پاسخ سختتری به دنبال داشته باشد. در این میان، عامل زمان اهمیتی دوچندان پیدا میکند. هرچه ایران زمان بیشتری برای تقویت دفاع هوایی یا توان تلافیجویانه خود کسب کند، فشار تصمیمگیری بر اسرائیل بیشتر میشود. در چنین فضایی، ممکن است دو طرف به سمت اقدام زودهنگام سوق پیدا کنند—نه لزوماً برای حمله، بلکه برای جلوگیری از ضعیفشدن موقعیت راهبردی خود. سناریوی محتمل در این فرضیه، یک درگیری محدود اما با شدت بالاست. اسرائیل ممکن است در واکنش به تحولات جدید، مجموعهای از حملات گسترده علیه تأسیسات هستهای یا مراکز نظامی ایران انجام دهد؛ و ایران نیز با بهرهگیری از زرادخانه موشکی خود، اهداف مهم اسرائیل را هدف قرار دهد. این درگیری احتمالاً به لبنان، سوریه، عراق و یمن نیز کشیده میشود. پیامدهای چنین تقابلی، تخریب شدید زیرساختی، آسیبپذیری متقابل در مناطق شهری، افزایش احتمال ورود قدرتهای جهانی، و گسترش منطقهای منازعه است. در مجموع، این فرضیه بر این نکته تأکید دارد که سرعت گرفتن در چرخه تهدید و واکنش، منطق بازدارندگی را فرسوده کرده و احتمال درگیری مستقیم را افزایش داده است. در غیاب اعتماد و گفتگو، اقدامات پیشدستانه میتواند به حلقهای از تشدید منجر شود. فرضیه سوم: اراده سیاسی و فشار اجتماعی، بازدارندههای پنهان اما اثرگذار در رویکردهای اجتماعی-سیاسی به بازدارندگی و در کل امنیت، بازدارندگی صرفاً به توازن نظامی محدود نمیشود. آستانه تحمل اجتماعی و اراده سیاسی تصمیمگیران نیز نقش مهمی در ممانعت از جنگ دارند. در شرایط فعلی، ایران و اسرائیل حتی با وجود آمادگیهای نظامی، به دلایلی درونی، از ورود به جنگ تمامعیار پرهیز میکنند. در اسرائیل، اگرچه واکنش عمومی به تهدیدهای خارجی ممکن است حمایتگرایانه باشد، اما تداوم ناامنی، اختلال در پروازها، فشار بر بازارهای مالی و فرسایش روانی جامعه، میتواند این حمایت را تضعیف کند. بحرانهای سیاسی و شکافهای حزبی نیز مزید بر علتاند. در ایران نیز فشارهای اقتصادی، نارضایتیهای اجتماعی و چالشهای مشروعیتی، بر محاسبات نظامی سایه انداختهاند. حتی اگر بخشی از ساختار نظامی تمایل به تقابل داشته باشد، نهادهایی که به هزینههای اجتماعی حساساند ممکن است در برابر آغاز جنگ مقاومت کنند. نتیجه این وضعیت، نوعی «جنگ سرد منطقهای» است: تنش مداوم، اما کنترلشده؛ عملیات محدود، اما بدون ورود به جنگی تمامعیار. در این سناریو، بازیگران نیابتی نقش پررنگتری مییابند و بحرانها در سطحی پایینتر از جنگ آشکار ادامه مییابند. با این حال، این وضعیت نه پایدار است و نه بیهزینه. اگر سیاست داخلی در یکی از طرفین، به دلایل مشروعیتی یا انسجام اجتماعی، بهدنبال نمایش قدرت برود، احتمال عبور از خطوط قرمز افزایش مییابد. فشار اجتماعی، اگرچه در کوتاهمدت بازدارنده است، اما در بلندمدت میتواند منشأ رفتارهای پیشبینیناپذیر شود. چشمانداز نهایی: تعادل ناپایدار میان بازدارندگی، فشار داخلی و محاسبه راهبردی تحلیل این سه فرضیه نشان میدهد که هیچ عامل واحدی مسیر آینده را تعیین نمیکند. نه برتری نظامی، نه فشار داخلی، و نه سیاست خارجی بهتنهایی کافیاند. بلکه تعامل ناپایدار و متغیر این سه عنصر است که در لحظه تصمیمگیری، تعیین خواهد کرد کفه ترازو به سمت تقابل سنگینی کند یا بازدارندگی. تا زمانی که برنامه هستهای ایران از خطوط قرمز عبور نکند و اسرائیل نیز ابتکار عمل خود را در سطح عملیات محدود حفظ کند، احتمال تداوم تنش کنترلشده بالا خواهد بود. اما هر دو طرف در مهار ریسکهای طرف مقابل ناتواناند، و همین ناپایداری در ادراک تهدید، میتواند در لحظهای حساس به اشتباه محاسباتی و آغاز درگیری منجر شود. بهبیان روشنتر، جنگ دوم میان ایران و اسرائیل نه اجتنابناپذیر است و نه بعید. بلکه رخدادی محتمل، مشروط و شدیداً وابسته به رفتارهای متقابل، تحولات داخلی و شرایط خارج از اراده مستقیم طرفین است.
- سوریه در توافق با اسرائیل، بلندیهای جولان را مطالبه نمیکند
در پی تحولات اخیر در روابط اسرائیل و سوریه، گزارشها حاکی از آن است که دمشق در مذاکرات جاری صلح با اسرائیل، درخواست بازپسگیری بلندیهای جولان را مطرح نکرده است. این تغییر رویکرد در سیاست سوریه، در مقایسه با مواضع پیشین که بازپسگیری جولان را پیششرط صلح میدانست، قابل توجه است. طبق گزارش شبکه خبری LBCI لبنان به نقل از تایمز اسرائیل ، مقامات سوریه در مذاکرات اخیر خواستار شناسایی رژیم جدید تحت رهبری احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، توسط اسرائیل شدهاند. همچنین، دمشق خواستار خروج نیروهای اسرائیلی از مناطقی است که از ژانویه ۲۰۲۵ در جنوب سوریه تحت کنترل گرفتهاند. این مناطق شامل مثلث مرزی میان سوریه، اردن و اسرائیل میشود که منطقه ای بشدت استراتژیک است. به علاوه، سوریه خواهان تعیین ترتیبات امنیتی مشخص در جنوب کشور و در مثلث مرزی مذکور است. درخواست برای حمایت ایالات متحده از سوریه نیز مطرح شده، هرچند جزئیات این حمایت هنوز مشخص نیست. در مقابل، وزیر امور خارجه اسرائیل، گیدئون ساعر، تأکید کرده است که در هیچ توافق صلحی با سوریه، بلندیهای جولان از قلمرو اسرائیل خارج نخواهد شد. او افزود که اسرائیل بلندیهای جولان را در سال ۱۹۸۱ ضمیمه کرده و این اقدام را به رسمیت میشناسد. این تحولات در حالی رخ میدهد که رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در اقدامی بیسابقه، بیشتر تحریمهای اقتصادی علیه سوریه را لغو کرده است. این تصمیم به منظور تشویق به روند عادیسازی روابط میان سوریه و اسرائیل اتخاذ شده و نشاندهنده تغییراتی در سیاستهای منطقهای ایالات متحده است.
- ایران و آمریکا در تقاطع دیپلماسی و تهدید: آیا مذاکرات پس از حملات هستهای از سر گرفته میشود؟
پس از حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در ۲۱ ژوئن و اعلام نابودی کامل سایتهای فردو، نطنز و اصفهان توسط رئیسجمهور دونالد ترامپ، فضای سیاسی و دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن بیش از پیش متشنج شده است. ترامپ اعلام کرد که ممکن است مذاکرات هستهای با ایران در روزهای آینده از سر گرفته شود، اما مقامات ایرانی همچنان نسبت به این روند با دیده شک و تردید مینگرند. عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، در نخستین مصاحبهاش با رسانههای آمریکایی پس از جنگ ١٢ روزە میان اسرائیل و ایران اعلام نمود که بازگشت فوری به میز مذاکره منوط به تضمین واشنگتن مبنی بر عدم تکرار حملات نظامی است. وی در این بارە افزود: برای ورود دوباره به مذاکرات باید مطمئن شویم آمریکا در حین مذاکرات دوباره به اقدام نظامی متوسل نخواهد شد. با وجود این ملاحظات، عراقچی تاکید کرد که درهای دیپلماسی هرگز کاملاً بسته نمیشوند اما تهران به زمان بیشتری نیاز دارد. عراقچی در واکنش به ادعای ترامپ درباره نابودی کامل تأسیسات هستهای ایران نیز گفت: هیچکس نمیتواند فناوری غنیسازی را با بمباران از بین ببرد. اگر اراده کنیم، میتوانیم سریعاً خسارات را جبران و پیشرفت برنامه را ادامه دهیم. در همین رابطە، معاون وزیر خارجه ایران، مجید تختروانچی، در مصاحبهای با بیبیسی اعلام کرد که توقف کامل حملات نظامی شرط اصلی برای از سرگیری مذاکرات است و هشدار داد که سیاستهای تهدیدآمیز آمریکا، از جمله درخواست «صفر درصد غنیسازی» و تهدید به حملات بیشتر، باعث بیاعتمادی عمیق شده است. تختروانچی با اشاره به درخواست واشنگتن برای بازگشت به مذاکرات گفت هنوز هیچ تاریخ مشخصی تعیین نشده و ایران منتظر شفافیت واشنگتن درباره تضمینهای امنیتی است: «اگر قرار است حین مذاکره دوباره با حمله مواجه شویم، دیگر مذاکره بیمعنا است.» از سوی دیگر، ترامپ در اظهارات اخیرش ضمن عدم رد کامل احتمال توافق، مواضع متناقضی اتخاذ کرده است. او گفته ممکن است بیانیهای دریافت کند که ایران «نخواهد» به دنبال سلاح هستهای باشد، اما همزمان تهدید کرده است کە در صورت ادامه غنیسازی، دوباره دستور حمله صادر خواهد کرد. این مواضع، همراه با تداوم حملات و تحریمها، باعث شده تا تهران نسبت به گفتوگوها با احتیاط شدید برخورد کند. تختروانچی همچنین تاکید نمودە است که ایران به آتشبس با اسرائیل تا زمانی که حملات جدیدی صورت نگیرد پایبند خواهد بود و خواستار پایان تنشها و ورود به مسیر دیپلماسی است، اما هشدار داد که ایران باید «آماده و محتاط» باشد تا دوباره غافلگیر نشود. این اظهارات نمایانگر تعادل ظریف تهران میان تمایل به کاهش تنش و حفظ توانمندی دفاعی در شرایطی است که اعتماد متقابل میان دو طرف در پایینترین سطح خود قرار دارد. بستەهای پیشنهادی و طرحهای محتمل دولت ترامپ در چارچوب تلاشهای فشرده دیپلماتیک برای مهار برنامه هستهای ایران و بازگرداندن تهران به میز مذاکره، بستهای پیشنهادی را طراحی کرده که شامل سرمایهگذاری ۳۰ میلیارد دلاری در یک برنامه هستهای غیرنظامی و فاقد غنیسازی، کاهش تحریمها و آزادسازی ۶ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران است. این پیشنهاد که در نشست محرمانهای با حضور نماینده ویژه آمریکا، استیو ویتکاف، و شرکای خلیجفارس در کاخ سفید بررسی شد، بر اصل «صفر درصد غنیسازی» تأکید دارد. با این وجود ترامپ در شبکه Truth Social گزارشها درباره پیشنهاد ۳۰ میلیارد دلاری به ایران برای تأسیسات هستهای غیرنظامی را «دروغ محض» و «مسخره» خواند . ترامپ این هفته به صورت علنی ضرورت توافق هستهای را کماهمیت جلوه داد و در روز چهارشنبه گفت که معتقد است چنین توافقی «ضروری نیست... برای من مهم نیست توافق داشته باشم یا نداشته باشم.» امید به توافق در سایه جنگ دولت ترامپ امیدوار است حملات اخیر به ایران، تهران را به پذیرش شروط واشنگتن—از جمله توقف کامل غنیسازی اورانیوم—ترغیب کند، اگرچه برخی کارشناسان ایرانی هشدار دادهاند که این تحولات ممکن است انگیزه ایران برای دستیابی به سلاح هستهای را افزایش دهد. در حالی که ترامپ نسبت به حصول توافق ابراز تردید کرده و گفته است کە «ممکن است توافقی امضا کنیم، نمیدانم»، مقامات ارشد از جمله وزیر خارجه مارکو روبیو تأکید کردهاند که هرگونه توافق، مشروط به تمایل ایران به مذاکره مستقیم با آمریکا و نه از طریق واسطهها خواهد بود. با این حال، استیو ویتکاف نماینده ویژه آمریکا گفته نشانههایی وجود دارد که ایران آماده گفتگو است و تلاشهای دیپلماتیک از طریق میانجیهایی چون قطر همچنان ادامه دارد. در مجموع، با وجود گمانهزنیها درباره از سرگیری مذاکرات هستهای، شکافهای عمیق در مواضع و تضمینهای امنیتی، همراه با تنشهای اخیر و تهدیدهای متقابل، مسیر رسیدن به توافق همچنان پر پیچوخم و نامطمئن باقی مانده است؛ وضعیتی که احتمال بازگشت به درگیریهای گستردهتر را نیز در خود دارد.
- پروسه صلح در ترکیه: پیشرفتها و نگرانیهای موجود در سایه رویکرد امنیتی
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، دیروز پس از جلسه کابینه، از پیشرفت روند صلح در کشور ابراز رضایت کرد و این روند را «یک پروژه دولتی» خواند که از اواخر سال گذشته آغاز شده است. اردوغان تأکید کرد که روند مذکور به سطحی رسیده که برای او رضایتبخش است و دولت ترکیه با تجربه خود در این مسیر از هیچ تلاش و اقدامی برای حفظ آن فروگذار نخواهد کرد. این در حالی است که سزایی تملی، معاون گروه پارلمانی حزب دَمپارتی، اقدامات دولت را ناکافی خواند و خواستار تضمینهای حقوقی و زیرساختهای لازم برای نهادینه شدن صلح شد. روز گذشتە، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه با ابراز رضایت از پیشرفت روند صلح در ترکیە به تلاشهایی که برخی افراد برای ایجاد اختلال در روند صلح انجام دادهاند، اشارە کردە و گفت : «دولت ما به هیچ وجه تسلیم این خواستهها نخواهد شد.» او همچنین کسانی را که قصد بر هم زدن امنیت و رفاه ملی ترکیه را دارند تهدید کرد و اظهار داشت: اگر امنیت ملی و رفاه مردم به خطر بیفتد، دولت اهمیت نخواهد داد و به قدرت و اراده لازم برای مقابله با این تهدیدات مجهز است. اردوغان افزود که «هیچکس نباید آرامش و خویشتنداری دولت ترکیه را اشتباه برداشت کند، چرا که کشور توانایی پاسخ به هر گونه تحریک و تهدید را دارد.» او روند صلح را که با همکاری ائتلاف جمهوریخواهان و هماهنگی نهادهای مربوطه آغاز شده، بسیار ارزشمند خواند و آن را ضروری و استراتژیک برای شرایط منطقه دانست. در حالی که دولت ترکیه بر پیشرفت این روند تاکید دارد، برخی سیاستمداران کُرد اقدامات دولت را در پیشبرد صلح بسیار ناکافی میدانند. سزایی تملی، معاون رئیس گروه پارلمانی حزب دَمپارتی، حزب طرفدار کردها، با ابراز نارضایتی از همکاری دولت ترکیه در این زمینه تاکید کرد که اگرچه حزب کارگران کُردستان تصمیم به به زمین گذاشتن سلاحهای خود گرفته است، اما برای نهادینه کردن صلح در ترکیه اقدامات بنیادین و اساسی نیز از سوی دولت لازم است. تملی با بیان اینکه پرسش اصلی اکنون این است که «ما چه کاری باید انجام دهیم؟»، افزود: زیرساختهای حقوقی و تضمینهای لازم باید فراهم شود و انتظارات جامعه بهطور کامل برآورده گردد تا صلح پایدار شود. وی بر اهمیت ایجاد اطمینان در میان جامعه تأکید کرد و گفت که روند صلح نباید به تسلیم سلاح محدود بماند، بلکه باید بر پایه اقدامات حقوقی و دمکراتیک مستحکم شود. معاون رئیس گروه پارلمانی حزب دَمپارتی همچنین اعلام کرد که دیدار هیات مذاکرات جزیره اِمرالی با رئیس جمهور ترکیه حدود روزهای ۸ یا ۹ ژوئیه برنامهریزی شده و این برنامه به روال خود ادامه خواهد داد. درباره احتمال تسلیم سلاح حزب کارگران کُردستان در ماه جولای، تملی گفت که اطلاعات دقیقی در این باره در دست ندارد.
- هکرهای مرتبط با ایران تهدید به افشای ایمیلهای بیشتر نزدیکان ترامپ کردند
در روزهای اخیر، گروهی از هکرهای مرتبط با ایران که با نام مستعار «رابرت» شناخته میشوند، بار دیگر خبرساز شدند. این گروه پس از آنکه مجموعهای از ایمیلهای به سرقت رفته از حلقه نزدیکان دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، را پیش از انتخابات ۲۰۲۴ منتشر کردند، تهدید کردند که حجم بیشتری از این اطلاعات حساس را افشا خواهند کرد. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، این هکرها ادعا دارند که حدود ۱۰۰ گیگابایت ایمیل مربوط به حسابهای کاربری برخی از افراد کلیدی در اطراف ترامپ از جمله سوزی وایلز، رئیس دفتر کاخ سفید سابق، لیندسی هالیگان، وکیل ترامپ، راجر استون، مشاور وی و همچنین استورمی دنیلز، بازیگر فیلمهای بزرگسالان را که علیه ترامپ موضع گرفته است، در اختیار دارند. هرچند این گروه جزئیات دقیق محتویات ایمیلها را منتشر نکردهاند، اما تهدید به انتشار گستردهتر این اطلاعات کردهاند. هکرها ضمن اعلام امکان فروش این دادهها، برنامه مشخصی را اعلام نکردهاند و سخنگویان مرتبط با این پرونده، از جمله لیندسی هالیگان و راجر استون، همچنین نماینده استورمی دنیلز و آژانس دفاع سایبری ایالات متحده (CISA) به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادهاند. گزارشها به کیفرخواست وزارت دادگستری آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۴ اشاره میکنند که مدعی شده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مدیریت عملیات هک «رابرت» را بر عهده داشته است. با این حال، هکرها به این اتهامات هیچ پاسخی ندادهاند. پس از دورهای سکوت و در حالی که در پاسخ به پرسشی از سوی رویترز درباره از سرگیری فعالیتهای خود، گروه «رابرت» گفته بود: «من بازنشسته شدهام، رفیق»، این گروه همزمان با تشدید تنشهای منطقهای و جنگ هوایی ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران—که با حملات هوایی آمریکا علیه سایتهای هستهای ایران همراه بود—فعالیتهای خود را از سر گرفت. در پیامهای جدید، آنها از برنامهریزی برای فروش گستردهتر ایمیلهای سرقت شده خبر داده و از رسانهها خواستهاند این موضوع را پوشش دهند. کارشناسان امنیت سایبری معتقدند که این اقدام میتواند نوعی تلافیجویی دیجیتال از سوی تهران باشد؛ اما تلاش شده است که این عملیات به گونهای انجام شود که واکنش نظامی گستردهتری را از طرف آمریکا یا اسرائیل به دنبال نداشته باشد. فردریک کاگان، محقق موسسه امریکن انترپرایز، در این باره گفته است که هکرهای ایران احتمالاً از ابزارهای نامتقارن استفاده میکنند که به طور خاص از تشدید بحرانهای نظامی پرهیز میکند.
- ترامپ فرمان لغو تحریمهای آمریکا علیه سوریه را امضا کرد
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با امضای فرمانی اجرایی در روز دوشنبه، بخش اعظم تحریمهای واشنگتن علیه سوریه را که قدمت آنها به دهه ۱۹۷۰ بازمیگردد، لغو کرد. این تصمیم تاریخی بهعنوان گامی تعیینکننده برای هموار کردن مسیر عادیسازی روابط دمشق با غرب ارزیابی میشود. روز گذشتە، شش هفته پس از دیدار تاریخی دونالد ترامپ با احمد الشرع در عربستان سعودیم رئیس جمهور آمریکا فرمان اجرایی خود را مبنی بر لغو تحریمهای درازمدت علیه سوریه، صادر کرد. ترامپ برای نخستین بار در این دیدار اعلام کردە بود آمریکا تحریمهای سوریه را لغو خواهد کرد تا این کشور فرصت تازهای بیابد. اکنون زمان درخشش آنهاست. ما همه تحریمها را برمیداریم. سوریه، موفق باشی. چیزی بسیار خاص به ما نشان بده. در آن دیدار ترامپ ضمن تمجید از الشرع گفت اعلام نمودە بود کە او شانس واقعی برای حفظ انسجام کشور دارد. در این بارە، سناتور روبیو اعلام کرد قصد دارد گزینه تعلیق کامل «قانون سزار»، اقدامات مرتبط با قرار گرفتن هیئت تحریر الشام (HTS) در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی، وضعیت الشرع و جایگاه سوریه به عنوان «حامی دولتی تروریسم» را بازبینی کند و موضوع کاهش تحریمهای سازمان ملل را بررسی نماید. روبیو افزود هرچند کاخ سفید دستور تعلیق تحریمهای قانون سزار را صادر کرده است، اما کنگره همچنان اختیار لغو این تصمیم را دارد. فرمان اجرایی همچنین معافیتهایی برای برخی کنترلهای صادراتی و معاملات مالی با نهادهای دولتی سوریه صادر میکند، از جمله شرکت مخابرات دولتی، بانک مرکزی و دیگر نهادهای مالی که پیشتر تحریم شده بودند. گرچه سوریه از سال ۱۹۷۹ به عنوان «کشور حامی تروریسم» شناخته میشود، یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرد این طبقهبندی نیز در دست بررسی است. او گفت: «این اقدامات در راستای دستور رئیسجمهور برای برداشتن تحریمها و دادن شروعی تازه به دولت، مردم و کشور سوریه انجام میشود.» کارولاین لویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت این اقدام برای «تقویت و حمایت از مسیر سوریه به سوی ثبات و صلح» صورت گرفته است. با این وجود تحریمها علیه بشار اسد، رئیسجمهور برکنار شده، اعضای بلندپایه دولت و خانوادهاش همچنان باقی خواهند ماند. برد اسمیت، معاون موقت وزارت خزانهداری، در نشست خبری گفت فرمان اجرایی برای «پایان دادن به انزوای سوریه از نظام مالی جهانی، ایجاد بستر تجارت بینالمللی و جذب سرمایهگذاری کشورهای همسایه و ایالات متحده» صادر شده است. در این بارە، تام باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه و سفیر سابق در ترکیه، لغو تحریمها علیه دولت الشرع را فرصتی بیسابقه خواند و گفت تحریمهای پیشین مانع شکلگیری مشروعیت سیاسی و ساختار حکومتی در سوریه شدهاند. در حالی که برخی مقامات آمریکایی، از جمله ترامپ، عادیسازی روابط با اسرائیل را شرط لغو تحریمها میدانند، باراک گفت واشنگتن قصد دیکته مسیر سیاسی سوریه را ندارد و «به آنها فرصت میدهد» بدون ایجاد اهرم فشار. او افزود گرایش سوریه به سمت اسرائیل به نفع خود سوریهاست و الشرع تمایل دارد مذاکرات عادیسازی را آغاز کند. به گفته باراک، راه رسیدن به توافقات ابراهیم از مسیر منافع اقتصادی، تمدنی و صلح میگذرد که اکنون در حال تحقق است. تلاشها برای عادیسازی رابطه سوریه و اسرائیل از سوی دیگر، اسرائیل دستکم از طریق چهار کانال مستقیم، شامل مشاور امنیت ملی «تساحی هنگبی»، رئیس موساد «دیوید بارنئا» و وزیر خارجه «گدعون ساعر» که در حال پیشبرد گفتوگوهای سیاسی و راهبردی هستند با سوریه در حال گفتوگوست . همزمان، مقاماتی از ارتش اسرائیل نیز با نهادهای امنیتی سوریه برای هماهنگیهای نظامی تاکتیکی روزانه در تماساند. مقامات اسرائیلی میگویند خواهان نقش میانجی فعالتر آمریکا هستند که انگیزه بیشتری به دولت جدید سوریه برای جدی گرفتن مذاکرات بدهد. مقامات ارشد اسرائیلی و آمریکایی گفتند باراک از زمان بازدیدش از اسرائیل در اوایل ژوئن با مقامات سوری در تماس بوده تا امکان شروع مذاکرات رسمی را بررسی کند. یک مقام ارشد آمریکایی به Axios گفت دولت ترامپ آماده میانجیگری برای توافق اسرائیل و سوریه است، اما ترسیم جزئیات مرزها و آینده بلندیهای جولان بر عهده دو کشور خواهد بود. بە نظر می رسد جنگ اخیر ایران و اسرائیل فرصتی بیسابقه برای بازآفرینی نظمی جدید را در خاورمیانە، بە منظور کنارگذاشتن ایران از نقش آفرینی فراهم کرده است. تا جاییکە سرویسهای اطلاعاتی چند کشور حتی بدون روابط رسمی با اسرائیل در زمینه امنیتی همکاری میکنند. در راستای بازآفرینی این نظم جدید، مذاکرات دوجانبه میان لبنان، ترکیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان با اسرائیل در جریان است.
- ترامپ: خامنهای را از مرگی خفتبار نجات دادم
در پی ادعای جنجالی دونالد ترامپ مبنی بر نجات خامنهای از «مرگی زشت و خفتبار»، فضای سیاسی بهسرعت به صحنه جدال لفظی میان تهران و واشنگتن بدل شده است. مقامات ایرانی با رد این ادعاها، واشنگتن را به «توهمپردازی» متهم و هشدار دادند در صورت ادامه تحریکات، پاسخ نظامی ایران «سخت و سریع» خواهد بود. همزمان، تحلیلگران بینالمللی از خطر فروپاشی آتشبس فعلی و بازگشت به دور جدیدی از درگیریهای نظامی خبر میدهند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بهشدت به لحن رئیسجمهور آمریکا واکنش نشان داد و از او خواست که احترام به رهبر ایران را رعایت کند. عراقچی نوشت: «ما ارزش خود را میدانیم، استقلالمان را ارج مینهیم و هرگز اجازه نمیدهیم دیگران سرنوشتمان را تعیین کنند.». او هشدار داد که اگر آمریکا به توهمات خود ادامه دهد، ایران در افشای تواناییهای واقعیاش تردیدی نخواهد داشت. او همچنین تأکید کرد که اگر رئیسجمهور آمریکا بهدنبال توافق است، باید زبان «بیاحترام و غیرقابلقبول» خود را کنار بگذارد و از «آسیب زدن به میلیونها پیرو صادق خامنهای» دست بردارد. او سخنان خود را با تأکیدی نمادین به پایان رساند: «نیکی، نیکی میآورد؛ و احترام، احترام.» دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی کمسابقه گفت که در جریان جنگ ١٢ روزە اسرائیل-ایران، محل اختفای خامنهای را شناسایی کرده بود و با جلوگیری از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل، مانع از «مرگی بسیار زشت و خفتبار» برای او شده است. ترامپ گفتە بود: قرار بود بزرگترین حمله در کل جنگ باشد، بیتردید. اما پس از حملات موشکی ایران و پیش از اجرای حمله تلافیجویانه توسط اسرائیل، شخصاً دستور به عقبنشینی هواپیماهای نظامی را داده است. ترامپ همچنین هشدار دادە است: در صورت ازسرگیری غنیسازی نگرانکننده، آمریکا «قطعاً» گزینه حمله به تأسیسات هستهای ایران را بررسی خواهد کرد. ایران باید به «نظم جهانی» بازگردد یا با پیامدهای سنگینتری روبهرو شود. او وضعیت کنونی ایران را «کشوری سوخته، ویران، بیآینده، ارتشی نابودشده، اقتصادی وحشتناک و مرگ در همهجا» توصیف کرد. سخنان خامنەای همچنان به ایران آسیب میرساند ترامپ همچنین گفت که پیش از سخنرانی روز پنجشنبه رهبر ایران، مشغول بررسی لغو تحریمها و ارائه امتیازات اقتصادی به ایران بوده است. اما پس از آنکه خامنهای در سخنرانی خود، حملات آمریکا را بیتأثیر دانست و تهدید به تکرار ضربات علیه نیروهای آمریکایی کرد، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد تصمیم خود را تغییر داده است. او در پستی در Truth Social نوشت: در حال بررسی لغو تحریمها و کمک به بازسازی سریع ایران بودم، اما بعد با اظهاراتی مملو از خشم، نفرت و انزجار مواجه شدم. بنابراین بلافاصله همه چیز را متوقف کردم. وی لحن رهبر ایران را «صریح و احمقانه» خواند و افزود: «کسی که به عنوان مردی با ایمان شناخته میشود، نباید دروغ بگوید. تو بدجور شکست خوردی.» این موضع ترامپ میتواند مسیر دیپلماتیک و دور تازهای از تعاملات را پیچیدە کند. در همین حال، در پیامکی کە برای شهروندان ارسال شده، خامنەای علارغم شواهد میدانی، مدعی سه پیروزی شد: «له کردن رژیم صهیونیستی»، «پیروزی بر آمریکا و سیلی به گونە او» و «اتحاد فوقالعاده ملت ایران». بە باور تحلیلگران، محتوای این پیامک بیش از آنکه ارزیابی واقعبینانه از میدان باشد، اقدامی با هدف تبلیغاتی در داخل کشور قلمداد میشود. ناظران مسائل ایران هشدار میدهند که در صورت تداوم رویکرد تهاجمی و غیرواقعبینانه از سوی ایران، دور جدیدی از درگیریها اجتنابناپذیر خواهد بود. هرچند ایالات متحده رسماً هدف "تغییر رژیم" را رد کرده، اما با ادامه روند کنونی، تحقق چنین سناریویی دیگر چندان دور از ذهن به نظر نمیرسد.
- جمهوری اسلامی ایران: تهران قادر بە تضمین امنیت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیست
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با اشاره به حملات اخیر اسرائیل و ایالات متحده به تأسیسات هستهای، اعلام کرد تهران نه قادر به تضمین امنیت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی است و نه ملزم به تداوم همکاریهای عادی با این نهاد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه ٩ تیرماه، در واکنش به نقش آژانس بین المللی انرژی هستەای، آمریکا و کشورهای اروپایی در جریان جنگ ایران و اسرائیل اظهار داشت: «در شرایطی که تنها چند روز از حملات اسرائیل و ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران میگذرد، نمیتوان انتظار داشت که تهران همکاریهای معمول خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را تضمین کند، و امنیت بازرسان این سازمان نیز در چنین فضایی قابل تأمین نیست.» بقایی در ادامە افزود : متأسفانه، درخواستهای ما مورد توجه قرار نگرفته و گزارش اخیر آژانس، گزارشی نامناسب بود که بهانهای برای تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به تأسیسات هستهای صلحآمیز ایران فراهم کرد. این گزارش همچنین مبنایی برای صدور قطعنامه سیاسی شورای حکام شد. ما این موضوع را در مراجع ذیربط مطرح کردهایم و پیگیریهای لازم را ادامه میدهیم. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران همچنین در خصوص مواضع اروپا در جریان حمله رژیم اسرائیل به ایران گفت: «موضعی که از سوی آلمان و فرانسه در رابطه با تجاوز رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران اتخاذ شد، قطعاً قابلقبول نیست؛ بهویژه مواضعی که طی این چند روز توسط مقامات آلمانی در این خصوص مطرح شد». او گفت: این مواضع برای آلمان شرمی تاریخی و ابدی بهجا خواهد گذاشت. اینکه شما یک تجاوز آشکار را «کار کثیف» بنامید، جای تأمل دارد. همزمان، دولت فرانسه روز دوشنبه با انتشار بیانیهای ، آنچه را که «تهدیدات» علیه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، خواند، بهشدت محکوم کرد و بار دیگر از ایران خواست تا ایمنی کامل کارکنان این نهاد بینالمللی در خاک خود را تضمین کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی ممکن است هرگونه درخواست مدیرکل آژانس برای بازدید از سایتهای هستهای خود را رد کند؛ تصمیمی که میتواند روابط ایران و آژانس را وارد مرحلهای تنشآلودتر کند. از سوی دیگر، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز یکشنبه در گفتوگویی با شبکه خبری سیبیاس نیوز هشدار داد که ایران میتواند ظرف چند ماه تولید اورانیوم غنیشده را از سر بگیرد. او تصریح کرد: ظرفیتهای فنی ایران همچنان برقرار است. برآورد من این است که آنان میتوانند ظرف چند ماه، یا حتی کمتر، چند آبشار سانتریفیوژ را راهاندازی کرده و مجدداً تولید اورانیوم غنیشده را آغاز کنند.» به گفته گروسی، این موضوع تردیدهای جدی در خصوص میزان اثربخشی حملات اخیر ایالات متحده و اسرائیل در مهار برنامه هستهای ایران ایجاد کرده است. وی در بخش دیگری از این مصاحبه که قرار است در برنامه «رو در رو با ملت» با مجریگری مارگارت برنان پخش شود، افزود: «صادقانه بگویم، نمیتوان ادعا کرد که همه زیرساختها از بین رفته و هیچ ظرفیتی باقی نمانده است.» این در حالی است که مقامات آمریکایی مدعیاند حملات اخیر موجب نابودی سایتهای کلیدی هستهای ایران شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده نیز، روز جمعه گذشته در اظهاراتی هشدار داد در صورتی که تهران اورانیوم را به سطوح «نگرانکننده» غنیسازی کند، احتمال انجام حملات نظامی مجدد علیه ایران را بررسی خواهد کرد.
- نشانەها حاکی از احتمال از سرگیری درگیریها میان ایران و اسرائیل است
با گذشت کمتر از یک هفته از اعلام آتشبس میان ایران و اسرائیل، رسانهها و مقامات رسمی هر دو کشور نسبت به پایداری آن ابراز تردید کردهاند. برخی نشانهها حاکی از آن است که هر دو طرف خود را برای احتمال از سرگیری جنگ آماده میکنند. با گذشت بیش از یک هفتە از آغاز آتش بس میان ایران و اسرائیل، نشانە ها حاکی از آمادەسازی دو کشور برای مواجهە با یکدیگر است. در اسرائیل، رسانههای مطرح و تحلیلگران نظامی هشدار دادهاند که نباید از نتایج عملیات اخیر علیه ایران مغرور شد. «امیر بر-شالوم»، تحلیلگر رادیو ارتش اسرائیل، در مقالهای برای وبسایت «زمان اسرائیل » جمهوری اسلامی را به «یک حیوان زخمی» تشبیه و نوشته است: در چنین شرایطی نباید خطر واکنش احتمالی آن را دستکم گرفت. وی تاکید کرده است که ایران همچنان یک تهدید بە شمار رفتە و بدون شک تلاش خواهد کرد خود را بازسازی کند. همزمان، بە نقل از پایگاە خبری شفقنا ، روزنامه «معاریو» به نقل از منابع امنیتی مدعی شده است که ایران ممکن است در آینده ای نزدیک یک جنگ تمامعیار را علیه اسرائیل آغاز کند. این روزنامه همچنین از تلاش اسرائیل برای حفظ برتری در زمینه «عنصر غافلگیری» در هرگونه درگیری احتمالی آینده خبر داده است. رسانههای اقتصادی اسرائیل نیز نشانههایی از آمادهسازی مجدد ارتش این کشور برای ازسرگیری درگیری ارائه دادهاند. در همین رابطە، وبسایت «کالکالیست» روز یکشنبه ۸ تیر نوشت صنایع نظامی اسرائیل با شتاب در حال تولید تجهیزات و تسلیحات جدید هستند. روزنامه «گلوبز» نیز از ادامه روند نوسازی و ارتقای نیروی هوایی این کشور پس از جنگ اخیر خبر داده است. در سوی مقابل، درمیان محافل رسانهای سیاسی و نظامی ایران نیز تردیدها نسبت به آتشبس اعلامشده بالا گرفته است. روزنامه «شرق» چاپ تهران، در گزارشی در شماره یکشنبه ۸ تیر نوشت: آتشبس مستند به هیچیک از موازین و قوانین و مقررات حقوقی بینالمللی و سازمانها و نهادهای رسمی جهانی نیست و درواقع یک آتشبس موقت و مبهم است که نمیتوان درباره پایداری آن اطمینان جدی داشت. از سوی دیگر محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، با تاکید بر موقت بودن شرایط فعلی گفته است: «آتشبس بهمنزله اتمام جنگ نیست.» عبدالکریم موسوی، رئیس جدید ستاد کل نیروهای مسلح، نیز اعلام کرده است که جمهوری اسلامی نسبت به پایبندی طرف مقابل به آتشبس تردید جدی دارد و گفته که نیروهای مسلح این کشور آمادگی دارند تا در صورت تکرار حملات اسرائیل، «پاسخ قاطعی بدهند.» همچنین ابراهیم متقی، تحلیلگر سیاسی نزدیک به دستگاههای اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران و مدیر گروە علوم سیاسی دانشگاە تهران، شب گذشته در برنامهای تلویزیونی ادعا کرد: «اسرائیل تا یک هفته دیگر بار دیگر ایران را هدف حمله قرار خواهد داد.» به گفته او، آتشبس صرفاً فرصتی برای تجدید قوا بوده و دور دوم عملیات احتمالی در راه است.
- چه کسانی ترامپ را بهسوی جنگ با ایران سوق دادند؟
عمار گلی در شب پرتنش ۲۵ ژوئن، جهان با خبری بیدار شد که سالها از وقوع آن بیم داشت: ایالات متحده در حمایت از کارزار نظامی ارتش اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران حمله کرده است. حملهای که نهفقط یک اقدام نظامی، که نقطه عطفی تاریخی در سیاست خارجی آمریکا و تحولی شگرف در آینده خاورمیانه محسوب میشود. این تصمیم هرچند با امضای رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، اجرایی شد اما محصول یک لحظه ناگهانی یا یک جلسه محرمانه نبوده است؛ نتیجه فرآیندی پیچیده، کشمکشهای داخلی، فشارهای بیرونی و تأثیرگذاری افرادی بود که حلقه نزدیک قدرت در اطراف ترامپ را تشکیل دادهاند. از کاخ سفید و پنتاگون گرفته تا استودیوهای فاکسنیوز و دفاتر میلیاردرهای محافظهکار، بازیگرانی حضور داشتند که هریک با اهداف و انگیزههای متفاوت، رئیسجمهور را بهسمت آنچه برخی «قمار بزرگ» و برخی دیگر «نقطه بیبازگشت» مینامند، هدایت کردند. این گزارش به بررسی این چهرهها، اختلافات درونی، رقابتهای پشتپرده، و نفوذ رسانهای میپردازد که زمینهساز تصمیم نهایی ترامپ شد. مثلث اصلی قدرت: ونس، هگست و روبیو در شب اعلام حمله، ترامپ در کنار سه نفر ظاهر شد که انتخاب آنها در قاب تلویزیون نهتنها بازتاب دهندە یک پیام سیاسی بود، بلکه القا کنندەی فرآیند تصمیمگیری درونی وی نیز بە شمار می رفت. جی دی ونس، اندی بیکر و پیت هگست. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، چهرهای از نسل جدید جمهوریخواهان «ضد جنگ» بود که پیشتر هشدار داده بود درگیری اسرائیل و ایران میتواند آغازگر جنگ جهانی سوم باشد. او در ماههای اخیر رهبری جناحی را در درون کاخسفید بر عهده داشت که خواهان دیپلماسی با تهران بودند. اما درست در روزهای منتهی به حمله، موضع خود را تعدیل کرد و گفت از هر تصمیمی که ترامپ اتخاذ کند حمایت خواهد کرد. حضور دستیار ارشد او، اندی بیکر، در اتاق عملیات نشان میدهد که او علیرغم نظر متفاوتی که نسبت به وقوع جنگ داشت، آماده همراهی و حمایت از حمله نظامی به ایران بود. پیت هگست، وزیر دفاع پرحاشیه ترامپ، که یکی از وفادارترین حامیان اسرائیل در کابینه ترامپ شناخته میشود، از اصلیترین حامیان کارزار نظامی اسرائیل علیه تهران بوده و از همین رو خواستار ورود واشنگتن به جنگ در حمایت از اسرائیل شده بود. نقش او در متقاعد نمودن ترامپ به حدی برجسته بوده است که ترامپ در شب حمله تصمیم میگیرد فرمان حمله را به نام او اعلام کند. نکته جالب در خصوص هگست این است که گفته میشود او به دلیل حضور و مشاوره دستیاران دست راستی خود که ضد جنگ بودهاند در اوایل نسبت به ورود آمریکا به جنگ بدبین بوده است. با این حال پس از اخراج چندین دستیار ضد جنگ او از پنتاگون، به دنبال اظهارنظر درباره هزینههای سنگین جنگ با ایران، نظر خود را تغییر و جناحی همراە میشود که خواهان جنگ بوده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی موقت، روزگاری از تندروترین مخالفان ایران بود، اما در هفتههای اخیر به نماد انعطافپذیری بدل شده بود. او نیز در بیانیهای مبهم پس از حمله، حتی از ذکر صریح نقش آمریکا پرهیز کرد. گویی روبیو درصدد بازگذاشتن فضایی برای ترامپ بود تا فقط در صورت موفقیت، مسئولیت این حملە را بپذیرد. روبیو پس از روی کار آمدن، بسیاری از کارشناسان وزارت خارجه را که در امور خاورمیانه تخصص داشتند کنار گذاشتە و فضایی یکدست پدید آوردە بود. فضایی که در آن افراد کم تجربهای چون وین وال فرصت یافتهاند تا در امور استراژیک به ترامپ مشاوره بدهند . استیو ویتکاف؛ فرستاده ویژه در حاشیه اگرچه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، در قاب تلویزیونی کنار ترامپ نبود، اما حضورش در اتاق عملیات بر روابط نزدیک او با ترامپ دلالت دارد. ویتکاف که تلاشهای دیپلماتیک فراوانی برای حل بحران با ایران انجام داده بود – از جمله مذاکرات متعدد با عباس عراقچی و طرحهایی برای غنیسازی محدود اورانیوم – اما در هفتههای اخیر از سوی رسانههای طرفدار اسرائیل و حامی جنگ، به «عامل قطر» متهم شده بود. ویتکاف که حتی پیش از مراسم تحلیف ترامپ تحرکات دیپلماتیک خود را شروع کرده بود، سعی داشت بازوی دیپلماتیک رئیس جمهور شود و وعده او را در پایان دادن به جنگ اوکراین و غزه عملی کند. با این حال علیرغم روابط خوبی که پیشتر با نتانیاهو و بخش دیگری از مقامات اسرائیل داشت موفق به پیشبرد اهداف اعلان شده کاخ سفید نشد و با فشار جریانهای حامی اسرائیل و اتهامات فزاینده از سوی رسانههای راستگرا، عملا از یک دیپلمات فعال به چهرهای منزوی در حلقه تصمیمسازی بدل شد. حتی آخرین تلاش او برای جلوگیری از ورود واشنگتن به جنگ در ترکیه، با کارشکنی مقامات جمهوری اسلامی ایران و مخالفت شدید داخلی، راه به جایی نبرد. البته بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که ترامپ از این «تلاش شکستخورده» بهعنوان پوشش دیپلماتیک پیش از حمله نظامی استفاده کرد. وزی وایلز؛ زنی که رگ خواب ترامپ در دستان اوست سوزی وایلز، رئیس کارکنان کاخ سفید، شاید غیرنظامیترین اما بانفوذترین چهره این ماجرا باشد. او که معمار و شخصیت پشت پرده کمپین موفق انتخاباتی ۲۰۲۴ ترامپ بوده است، توانست نظم بیسابقهای را به کاخ سفید تحمیل کند؛ طوریکه صدای مخالفی از آن شنیده نشود. علاوه بر این در جلوگیری از نشت اطلاعات مربوط به حمله به ایران نیز بسیار موفق بوده است، که گفته میشود چنین نظمی کمسابقه بوده است. وایلز، که خود تجربه مستقیم تهدید از سوی ایران (در قالب حملات فیشینگ و تهدیدات امنیتی) را داشته، از جمله کسانی بود که خطر ایران را بیش از دیگران جدی میدید. او در اتاق عملیات حضور داشت و گفته میشود در مدیریت سیاسی و رسانهای اعلام حمله، نقش کلیدی ایفا کرد . اطلاعات در برابر اراده: گابارد، رتکلیف و کین تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی و چهرهای خاص در فضای جمهوریخواهان که در ماه مارس آشکارا در مقابل نمایندگان کنگره ایالات متحده آمریکا اعلام کرده بود ایران برنامهای برای ساخت تسلیحات هستهای ندارد و در هفتههای گذشته آماج حملات بیسابقهای قرار گرفته بود، این بار مجبور شد تا گزارش سه ماه پیش خود و نهاد اطلاعاتی تحت امرش را طور دیگری ارائه کند. او پیشتر تأکید کرده بود که ایران برنامه سلاح هستهای ندارد و رهبر جمهوری اسلامی از سال ۲۰۰۳ آن را متوقف کرده است. اما ترامپ در هفتههای اخیر، شهادت گابارد را علناً زیر سوال برد و گفت: «او اشتباه میکند.» با وجود این، گابارد نیز در اتاق عملیات حضور داشت، اما در عکسهای رسمی غایب بود؛ غیبتی نمادین که از سویی نشانهای از اختلاف نظر او با رئیس جمهور را برجسته میکند و از سوی دیگر نیز نشانهای است بر فائق آمدن حلقه یاران نتانیاهو بر کسانی که بر سر راه او مانع تراشی میکنند . اینکه تولسی گابارد قادر خواهد بود به حضور خود در دولت ترامپ ادامه دهد نیز در آیندهای نچندان دور مشخص میشود . جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، نقطه مقابل تولسی گابارد بود و نقش برجستهای در مشروعسازی ضرورت حمله ایفا کرد. با استدلالهایی سادهسازیشده مانند «ایران تا خط یک یاردی آمده» بذر توجیهی را کاشت که هم رسانههای محافظهکار و هم پایگاه ترامپ بهخوبی آن را درک کنند . ژنرال دان کین و مایکل کوریلا، دو چهره کلیدی ارتش، نیز از طرفداران استفاده قاطع از نیروی نظامی بودند. کوریلا، که بهزودی از سمت فرماندهی سنتکام کنار میرود، گزینههای حمله به ایران را از ماهها قبل با همکاری اسرائیل طراحی کرده بود – مسألهای که زمانبندی اقدام را نیز تحتتأثیر قرار داد . «فاکس نیوز»؛ اتاق فکر سایهوار هیچ گزارشی درباره حلقه نفوذ ترامپ بدون اشاره به رسانه محبوب او – فاکس نیوز – کامل نیست. مارک لوین و شان هنیتی، دو مجری محبوب و مشاوران غیررسمی، بارها و بارها در برنامههای خود خواهان حمله به تأسیسات ایران شدند. هنیتی حتی اطلاعات مربوط به حمله به فردو را تنها چند دقیقه پس از وقوع، در برنامهاش اعلام کرد – در واقع میتوان گفت که این دسترسی و اعلان عمومی نیز بخشی از کارزار رسانهای و رسمی دولت بود که البته به شکلی انحصاری در اختیار فاکس نیوز گذاشته شده بود. حتی گفته میشود که لوین در نشستهای خصوصی با ترامپ فشارها بر رئیسجمهور را به سطح شخصی رسانده بود. پس از این دیدارها و تحت تاثیر کمپین رسانهای فاکس نیوز بود که ترامپ موضع خود نسبت به امکان توافق با ایران را تغییر داد و فرمان حمله را صادر کرد. میلیاردها دلار و دهها موضع نقش روپرت مرداک، مالک فاکسنیوز و نیویورکپست، در آمادهسازی افکار عمومی برای جنگ با ایران نیز کلیدی بوده است. او مستقیماً با ترامپ درباره لزوم اقدام صحبت کرده و شخصاً از تلاشهای ویتکاف برای دیپلماسی انتقاد کرده بود. میریام آدلسون، بزرگترین اهداکننده کمپین ترامپ، نیز از دیگر افرادی بود که سالها خواهان اتخاذ رویکرد سخت در قبال ایران بود. ترامپ بارها اذعان کرده است که تصمیماتش درباره بیتالمقدس، جولان و حتی خروج از برجام، تا حد زیادی تحتتأثیر خانواده آدلسون بوده است. درون مگا؛ اختلافات در دل اردوگاه ترامپ در حالی که بسیاری از بازیگران حلقه ترامپ برای حمله فشار آوردند، صدای مخالفت از درون نیز شنیده میشد؛ از جمله تاکر کارلسون، مجری سابق فاکس نیوز و اکنون یکی از پرنفوذترین منتقدان ترامپ در فضای محافظهکار. کارلسون آشکارا گفت که ترامپ دارد به پایگاه خود خیانت میکند . استیو بنن، مشاور سابق ترامپ، نیز هشدار داد که شکاف درون جنبش مگا بر سر ایران ممکن است «مرگ این جنبش» را رقم بزند. با این حال، بنن نیز نهایتاً گفت که پایگاه هرچه ترامپ بگوید پشت او خواهد بود .
- مذاکره میان ایران و آمریکا ناممکن است
امیر خنجی اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر مقایسه اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران با بمباران اتمی هیروشیما و ناگاساکی، صرفاً یک استعاره اغراقآمیز نیست؛ بلکه نشانهای از بازگشت نوعی گفتمان سیاسی است که در آن مشروعیت به قدرت و اراده یکجانبه گره خورده است. ساعاتی قبل دونالد ترامپ در شبکە اجتماعی تروث سوشیال نوشت : من نە تنها هیچ پیشنهادی بە ایران ندادەام، بلکە از این پس حتی با آنها صحبت هم نمی کنم. پیش از این نیز وی با اشارە بە بمباران تاسیسات هستەای ایران اظهار داشتە بود: نمیخواهم از هیروشیما مثال بزنم، اما در اصل همان اتفاق افتاد»، جملهای که نهتنها گذشتهای فاجعهبار را عادیسازی میکند، بلکه آن را به الگوی موجهی برای تصمیمگیری نظامی بدل میسازد. در این شرایط، مساله مذاکره میان ایران و آمریکا دیگر فقط یک موضوع دیپلماتیک نیست بلکە بە رابطە دو دشمن بدل می گردد. برای فهم بهتر اتفاقات گذشته و آنچه در آینده ممکن است رخ دهد، باید آن را از زاویه گفتمانی هم بررسی کرد. هر دو طرف، راست افراطی در آمریکا و راست مذهبی در ایران، از گفتمانهایی پیروی میکنند که با گفتوگو بیگانهاند. برای آنها، مذاکره تنها زمانی قابل قبول است که طرف مقابل عملاً تسلیم شده باشد. از نگاه ترامپ، مذاکره یعنی طرف مقابل شکست را بپذیرد. شبیه کاری که ژاپن پس از جنگ جهانی دوم کرد؛ جایی که گفتوگو فقط تأییدی بر تسلیم بود. در مقابل، خامنهای هم زمانی مذاکره را ممکن میداند که آمریکا از منطقه خارج شده باشد و ایران در غرب آسیا دست بالا را پیدا کند. او مذاکرهای را میپذیرد که نشانه قدرت جمهوری اسلامی باشد، نه عقبنشینی. به این ترتیب، هر دو طرف فقط زمانی حاضر به گفتوگو هستند که خودشان را پیروز بدانند. چنین چیزی بیشتر شبیه اعلام پایان یک جنگ است تا آغاز یک گفتوگوی واقعی. منطق گفتمان اقتدارگرا؛ از ساختار معنایی تا کنش سیاسی بر پایه نظریه گفتمان لاکلائو و موف، نظم گفتمانی از طریق ایجاد تمایزهای دوتایی میان "ما" و "آنها" شکل میگیرد؛ تمایزهایی که زنجیرههای معنایی خاصی را بههم پیوند میزنند. در گفتمانهای اقتدارگرایانه، این تمایزها به نفی مشروعیت دیگری میانجامند و از این طریق، هویت خودی تثبیت میشود. در هر دو نمونه مورد بحث یعنی ترامپ و خامنهای، با زنجیرههای همارزسازیای مواجهایم که مهاجر، روشنفکر، غربگرا یا دشمن داخلی را به عنوان تهدید معرفی میکنند. ترامپ، بهمثابه یک رهبر راستگرای پوپولیستی، بسیاری از نهادهای بینالمللی را نمادهایی از فساد و ناکارآمدی معرفی و دیپلماسی را به ابزاری برای تحمیل اراده تقلیل میدهد. در این چارچوب، توجیهپذیری بمباران سریع یا حتی هستهای، نه انحراف، بلکه گزینهای مشروع برای پایان منازعات و مصادیقی از تخریب مرزهای اخلاقی در عمل سیاسی تلقی میشود. در سوی دیگر، خامنهای با ارجاع به گفتمان شیعی متاثر از آموزههای سید قطب، نظم جهانی را مصداق جاهلیت مدرن میداند. در منطق خامنەای، مشروعیت نه از قواعد بینالمللی، بلکه از اراده فقیه برمیخیزد. حتی فتوای حرمت استفاده از سلاح هستهای، بیش از آنکه یک پایبندی اصولی باشد، نقش تنظیمگر تاکتیکی در گفتمان قدرت ایفا میکند؛ فتوایی که در شرایط اضطراری نه الزامآور است، نه غیرقابل بازنگری. روانشناسی اقتدارگرایی و سازوکارهای دوقطبیسازی در نظریه آلتمایر درباره اقتدارگرایی راستگرا، سه مؤلفه کلیدی در پیروان این گفتمان شناسایی میشود: اطاعت از قدرت مرکزی، تعصب به ارزشهای سنتی، و نگرش خصمانه به دگراندیشان. این مؤلفهها، هم در منظومه فکری حامیان ترامپ و هم در ساختار ایدئولوژیک جمهوری اسلامی دیده میشوند. رهبری کاریزماتیک، حذف صدای منتقد، و تقلیل جامعه به مؤمن و دشمن، کارکرد روانی یکسانی را در دو نظام رقم میزنند. ترامپ با ایجاد بیاعتمادی به رسانهها، نهادهای نظارتی و حتی سیستم قضایی، نوعی فروپاشی روانی در اعتماد عمومی ایجاد میکند. خامنهای نیز از طریق خطابههایی که جهان را به اردوگاههای ایمان و خصم تقسیم میکند، سیاست را به عرصهای شبهمذهبی بدل میسازد؛ جایی که گفتوگو با دیگران نوعی خیانت تلقی میشود. در هر دو گفتمان، روابط خارجی نه بر مبنای تفاهم، بلکه بر پایه تهدید و فشار شکل میگیرد. برای ترامپ، مذاکره ابزار اعمال سلطه است، نه تبادل متقابل. برای خامنهای نیز، مذاکره در بهترین حالت یک ضرورت اضطراری است که باید با عنوانی چون "نرمش قهرمانانه" توجیه شود. این رویکردها با بیاعتمادی به نهادهای جهانی گره خوردهاند. خروج آمریکا از توافقهایی چون مبارزه با گرمایش زمین و یا حتی برجام، و همزمان، تعلیق همکاری ایران با آژانس انرژی اتمی، بازتاب یک منطق مشترکاند: اگر نهادها در خدمت منافع ایدئولوژیک ما نباشند، مشروعیتی ندارند. در غیاب این نهادها، نظم بینالمللی بهسوی تعلیق پیش میرود. دیپلماسی جای خود را به فشار میدهد و تفسیرهای شخصی از عدالت و قدرت جایگزین قوانین بینالمللی میشوند. چنین روندی، بازیگران نیابتی را تقویت کرده و زمینهساز تشدید بیثباتی ساختاری در سطح منطقهای و جهانی است. در آستانه گفتوگو یا الگویی از تسلیم؟ تحلیل گفتمانی تقابل ایران و آمریکا نشان میدهد که موانع پیشروی مذاکره، فراتر از اختلافات سیاسی یا امنیتیاند. آنچه در برابر امکان گفتوگو ایستاده، دو منطق اقتدارگرایانهاند که گفتوگو را نه ابزار تفاهم، بلکه سازوکار تحمیل میدانند. ترامپ و خامنهای، هر یک در بستری متفاوت، نماینده گفتمانهاییاند که مشروعیت را از اراده فردی و ایدئولوژیک میگیرند، نه از فرآیندهای نهادینه. از منظر گفتمان ترامپ، حالت مطلوب همان الگوی ژاپن در سال ۱۹۴۵ است: تسلیم کامل پس از ضربهای قاطع، و بهویژه تحقیر آشکار رهبر شکستخورده . یادآوری تاریخی این لحظه، نه فقط به بمبارانهای اتمی هیروشیما و ناگاساکی برمیگردد، بلکه به صحنهای نمادین ختم میشود: ورود ژنرال مکآرتور به خاک ژاپن، نشستن امپراتور هیروهیتو در کنار او و اعلام تسلیم رسمی در فضایی که شکوه سلطنت به حاشیه رانده شد. در نگاه ترامپ، این نهتنها یک پیروزی نظامی، بلکه نمایش قدرت در سطح نمادین است، جایی که رهبر مغلوب، بهوضوح فروکاهیده و بیاعتبار میشود. در شرایط خاص، مثلاً فشارهای داخلی یا اضطرار ژئوپلیتیک، ترامپ ممکن است به توافقی حداکثری نیز رضایت دهد؛ توافقی که ظاهراً محصول مذاکره است، اما در چارچوب گفتمان او تفاوتی با تسلیم ندارد یا چنین وانمود میشود. در این حالت، خامنهای ممکن است همچون پس از آتشبس، از "موفقیت" سخن بگوید؛ اما رفتار ترامپ، که همان زمان، او را به تسلیمنشدهی دروغگو متهم و مسخره کرد، نشان میدهد که در منطق ترامپ، حتی چنین توافقی هم تنها زمانی پذیرفتنی است که طرف مقابل به شکست خود اذعان کند و یا حداقل دم از پیروزی نزند. در حالت سوم، ترامپ نه میتواند طرف مقابل را تسلیم کند، نه توافقی واقعی به دست آورد. این سناریو همان وضعیتی است که در آن، گفتمان خامنهای بر بستر فرسایش، بیثباتی کنترلشده و توافقهای حداقلی دست بالا را پیدا میکندو آن را نوعی پیروزی، ولو موقت و تدافعی، جلوه میدهد. بدینترتیب، در غیاب گفتمانهایی که مشروعیت را در مشارکت، تفاهم و نهادسازی جستوجو کنند، مذاکرهای برابر و معنادار میان ایران و آمریکا نه در چشمانداز کنونی، بلکه تنها در پرتو یک گسست گفتمانی ممکن است، یعنی شکافی بنیادین در منطق فکری و ارزشی دو طرف، که موجب تغییر معناهای مسلط، جابهجایی مرزهای خودی و غیرخودی، و ظهور زبان و اهداف جدیدی در سیاست خارجی شود. گسستی که هنوز نشانهای از آن دیده نمیشود.
- زمینە سازی برای توجیە حملە جدید: ایران پیش از حملات بخشی از مواد هستهای خود را انتقال دادە است
ارزیابیهای اولیه پنتاگون نشان میدهد احتمالاً ایران پیش از حملات بخشی از مواد هستهای خود را جابهجا کرده، ادعایی که ترامپ آن را رد میکند. این احتمال با توجه به نامه عراقچی در ابتدای خردادماه به سازمان ملل بیشتر تقویت میشود. عراقچی در نامه خود نوشتە بود: ایران ناگزیر خواهد بود تا تدابیر ویژهای را برای حفاظت از تأسیسات و مواد هستهای خود اتخاذ نماید. رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در مصاحبهای با شبکه خبری سیبیاس اعلام کرد ایران میتواند تولید اورانیوم غنیشده را «ظرف چند ماه» از سر بگیرد، زیرا آسیبهای ناشی از حملات ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات هستهای این کشور، هرچند «شدید» بوده، اما «کامل» نبوده است. ارزیابی گروسی مبنی بر ناقص بودن آسیبهای وارده به سایتهای هستهای ایران، با ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، مبنی بر «کاملاً نابود شدن» این تأسیسات در تضاد قرار دارد. گروسی همچنین افزودە است: حملات اخیر آمریکا به تاسیسات هستهای ایران خسارات کامل و غیرقابل بازگشت وارد نکرده و تهران میتواند ظرف چند ماه حتی کمتر، برنامه غنیسازی اورانیوم را از سر بگیرد. این ارزیابی با گفتههای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، که مدعی شده بود حملات، جاهطلبیهای هستهای ایران را «دههها» عقب انداخته است، در تضاد است. بهگفته گروسی و بر پایه گزارش پنتاگون، آسیبها محدود بودهاند و بخشهای اصلی زیرساختهای هستهای ایران همچنان باقی ماندهاند. برخی قانونگذاران جمهوریخواه نیز در جلسات توجیهی محرمانه اذعان کردهاند که هدف حمله نابودی کامل ذخایر هستهای نبوده است. گروسی همچنین تأکید کردە است کە ایران همچنان توان صنعتی و فنی لازم را حفظ کرده است. اگرچە هیچ نشانهای از ساخت سلاح هستهای دیده مشاهدە نشدە است با این وجود ابهامهایی جدی همچنان باقی است. با این وجود، ایران گامهای جدیدی را برای محدود کردن نظارتهای بینالمللی برداشتە است. پارلمان ایران طرح توقف همکاری با آژانس انرژی اتمی را تصویب کرد. ممنوعیت ورود بازرسان به تأسیسات هستهای ایران و برداشته شدن دوربینهای نظارتی آژانس، از دیگر اقدامات تهران است. وزیر خارجه عراقچی نیز از احتمال بازنگری در عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خبر داد. در این بارە، رافائل گروسی، تأکید کرد ایران به عنوان عضو معاهده NPT موظف به همکاری با آژانس است. وی در خصوص احتمال انتقال مواد هستهای توسط ایران گفت: وقتی آنها از اقدامات حفاظتی سخن میگویند، انتقال مواد میتواند بخشی از این اقدامات باشد، اما ما اطلاع دقیقی از محل فعلی این مواد یا احتمال هدفگیری بخشی از آنها در حملات اخیر نداریم. رافائل گروسی، همچنین خواستار بازگشت بازرسان به ایران شد و به کشف آثار اورانیوم غنیشده در مکانهای غیرمنتظره اشاره کرد که ایران هرگز توضیح قانعکنندهای درباره آنها ارائه نکرده است. منتقدان سیاستهای ترامپ بر این باورند کە حمله نظامی ترامپ فرصت یک توافق دیپلماتیک را از بین برده است. پیش از این عملیات، جامعه اطلاعاتی آمریکا بر این باور بود که ایران تصمیم نهایی برای ساخت بمب هستهای نگرفته است، اما در حال توسعه راههای سریعتر برای دستیابی به آن در صورت نیاز بوده است. برخی مقامات آمریکایی امیدوارند که این حملات در نهایت ایران را به سمت مذاکره سوق دهد، در حالی که دیگران نگرانند که تهران را بیش از پیش به سمت تسلیحات هستهای سوق دهد. در این میان، پنتاگون و سازمانهای اطلاعاتی همچنان در حال ارزیابی دقیقتر خسارات هستند، اما دولت ترامپ پیش از تکمیل این بررسیها، عملیات را «موفقیتآمیز» خوانده است. علیرغم شدت حمله امریکا به تاسیسات هستەای ایران، بیشتر شواهد، نشانی از خسارات زیاد ندارد، حتی تصاویر ماهوارەای بیشتر با این نظر همراهی میکند. تحلیلگران معتقدند در این صورت تداوم جنگ امری واضح است و آن را بدیهی میدانند. علاوە بر این، شدت تنشها و مواضع تند ایران برخلاف آتشبس، بیشتر به جنگ گرایش دارد. طیف تندرو در ایران صراحتا مخالفت خود را با آتشبس اعلام کردەاند و خواستار تدوام جنگ شدەاند.












