Search this site

عبدالله اوجالان، رهبر زندانی کُرد در گفت‌وگویی در زندان جزیره امرالی، تنها چند روز پیش از حملات اسرائیل به تهران و شروع درگیری‌ها میان دو کشور، هشدار دادە بود که درگیری‌های ایران و اسرائیل می‌تواند تأثیرات عمیقی بر کردستان داشته و همزمان با انتقادات شدید از رژیم ایران، تأکید کردە بود: «ما کُردها باید با اتحاد، دفاع از خود را تقویت کنیم.» او همچنین با انتقاد شدید از رژیم ایران و نبود دموکراسی در خاورمیانه، خواستار حل بحران‌ها از طریق گفت‌وگو شدە بود.    عبدالله اوجالان رهبر دربند کُرد کە در تاریخ ۱۷ خرداد (۷ ژوئن)، به مناسبت عید قربان با برادرزاده‌هایش از جملە عمر اوجالان، نماینده اورفا در مجلس ترکیه دیدار کردە بود، با پیش بینی افزایش خشونتهای منطقەای بە شدت از رژیم ایران انتقاد کردە بود. این دیدار اولین دیدار خانوادگی اوجالان پس از ۲۶ سال، تنها چند روز پیش از حملات اسرائیل به اهدافی در تهران و آغاز درگیری‌های تهران-تل‌آویو انجام شد. بنا به گفته عمر اوجالان، نماینده اورفا در مجلس ترکیه در مصاحبه با آژانس خبری مزوپوتامیا، اوجالان در این گفت‌وگو به تحلیل درگیری‌های بالقوه میان ایران و اسرائیل، پیامدهای آن برای کُرددستان و ضرورت دموکراسی در خاورمیانه پرداختە بود. عبداللە اوجالان در این دیدار به شدت از رژیم ایران انتقاد کردە و و این حاکمیت را مسئول تشدید هرج‌ومرج در خاورمیانه قلمداد کردە بود. بە نقل از عمر اوجالان، برادرزادە وی، اوجالان در این دیدار اظهار داشت: نظام ایران به جامعه امکان زندگی نمی‌دهد. ظلم به زنان، کردها و تکثر موجود وجود دارد. این وضعیت هرج‌ومرج را در خاورمیانه عمیق‌تر می‌کند وی با اشاره به درگیری‌های ایران و اسرائیل پس از حملات هفت اکتبر، پیش‌بینی کرده بود: «وقتی گفت‌وگو می‌کردیم [اشاره با اولین دیدار عمر اوجالان از زندان امرالی در تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۴]، جنگ ایران و اسرائیل تا این حد گسترش نیافته بود. آن زمان از سوریه، عراق و ایران صحبت کردم و گفتم هژمونی ایران در منطقه طولانی نخواهد بود.» اوجالان در این گفتگو هشدار داە بود که فقدان دموکراسی می‌تواند بە تشدید بحران‌ها منتهی شدە و در این بارە اظهار داشتە بود: اکنون یک غزه وجود دارد، اما اگر جنگ مهار نشود و دموکراسی قدرتمندی شکل نگیرد، ۵۰ غزه خواهیم داشت. هر شهری به غزه تبدیل می‌شود. بنابە گفتە عمر اوجالان، رهبر دربند کُرد در این دیدار، تأثیرات درگیری‌های منطقەای بر کُردستان را مورد توجه قرار داد و گفت: جنگ ایران و اسرائیل بر کُردستان اثر خواهد گذاشت. ما کُردها باید با اتحاد، دفاع از خود را تقویت کنیم. او همزمان بر ضرورت حل مشکلات از طریق گفت‌وگو تأکید کرد و افزودە بود: «مشکلات باید از طریق گفت‌وگو حل شوند. گفت‌وگو به معنای دموکراسی است. همه مردم خاورمیانه حق زندگی دارند.»   مداخله خارجی: نتیجه ضعف داخلی اوجالان در بخش دیگری از سخنانش به موضوع مداخله خارجی در منطقه پرداخت و آن را نتیجه ناتوانی جوامع در حل مشکلات داخلی دانست. او گفت: «اگر جامعه‌ای نتواند مشکلات خود را حل کند، زمینه برای مداخله خارجی فراهم می‌شود.» وی با اشاره به وضعیت ایران، اظهار داشت که سرکوب گروه‌های مختلف از جمله کردها و زنان، به بی‌ثباتی داخلی منجر شده و این امر فرصت را برای مداخلات خارجی از جمله اقدامات اسرائیل فراهم می‌کند. اوجالان تأکید کرد که تنها راه جلوگیری از چنین مداخلاتی، ایجاد نظام‌های دموکراتیک و حل مشکلات از طریق گفت‌وگو است: «در خاورمیانه انکار، آسمیلاسیون، قتل‌عام، نسل‌کشی، بنیادگرایی دینی و عدم پذیرش یکدیگر وجود دارد. برای رفع مشکلات، باید پذیرش متقابل، دموکراسی، برابری و آزادی باشد.»   اتحاد کُردها؛ ضرورتی برای دفاع از خود اوجالان با تأکید بر لزوم اتحاد کُردها در برابر تهدیدات ناشی از درگیری‌های منطقه‌ای، اظهار داشت: «ما کُردها باید با اتحاد، دفاع از خود را تقویت کنیم. کردها زندگی جدیدی می‌خواهند.» بنابە گفتە عمر اوجالان، او از کُردها خواست تا با حفظ میراث مبارزاتی خود، در برابر تأثیرات منفی درگیری‌های ایران و اسرائیل مقاومت کنند: «ما به همه شهدا وفاداریم و میراث آن‌ها را در مبارزه زنده نگه می‌داریم.» وی همچنین خواستار تقویت دفاع از خود در میان کردها شدە و گفتە بود: در جنگ، جامعه سرکوب می‌شود، غیرنظامیان کشته می‌شوند و همه بهای آن را می‌پردازند.از همینرو کردها باید با اتحاد، از خود در برابر پیامدهای بحران‌های منطقه‌ای محافظت کنند.  اوجالان در این دیدار کە قبل از تشدید درگیریهای میان ایران و اسرائیل روی دادە بود، نسبت بە وضعیت کلی خاورمیانه هشدار دادە و اعلام نمودە بود که بدون ایجاد نظام‌های دموکراتیک منطقه به ورطه هرج‌ومرج عمیق‌تری فرو خواهد رفت. او گفتە بود: اگر در خاورمیانه زندگی آزاد و نظام دموکراتیک ایجاد نشود، هرج‌ومرج و جنگ عمیق‌تر خواهد شد. تمام بشریت در خطر است. وی خواستار ایجاد نظامی دموکراتیک مبتنی بر برابری و آزادی شدە و افزودە بود: «برای رفع مشکلات، باید پذیرش متقابل، دموکراسی، برابری و آزادی باشد. این‌گونه دلایل جنگ از بین می‌رود.» اوجالان همچنین دولت‌های منطقه را به هماهنگی با نیازهای قرن ۲۱ فراخواندە و گفتە بود: «همه دولت‌ها باید خود را با مقتصیات قرن ۲۱ هماهنگ کنند.»

در پی حملات سنگین ارتش اسرائیل به ایران و سیطره کامل نیروی هوایی این کشور بر آسمان تهران، مقامات اسرائیلی از جمله نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو به‌صراحت از احتمال «تغییر رژیم در جمهوری اسلامی» سخن گفته‌اند. این رویداد در حالی است که دولت ایالات متحده آمریکا، به‌ویژه رئیس‌جمهور سابق، دونالد ترامپ، نسبت به این سناریو محتاط باقی مانده است. وب‌سایت خبری Axios گزارش داده است که اسرائیل در فاز نخست حمله خود به ایران، با بمباران دقیق اهداف نظامی و هسته‌ای، به کنترل کامل فضای هوایی تهران دست یافته است. این موفقیت چشمگیر موجب شده که رهبران اسرائیلی بحث تغییر ساختار قدرت در ایران را به‌طور جدی در دستور کار قرار دهند. نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، در چندین مصاحبه تلویزیونی طی دو روز اخیر، از جمله با شبکه‌های Fox News و ABC، تأکید کرده بود که: کشتن آیت‌الله علی خامنه‌ای می‌تواند به پایان جنگ منجر شود، نه تشدید آن و برای انجام آن، ما هر کاری را که لازم باشد خواهیم کرد. این مواضع در حالی مطرح می‌شود که دولت آمریکا با ایده تغییر رژیم از طریق مداخله نظامی همراه نیست. ترامپ، که هشدار داده است ساکنان تهران باید فوراً شهر را ترک کنند، با حمله به جان رهبر جمهوری اسلامی مخالفت کرده است. یکی از مقامات ارشد آمریکایی به Axios گفته: «این آیت‌اللهی است که می‌شناسیم، در برابر آیت‌اللهی که نمی‌شناسیم.» همین مقام در ادامه هشدار داده است که گرچه ترامپ در حال حاضر جانب احتیاط را گرفته، اما ممکن است به‌طور ناگهانی دست به اقدام بزرگی بزند. در روزهای اخیر نیز گمانه‌زنی درباره احتمال حمله مستقیم آمریکا به ایران بالا گرفتە است، اما کاخ سفید این گمانه را رد و ترامپ نیز تلویحاً از احتمال مذاکره سخن گفته است. آیا تغییر رژیم هدف رسمی جنگ است؟ مقامات اسرائیلی تصریح کرده‌اند که تغییر رژیم در ایران جزو اهداف رسمی جنگ نیست و این گزینه در جلسه کابینه امنیتی پیش از آغاز عملیات، تصویب نشده است. همچنین چند تن از فرماندهان ارتش اسرائیل تأیید کرده‌اند که دستور رسمی سیاسی برای پیگیری این هدف دریافت نکرده‌اند، اما بحث و گفت‌وگو پیرامون آن در سطوح مختلف در حال افزایش است. با اینحال وزیر دفاع اسرائیل امروز اعلام کرد که اگرچه تغییر رژیم هدف نبوده اما میتواند منجر به آن شود. برخلاف انتظار برخی تحلیل‌گران، از آغاز جنگ تاکنون اعتراضات گسترده‌ای علیه حکومت در ایران شکل نگرفته است. راز زیمت، کارشناس ارشد مسائل ایران در اندیشکده امنیت ملی اسرائیل (INSS) در گفتگو با Axios گفته است کە نظام جمهوری اسلامی ایران هنوز انسجام خود را حفظ و در برابر تهدید خارجی، جبهه داخلی خود را تقویت کرده است. بنا به گفته این کارشناس: هرچند ناکامی‌های امنیتی رژیم باعث افزایش نارضایتی عمومی شده است، اما تصاویر قربانیان غیرنظامی و تخریب مناطق شهری در تهران، موجب تقویت همبستگی ملی و افزایش روحیه ضدخارجی در میان مردم شده است. با این حال، زیمت هشدار می‌دهد که اگر جنگ ادامه یابد و ساختارهای امنیتی و اطلاعاتی رژیم به‌طور جدی آسیب ببینند، ممکن است قدرت داخلی حاکمیت به‌تدریج تحلیل رود. از همین رو و علیرغم اینکه دولت اسرائیل تاکید کرده که هدف از این حمله نابودی توانمندی‌های هسته‌ای و موشکی ایران است، اما مطرح کردن بحث تغییر رژیم به‌صورت علنی و رسانه‌ای می‌تواند موجب تشدید فشارها به رژیم شده و رهبر جمهوری اسلامی ایران را به عقب‌نشینی از برنامه هسته‌ای وادار کند. اما اختلاف نظر با آمریکا، ریسک تشدید درگیری و مقاومت داخلی ایران، آینده این بحران را بسیار مبهم و شکننده کرده است.

بامداد سه‌شنبه ۲۷ خرداد، ایران چند موشک بالستیک به سوی مناطق مرکزی اسرائیل شلیک کرد که منجر به زخمی شدن پنج شهروند و وارد آمدن خسارات مادی شد؛ هم‌زمان، ارتش اسرائیل از رهگیری ۳۰ پهپاد ایرانی خبر داد. این حمله در شرایطی صورت گرفت که نشانه‌هایی از تمایل ایران به پایان دیپلماتیک تنش‌ها دیده می‌شود. در نخستین ساعات بامداد سه‌شنبه، ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی ایران چندین موشک به‌سوی خاک اسرائیل شلیک کرد که برخی از آن‌ها به مناطق مرکزی این کشور اصابت کرد. بر اساس گزارش منابع اسرائیلی، در جریان این حمله دست‌کم پنج نفر به‌طور سطحی مجروح شدند. یکی از موشک‌ها به یک انبار صنعتی در حومه شهر هرتزلیا برخورد کرده و موجب آتش‌سوزی گسترده شد. موشک دیگر نیز به پارکینگ یک اتوبوس در همان منطقه اصابت کرد که منجر به سوختن کامل یک اتوبوس خالی شد. سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد که در مجموع حدود ۲۰ موشک بالستیک از خاک ایران به‌سوی اسرائیل پرتاب شده است. سامانه‌های دفاع هوایی در پاسخ فعال و بخشی از این موشک‌ها را رهگیری و منهدم کرده‌اند. با این حال، برخی موشک‌ها موفق به عبور از سپر دفاعی اسرائیل شده و خساراتی را بە برخی از نقاط وارد کرده‌اند. در پی این حمله، آژیرهای هشدار حمله هوایی در مناطق وسیعی از اسرائیل، از شمال تا جنوب و از جمله اطراف اورشلیم، به صدا درآمدند. هرچند در خود پایتخت گزارشی از اصابت مستقیم مخابره نشد، اما صدای انفجارهایی مرتبط با عملکرد سامانه‌های پدافندی شنیده شد. پلیس اسرائیل تأیید کرده است که تیم‌های امدادی و امنیتی در حال بررسی و پاک‌سازی سه محل اصابت موشک در مرکز کشور هستند. گزارش‌هایی نیز از خسارات ناشی از ترکش‌ها در مناطق مسکونی منتشر شده است. هم‌زمان، ارتش اسرائیل از رهگیری و سرنگونی بیش از ۳۰ پهپاد خبر داد که ادعا می‌شود شب گذشته از سوی ایران به سمت اسرائیل پرتاب شده بودند. به گفته مقامات نظامی، بخشی از این پهپادها پیش از ورود به حریم هوایی اسرائیل در مناطق مرزی ساقط شدند و تعدادی نیز بر فراز بلندی‌های جولان رهگیری شدند. آژیرهای خطر نیز در منطقه رامات مگشمیم در ارتفاعات جولان به صدا درآمدند. این حمله در شرایطی صورت گرفته است که تحلیل‌گران منطقه‌ای از سیگنال‌هایی مبنی بر تمایل ایران به پایان دیپلماتیک خصومت‌ها سخن می‌گویند. در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، دستور برگزاری جلسه‌ای اضطراری در سطح عالی در واشنگتن را برای بررسی تحولات امنیتی خاورمیانه صادر کرده است. تحلیل‌گران معتقدند این حمله می‌تواند هم نشانه‌ای از قدرت‌نمایی منطقه‌ای ایران باشد و هم تلاشی برای تقویت موقعیت خود در مذاکرات احتمالی پیش‌رو بە شمار رود. در مقابل، واکنش اسرائیل و متحدان غربی آن می‌تواند مسیر آینده تنش‌ها را رقم بزند. تا لحظه تنظیم این خبر، هیچ‌یک از طرفین مسئولیت رسمی درباره افزایش تنش را نپذیرفته‌اند، اما نشانه‌ها حاکی از ورود منطقه به مرحله‌ای نگران‌کننده از درگیری‌های مستقیم هستند.

یخیل لیتر، سفیر اسرائیل در ایالات متحده آمریکا، در برنامه «این هفته» شبکه ABC گفت: هدف مهار جنگ نیست. هدف پیروزی در جنگ است. یخیل مایکل لیتر، در برنامە «این هفته» شبکه تلویزیونی ای.بی.سی با مارتا راداتز، در رابطە با عملیات «شیر ​​خیزان» اسرائیل علیه جمهوری اسلامی گفت‌وگو کردە و تأکید کرد که اسرائیل در حال حاضر علاقه‌ای به مهار جنگ ندارد. او گفت: «مارتا، هدف مهار جنگ نیست. هدف پیروزی در جنگ است.» اظهارات تلویزیونی لیتر تقریباً همزمان با درخواست دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، از اسرائیل و ایران برای صلح در شبکه اجتماعی تروث سوشیال منتشر شد کە در آن گفته بود: ایران و اسرائیل باید به توافق برسند و این توافق را انجام خواهد داد، درست همانطور که من هند و پاکستان را به این توافق رساندم، در این صورت با استفاده از تجارت با ایالات متحده، عقل، انسجام و سلامت عقل را وارد مذاکرات با دو رهبر عالی خواهیم کرد که توانستند به سرعت تصمیم بگیرند و جنگ را متوقف کنند لیتر با اشاره به سخنان مداوم علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران مبنی بر نابودی اسرائیل گفت که اسرائیل این جنگ را نبردی برای بقا می‌داند. وی افزود : ببینید، ۸۰ سال پیش ما با مردی باسبیل‌های کوچک مواجە شدیم کە هنگامی کە می‌گفت در صدد نابودی قوم یهود است، هیچ‌کس سخنان وی را باور نمی کرد. ما ۶ میلیون نفر را از دست دادیم. اکنون یک هیتلر، یک دیوانه جدید داریم که در خاورمیانه می‌چرخد و می‌گوید که می‌خواهد ما را نابود کند. این قصد اوست. او هر روز این را می‌گوید. او یک نقشه مشخص برای نابودی ما دارد. لیتر همچنین گفت که هیچ‌کس، از جمله رهبر جمهوری اسلامی، از فهرست اهداف احتمالی در حملات مداوم به ایران خارج نشده است. در ادامە این گفتگو، لیتر به مارتا راداتز گفت: فکر می‌کنم منصفانه است که بگوییم هر شخصی که اسرائیل را به نابودی تهدید می‌کند، نباید از فهرست اهداف خارج شود. اما ما قرار نیست در مورد افراد خاص صحبت کنیم. با این وجود لیتر اذعان کرد که حملات متقابل ایران باعث ایجاد خسارت در اسرائیل می‌شود و گفت که سیستم‌های دفاعی کشورش نمی‌توانند تمامی موشک‌ها را رهگیری کنند. لیتر تصریح کرد: حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از این موشک‌های بالستیک رهگیری نمی شوند. ما دیشب حملات قابل توجهی را متحمل شدیم. ما بیش از ۱۰ کشته و صدها زخمی داریم. این اظهارات لیتر با حمایت سناتور آدام شیف (دموکرات-کالیفرنیا) نیز مواجە شدە است. وی نیز در مصاحبەای با برنامه «دیدار با مطبوعات» در شبکه ان‌بی‌سی، از اقدامات اسرائیل دفاع کرد. آدام شیف اظهار داشت: «من از آنچه اسرائیل برای دفاع از خود انجام می‌دهد، حمایت می‌کنم. اسرائیل به وضوح در زمانی که ایران به دلیل ناتوانی شبه‌نظامیان حزب‌الله و دیگر بازیگرانش، تروریسم دولتی که پس از تضعیف شدنش درگیر آن شده است، ضعیف شده است، این محاسبه را انجام داد.» این سناتور آمریکایی افزود: من فکر می‌کنم آنها این لحظه را برای مقابله با برنامه هسته‌ای که به ثمر رسیدن آن نزدیک و نزدیک‌تر می‌شد، مناسب یافتند. بنابراین من از این اقدامات حمایت می‌کنم.

تونجر باقرخان، رئیس مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (دم پارتی)، در سخنرانی خود در نشست گروهی این حزب در پارلمان ترکیه با اشاره به تنش‌های فزاینده در خاورمیانه، از جمله درگیری‌های ایران و اسرائیل، خواستار حل دموکراتیک مسئله کُردها به‌عنوان راهکاری برای نجات ترکیه از "طوفان‌های منطقه‌ای" شد. تونجر باقرخان، رئیس مشترک حزب طرفدار کُردها، حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (دم پارتی)، در نشست هفتگی این حزب در آنکارا، به بررسی تحولات اخیر خاورمیانه و تأثیر آن بر ترکیه پرداخت. او با اشاره به درگیری‌های ایران و اسرائیل و وضعیت بحرانی غزه و سوریه هشدار داد که منطقه با "بزرگ‌ترین زلزله سیاسی و اجتماعی" روبه‌رو است.در این بارە باقرخان اظهار داشت: این جنگ با روش‌های سنتی پیش نمی‌رود. ما شاهد جنگی هستیم که با فناوری‌های پیشرفته و هوش مصنوعی هدایت می‌شود. اگر این درگیری گسترش یابد، می‌تواند به شکاف‌های ژئوپلیتیکی عظیمی در منطقه منجر شود. او با تأکید بر ضرورت توقف درگیری‌ها، از همه طرف‌های درگیر خواست تا به گفت‌وگو و مذاکره روی آورند: ما در دم پارتی معتقدیم که این درگیری‌ها تنها مشکلات را عمیق‌تر می‌کنند. ایران و اسرائیل نباید این جنگ را آزمونی برای مشروعیت ایدئولوژیک خود ببینند. خاورمیانه در حال تغییر است و نیاز به روش‌های جدیدی برای همزیستی دارد. باقرخان با اشاره به وضعیت داخلی ترکیه، حل مسئله کُردها را کلید عبور از بحران‌های منطقه‌ای دانست. او گفت: ترکیه می‌تواند با حل دموکراتیک مسئله کُردها و ایجاد یک جمهوری دموکراتیک از این طوفان‌ها نجات یابد. دیدگاه عبدالله اوجالان مبنی بر کنفدرالیسم دموکراتیک، پادزهری برای درگیری‌های قومی، مذهبی و ملی در منطقه است. او همچنین از دولت ترکیه خواست تا مذاکرات صلح را از سر بگیرد و امکان دیدار با اوجالان را فراهم کند: در این بارە وی افزود: «ما به‌زودی برای دیدار با آقای اوجالان به وزارت دادگستری درخواست خواهیم داد. او باید بتواند با نمایندگان احزاب، دانشگاهیان، روزنامه‌نگاران و بازیگران منطقه‌ای دیدار کند. این دیدارها می‌تواند به نفع ترکیه باشد.» باقرخان با اشاره به سخنان اخیر اوجالان که گفته بود می‌تواند فرآیند صلح را به «زمینه‌ای حقوقی و سیاسی» بکشاند، از دولت ترکیە درخواست نمود تا با شجاعت به این پیشنهاد پاسخ دهد: وی در این بارە افزود: اوجالان به وعده خود عمل کرد و فرآیند را به سمت گفت‌وگو هدایت کرد. حالا نوبت دولت است که با اراده و شجاعت به این روند کمک کند. او همچنین به نشست اخیر احزاب کُرد در دیاربکر (آمد) اشاره کرد و آن را «تاریخی» خواند: «احزاب کُرد بار دیگر بر تعهد خود به صلح تأکید کردند. این اتحاد نشان‌دهنده عزم قوی برای دستیابی به صلحی عزتمند است.» باقرخان در پایان نشست خود در پارلمان خواستار تشکیل «کمیسیون جامعه دموکراتیک و صلح» در پارلمان ترکیه شد و تأکید کرد: «این کمیسیون باید با هدف تدوین قوانین و دستیابی به نتایج ملموس کار کند. اگر این کمیسیون بتواند این مسئله صدساله را حل کند، اعضای آن نام خود را با حروف طلایی در تاریخ ثبت خواهند کرد.»

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأیید کرد که حملات اخیر اسرائیل به تأسیسات غنی‌سازی نطنز و مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌های هسته‌ای ایران وارد کرده است. این حملات که به قطع برق و تخریب بخش‌های کلیدی منجر شد نگرانی‌هایی درباره آلودگی شیمیایی و رادیولوژیکی ایجاد کرده است. به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، حملات اسرائیل در روز جمعه ۲۳ خرداد به تأسیسات هسته‌ای نطنز در استان اصفهان خسارات گسترده‌ای به همراه داشتە است. رافائل گروسی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی جهانی اعلام کرد که ساختمان بالادستی تأسیسات نطنز شامل بخش آزمایشی غنی‌سازی سوخت، «کاملاً ویران شده است». وی افزود: قطع ناگهانی برق ناشی از این حملات احتمالاً به آسیب شدید یا حتی نابودی کامل سانتریفیوژهای زیرزمینی این مرکز منجر شده است. گروسی تأکید کرد که هرچند سالن‌های زیرزمینی مستقیماً هدف قرار نگرفته‌اند، اما اختلال در سیستم برق‌رسانی می‌تواند به خرابی ماشین‌آلات حساس منجر شود. بر اساس گزارش‌ها آلودگی‌های شیمیایی و رادیولوژیکی در محل تأسیسات نطنز مشاهده شده است، اما گروسی خاطرنشان کرد که سطح تشعشعات در خارج از سایت در حد نرمال باقی مانده است. در حمله‌ای جداگانه به مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان چهار ساختمان کلیدی شامل آزمایشگاه مرکزی شیمی، تأسیسات تبدیل اورانیوم، مرکز ساخت سوخت راکتور تهران و یک مجموعه در حال ساخت برای تبدیل هگزافلوراید اورانیوم به فلز اورانیوم تخریب شدند. با این وجود گروسی اعلام نمودە است که بخش‌های زیرزمینی تأسیسات اصفهان ظاهراً آسیبی ندیده‌اند. در مورد تأسیسات فردو گروسی اظهار داشت: آسیب‌ها، در صورت وجود، بسیار محدود است. این اظهارات گروسی در حالی منتشر می شوند که خبرگزاری ایسنا به نقل از سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران گزارش داد که فردو در برخی بخش‌ها متحمل خسارات محدودی شده است. اسرائیل تاکنون این حمله را رسماً تأیید نکرده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) همچنین اعلام کرد که راکتور آب سنگین خنداب هیچ آسیبی ندیده است. این تأسیسات، که نقش مهمی در برنامه هسته‌ای ایران دارد، تا پیش از این تحت نظارت آژانس قرار داشت. گروسی در نشست شورای حکام آژانس در وین هشدار دادە بود که تشدید درگیری‌های نظامی می‌تواند خطر نشت مواد رادیواکتیو را افزایش دادە و جان انسان‌ها و محیط‌زیست را تهدید کند. وی از همه طرف‌ها خواستە بەد تا «نهایت خویشتنداری» را به خرج دهند.

بە گفتە منابع آره‌نانیوز از تهران، در پی حملات هوایی اسرائیل به اهدافی در تهران و تشدید درگیری‌های نظامی بین ایران و اسرائیل، تا کنون بیش از دو میلیون نفر از ساکنان پایتخت ایران این کلانشهر را ترک کرده‌اند. مقامات جمهوری اسلامی هیچ دستور رسمی برای تخلیه صادر نکرده‌اند، اما هشدارهای مکرر مقامات اسرائیلی و نگرانی فزاینده از ادامه درگیری‌ها، موج گسترده‌ای از خروج شهروندان به مناطق امن‌تر را به دنبال داشته است. یک مقام ارشد یکی از ارگان‌های شهری تهران، که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود در گفت‌وگو با آرنا نیوز اعلام کرد که از زمان آغاز حملات اسرائیل در روز ۲۳ خرداد (۱۳ ژوئن)، بیش از دو میلیون نفر از ساکنان تهران به دلیل ترس از تشدید درگیری‌های نظامی پایتخت را ترک کرده‌اند. در رابطە با خروج این جمعیت عمدە از تهران، این مقام اظهار داشت: خروج از تهران از همان روز ۲۳ خرداد شروع شد، اما این روند در روزهای ۲۵ و ۲۶ خرداد به اوج خود رسید. به دنبال فراخوان بنیامین نتانیاهو مبنی بر خروج شهروندان از تهران و افزایش نگرانی‌ها، شمار بیشتری از شهروندان تصمیم به خروج گرفتند. وی وضعیت کنونی را "بی‌سابقه" توصیف کرد و افزود: وضعیت کنونی با هیچ زمان دیگری قابل مقایسه نیست. عمده شهروندان نگران و مضطرب هستند و نمی‌خواهند در این درگیری‌ها آسیبی ببینند. به گفته این مقام اتوبان‌های خروجی تهران کماکان با ترافیک سنگین مواجه و بسیاری از شهروندان در پی خروج از پایتخت هستند. به گفتە او بیشتر افرادی کە از تهران خارج شدەاند به ترتیب به استان‌های مازندران، گلستان، قزوین، زنجان و آذربایجان شرقی پناه برده‌اند. او توضیح داد: «بیشتر این شهروندان با توجه به تعطیلی ادارات و به‌صورت موقتی به نزد بستگان خود یا ملک‌های خصوصی خود در شهرستان‌ها رفته‌اند.» این مقام همچنین گفت: در حال حاضر تقاضاها برای دریافت بنزین در جایگاه‌ها و اقلام خوراکی از جمله شیر خشک، نان، برنج و حبوبات به شدت افزایش یافته، که در مواردی موجب تشکیل صف‌های بلند شده است.در ادامە سخنان وی در رابطە با وضعیت بحرانی تهران، این مقام همچنین اذعان کرد که شهرداری تهران برای مدیریت چنین بحرانی آمادگی لازم را نداشته و در ارائه خدماتی مانند پناهگاه‌های عمومی و اورژانس روانی ناتوان بوده است، امری که به گفتە او به اضطراب عمومی دامن زده است. با این حال، وی تأکید کرد: «تمامی پرسنل خدماتی از جمله بیمارستان‌ها، آتش‌نشانی‌ها، نهادهای مختلف شهرداری تهران و نهادهای امنیتی و انتظامی همچون سابق به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهند.» مقامات جمهوری اسلامی هیچگونە دستور رسمی برای تخلیه شهر صادر نکرده‌اند. سخنگوی دولت مسعود پزشکیان از شهروندان خواسته است به پیامک‌های هشدار تخلیه توجه نکنند و آنها را «شایعه» خوانده است. این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل روز ۲۶ خرداد (۱۶ ژوئن) مدعی شد که نیروی هوایی اسرائیل «کنترل کامل آسمان تهران» را در اختیار دارد و از ساکنان پایتخت خواست برای حفظ جان خود شهر را ترک کنند. نتانیاهو هدف این حملات را «نابودی تهدید هسته‌ای و از بین بردن توان موشکی ایران» عنوان کرد. یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل نیز اظهار داشت که «تل‌آویو قصد آسیب رساندن به غیرنظامیان تهران را ندارد»، اما هشدار داد که ساکنان پایتخت «بهای حملات ایران به اسرائیل» را خواهند پرداخت. او سپس در پستی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که اسرائیل به دنبال کاهش تلفات غیرنظامی است. ارتش اسرائیل نیز در پیامی که از طریق شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، به غیرنظامیان ایرانی هشدار داد از نزدیکی به تأسیسات نظامی و هسته‌ای خودداری کنند و مدعی شد این هشدار برای کاهش تلفات غیرنظامی صادر شده است. در همین حال دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده بامداد سه‌شنبه ۲۷ خرداد (۱۷ ژوئن) در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از ساکنان تهران خواست فوراً شهر را ترک کنند. او بار دیگر بر موضع خود مبنی بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید کرد و نوشت: «ایران نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد. من این را بارها و بارها گفته‌ام.» حملات اسرائیل به ایران در بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ (۱۳ ژوئن ۲۰۲۵) تحت عنوان عملیات «شیر به‌پاخاسته» آغاز شد و تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های نظامی و مناطقی در تهران را هدف قرار داد. این حملات در واکنش به آنچه اسرائیل «تهدید فزاینده برنامه هسته‌ای ایران» خوانده، انجام و به کشته شدن چندین مقام ارشد نظامی و دانشمندان هسته‌ای ایران منجر شد.

در پی حمله نظامی اسرائیل به خاک ایران، که با پاسخ موشکی تهران همراه شد، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به طرز محسوسی لحن خود در قبال تهران را تغییر داده‌اند. در حالی که این دولت‌ها پیش‌تر ایران و نیروهای نیابتی‌اش را تهدیدی اصلی برای امنیت منطقه می‌دانستند، اکنون قدرت‌نمایی نظامی اسرائیل و حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، موجب نگرانی آن‌ها از گسترش درگیری و بی‌ثباتی منطقه‌ای شده است. به نظر می‌رسد، تهدید تازه، نه از سوی ایران، بلکه از سوی اسرائیلی است که دیگر به مرزهای درگیری محدود نمی‌ماند. نشریه آلمانی اشپیگل امروز ١٧ ژوئن گزارش دادە است که تلاش‌های کشورهای عربی برای میانجیگری میان ایران و ایالات متحده در ماه‌های گذشته با شکست مواجه و همین امر موجب تشدید بحران در برنامه هسته‌ای ایران شده است. بنابە به گزارش این نشریه در آوریل ۲۰۲۵، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، در سفری نادر به تهران با رهبر ایران و رئیس ستاد کل نیروهای مسلح دیدار کرد. هدف این سفر، هشدار به ایران درباره احتمال حمله اسرائیل در صورت عدم توافق با آمریکا بود. اما این تلاش دیپلماتیک به نتیجه نرسید. تغییر لحن بی‌سابقه در خلیج فارس؛ از ائتلاف علیه ایران تا نیاز به همزیستی بر اساس این گزارش، وزارت خارجه عربستان حملات اسرائیل را «تجاوز آشکار» و ناقض حقوق بین‌الملل خواندە و از ایران به عنوان «جمهوری اسلامی برادر» یاد کرد؛ عبارتی که معمولاً در ادبیات دیپلماتیک عربی برای متحدان به‌کار می‌رود. قطر و امارات متحدە عربی نیز، علی‌رغم روابط نزدیک با اسرائیل، بیانیه‌هایی مشابه صادر کردەاند. کشورهای خلیج فارس نگران آنند که گسترش جنگ، پایگاه‌های آمریکایی در خاک آن‌ها را هدف قرار داده و موجب فرار سرمایه و نیروی کار خارجی شود؛ به‌ویژه در امارات که به عنوان قطب اقتصادی و گردشگری منطقه شناخته می‌شود. در سال‌های گذشته، ریاض و ابوظبی تلاش‌های قابل‌توجهی را برای تضعیف ایران از حمایت از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای گرفته تا جنگ نیابتی در یمن انجام دادەاند. اما حملات حوثی‌ها به تأسیسات نفتی آرامکو در ۲۰۱۹ و واکنش سرد واشنگتن، نشان داد که تکیه بر حمایت نظامی آمریکا دیگر قابل‌اعتماد نیست. همین ناامیدی زمینه‌ساز توافق تاریخی عربستان و ایران در سال ۲۰۲۳ با میانجی‌گری چین شد و حالا ادامه این مسیر، از منظر امنیتی هم به ضرورتی راهبردی بدل شده است. نگرانی از جاه‌طلبی‌های اسرائیل و محور مقاومتی فروپاشیدە به گزارش اشپیگل، کشورهای عربی نه‌تنها حملات اسرائیل به ایران را خطرناک می‌دانند، بلکه اقدامات تهاجمی این رژیم در غزه، لبنان و سوریه را نیز به‌عنوان نشانه‌هایی از گسترش‌طلبی نظامی تعبیر می‌کنند. اعلام باقی‌ماندن دائمی ارتش اسرائیل در «مناطق امنیتی» اشغالی، ترس از تغییر مرزها و تهدید تمامیت ارضی کشورهای منطقه را افزایش داده است. هرچند محور مقاومت به رهبری ایران، از جمله حزب‌الله لبنان و شبه‌نظامیان عراقی، در گذشته نقشی محوری در موازنه قدرت با اسرائیل ایفا می‌کردند، اما اکنون به دلیل ضعف لجستیکی و تردید سیاسی، در واکنش خود محتاط عمل کرده‌اند. تنها حوثی‌های یمن به‌طور محدود وارد عمل شده‌اند. تحلیلگران معتقدند محور مقاومت از یک نیروی تهاجمی به «محور انتظار حملات اسرائیل» تبدیل شده است. در همین راستا روز یکشنبه نشریه آکسیوس به نقل از چندین منبع گزارش کرده بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به کشورهای عربی متحد واشنگتن اطمینان داده که ایالات متحده تا زمانی که شهروندانش هدف قرار نگیرند، در جنگ اسرائیل و ایران دخالت نظامی نخواهد کرد. در همین بارە منابع عربی به اکسیوس گفته‌اند که آمریکا یک ساعت پیش از حملات اسرائیل به ایران در پنج‌شنبه گذشته، با هدف انتقال این پیام به ایران برای جلوگیری از حملات تلافی‌جویانه علیه نیروهای آمریکایی، به این کشورها اطلاع داده بود که در این عملیات مشارکت ندارد. در همین راستا، یک دیپلمات عرب تأکید کرده است که ایران تاکنون از اقداماتی که ممکن است آمریکا را به مداخله مستقیم بکشاند، خودداری کرده است. اجماعی شکننده علیه یکجانبه‌گرایی تحولات اخیر نشان می‌دهد که کشورهای خلیج فارس به اجماعی حداقلی اما مهم علیه قدرت‌نمایی بی‌قاعده اسرائیل رسیده‌اند. هرچند هنوز نسبت به تهران بی‌اعتمادند، اما ترس مشترک از بی‌ثباتی، آن‌ها را به سوی همگرایی محتاطانه و تلاش برای بازگشت به دیپلماسی سوق داده است. موفقیت این مسیر، به توانایی بازیگران منطقه‌ای در اجتناب از درگیری گسترده و حفظ همکاری‌های اقتصادی و سیاسی بستگی خواهد داشت.

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر اینکه ایران از طریق واسطه‌های عربی پیام‌های فوری به واشنگتن و اورشلیم ارسال و تمایل خود را برای پایان دادن به درگیری با اسرائیل و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده ابراز کرده است، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه اعلام کرد که تهران به دنبال گفت‌وگو برای کاهش تنش است و باید «پیش از آنکه دیر شود» این کار را انجام دهد. بنابە گزارش اسرائیل تایمز، تهران متعاقب آنکە دونالد ترامپ خواهان تسلیم ایران «پیش از آنکه دیر شود»، شدە است، پیشنهاد انعطاف‌پذیری خود را در مذاکرات هسته‌ای را در صورت توقف حملات ارائه است. ترامپ در آغاز دیدارش با نخست‌وزیر کانادا، مارک کارنی، در نشست گروه هفت در کانادا، به خبرنگاران گفت: به نظر من ایران در این جنگ پیروز نیست و باید گفت‌وگو کند، و باید فوراً این کار را انجام دهد، پیش از آنکه دیر شود. این اظهارات پس از آن بیان شد که روز دوشنبه گزارش‌هایی مبنی بر ارسال سیگنال هایی از سوی ایران بە منظور پایان دادن بە درگیری و بازگشت بە میز مذاکرە منتشر گردید. گفته می‌شود تهران خواهان آتش‌بس به عنوان پیش‌شرطی برای بازگشت به دیپلماسی است، در حالی که کشورهای خلیج فارس از واشنگتن می‌خواهند برای کاهش تنش وارد عمل شود. همزمان با تداوم حملات امروز ١٧ ژوئن اسرائیل بە تهران و تبریز، عمان نیز پیش‌نویس پیشنهادی برای توقف محدود غنی‌سازی را آماده کرده است. در حالی که تبادل ضربات متقابل میان اسرائیل و ایران ادامه دارد، روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد که تهران به مقامات عرب گفته است در صورتی که آمریکا در این حملات مشارکت نکند، امکان ازسرگیری گفت‌وگو را بررسی خواهد کرد؛ این گزارش به نقل از مقامات خاورمیانه‌ای و اروپایی منتشر شده است. به گفته مقامات عربی در این گزارش، کشورهای خلیج فارس — از جمله عربستان سعودی، قطر و عمان — از ایالات متحده آمریکا خواسته‌اند اسرائیل را به توقف درگیریها ترغیب کند. آن‌ها هشدار داده‌اند که اگر مذاکرات میان طرف‌های درگیر از سر گرفته نشود، این مناقشه می‌تواند تشدید شده و زیرساخت‌های انرژی در سراسر خلیج را به خطر اندازد و ممکن است بازارهای نفت و اقتصاد جهانی را دچار اختلال کند. در همین راستا، خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد که تهران از قطر، عربستان سعودی و عمان خواسته است به ترامپ فشار بیاورند تا اسرائیل را برای پذیرش آتش‌بس فوری متقاعد کند. در ازای آن تهران آمادگی خود را برای انعطاف در مذاکرات هسته‌ای اعلام کرده است؛ این گزارش به نقل از دو منبع ایرانی و سه منبع منطقه‌ای منتشر شده است. یکی از منابع کشورهای حاشیە خلیج، به رویترز گفتە است که این سه کشور از واشنگتن خواسته‌اند اسرائیل را به آتش‌بس و ازسرگیری مذاکرات با تهران برای رسیدن به توافق هسته‌ای ترغیب کند. به گفته منبعی نزدیک به دولت یکی از کشورهای خلیجی، این کشورها به شدت نگران آن هستند که این درگیری از کنترل خارج شود. یک منبع منطقه‌ای و یک مقام مطلع از ارتباطات ایران با کشورهای خلیج نیز آظهار داشتەاند که تهران با قطر و عمان تماس گرفته است تا برای بازگشت به مذاکرات هسته‌ای میانجی‌گری کنند، اما تأکید کرده است که پیش از آن باید آتش‌بسی با اسرائیل برقرار شود.

با آغاز درگیری مستقیم میان ایران و اسرائیل و بسته شدن آسمان، هزاران گردشگر خارجی و شهروند اسرائیلی در سرزمینی گرفتار شده‌اند که اکنون درگیر یک جنگ تمام‌عیار است. درحالی‌که حملات موشکی پی‌درپی، مردم را در پناهگاهها هراسان کرده است، فرودگاه بین‌المللی بن‌گوریون از نخستین ساعات روز جمعه تعطیل و مسیرهای پروازی به‌شدت محدود یا مسدود شده‌اند. برای بسیاری از مسافران، تنها گزینه باقی‌مانده، عبور پرمخاطره از راه دریاست. روزنامه هاآرتص گزارش دادە است که حدود ۴۰ هزار گردشگر خارجی به دلیل بسته شدن فرودگاه‌های اسرائیل قادر به خروج از این کشور نیستند. همزمان حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار اسرائیلی در کشورهای دیگر گیر افتاده و امکان بازگشت به این کشور را ندارند. اگرچه برخی گذرگاه‌های زمینی با اردن و مصر باز مانده‌اند، اما زمان کاری محدود، صف‌های طولانی و نبود تضمین برای عبور، موجب شده است بسیاری عطای این مسیرها را به لقایش ببخشند. در این شرایط، سفر دریایی به قبرس، که تا پیش از این گزینه‌ای تفریحی محسوب می‌شد، اکنون به تنها راه خروج اضطراری بدل شده است. از روز یکشنبه، برخی موفق شده‌اند با کشتی‌هایی از بندر حیفا به قبرس بروند. اما ظرفیت محدود این قایق‌ها و افزایش ناگهانی قیمت بلیت‌ها – که از چند صد یورو به چند هزار یورو جهش یافته است – این مسیر را برای اکثریت دشوار و گاه ناممکن کرده است. متان شختر، شهروند آمریکایی که برای دیدار خانواده و شرکت در یک مراسم عروسی به اسرائیل آمده بود در گفتگو با هاآرتص گفته است که در مسیر بازگشت به فرودگاه، از حمله اسرائیل به ایران مطلع شده است. او که پیش‌تر نیز تجربه حضور در جنگ اکتبر را داشت، این‌بار با درهای بسته فرودگاه مواجه شد. وی در این بارە افزود: در اکتبر حداقل می‌توانستیم پروازی به یونان بگیریم. حالا اما، هیچ‌ چیز مشخص نیست. قایق‌ها چمدان قبول نمی‌کنند، سفرشان ۳۰ ساعت طول می‌کشد، و نمی‌دانیم کی نوبت‌مان می‌شود. سفرهای دریایی اگرچه گزینه‌ای نجات‌بخش به نظر می‌رسند، اما بسیار پرهزینه و زمان‌بر هستند. این قایق‌ها امکانات محدودی دارند، حجم بالای تقاضا باعث شده ظرفیت‌ها به‌سرعت تکمیل شود و حتی شنیده می‌شود برخی از بلیت‌ها در بازار سیاه تا چند برابر قیمت واقعی فروخته می‌شوند. در شرایطی که اکثر فرودگاه‌های منطقه نیز در آماده‌باش نظامی قرار دارند، هیچ‌کس نمی‌داند این بن‌بست هوایی تا چه زمانی ادامه خواهد یافت. در این میان، صدها گردشگر عضو گروه‌های «برث‌رایت» – تورهای آموزشی یهودی برای جوانان – در هتل‌هایی با پناهگاه‌های ایمن اسکان یافته‌اند. برنامه‌های این گروه‌ها متوقف شده و بازگشت آن‌ها به کشورهای‌شان به زمان باز شدن مجدد آسمان اسرائیل موکول شده است.

شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل در گزارشی مدعی شد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در تلاش است تا ایالات متحده را به مشارکت در حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله پایگاه فردو در نزدیکی قم ترغیب کند. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بر عدم دخالت کشورش در حملات اخیر اسرائیل به ایران تأکید کرده و از امکان مذاکره برای پایان دادن به تنش‌ها سخن گفته است. شبکه ۱۲ اسرائیل روز یکشنبه ۲۵ خرداد (۱۵ ژوئن)، در گزارشی ادعا کرد که دولت نتانیاهو به دنبال جلب مشارکت ایالات متحده به عملیات نظامی اسرائیل علیه تأسیسات هسته‌ای ایران است. این شبکه به نقل از منابع ناشناس گزارش داد که هدف اصلی این حملات، پایگاه زیرزمینی فردو در حومه قم است که یکی از مراکز کلیدی برنامه هسته‌ای ایران به شمار می‌رود. آاموس گیلعاد، ژنرال ذخیره و فرمانده پیشین سازمان اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل، در گفت‌وگو با این شبکه اظهار داشت که تلاش اسرائیل برای جلب حمایت آمریکا در جنگی که خود آغاز کرده، بعید است به نتیجه برسد. وی افزود: واشنگتن هیچ تعهدی برای مشارکت در این عملیات ندارد و مسئولیت کامل تحقق اهداف این حملات بر عهده نتانیاهو و حامیان این طرح است.» گیلعاد هشدار داد که در صورت ناکامی در دستیابی به اهداف، اسرائیل ممکن است وارد یک جنگ فرسایشی با ایران شود که می‌تواند با حملات موشکی متقابل تهران همراه باشد. دانا وایس، مفسر ارشد شبکه ۱۲ نیز تأکید کرد که اسرائیل به تنهایی از توان نظامی لازم برای نابودی تأسیسات مستحکم هسته‌ای ایران برخوردار نیست. او با اشاره به اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر تمایل به پایان دادن به جنگ‌ ، گفت: «ترامپ همواره خود را پایان‌دهنده جنگ‌ها معرفی کرده، نه آغازگر آن‌ها.» انتشار این گزارش در حالی است کە دونالد ترامپ پیشتر اعلام کردە بود کە ایالات متحده در حملات اسرائیل به ایران دخالتی نداشته است. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین هشدار داد که هرگونه حمله به منافع ایالات متحده با پاسخی سخت مواجه خواهد شد. ترامپ در عین حال از امکان دستیابی به توافقی برای پایان دادن به درگیری‌ها بین ایران و اسرائیل سخن گفت و افزود که می‌تواند به سرعت به این تنش‌ها پایان دهد. رسانه‌های اسرائیلی همچنین گزارش دادند که حملات مکرر به پایگاه فردو بعید است این تأسیسات زیرزمینی را به طور کامل نابود کند، زیرا توان نظامی لازم برای این هدف تنها در اختیار ایالات متحده است. تأسیسات هسته‌ای فردو، واقع در نزدیکی شهر قم، یکی از مراکز کلیدی برنامه هسته‌ای ایران است که در عمق حدود ۹۰ متری زیر کوه‌های منطقه احداث شده است. این پایگاه که در سال ۱۳۸۸ وجود آن به‌طور رسمی اعلام شد، به دلیل موقعیت زیرزمینی و استحکامات بالای خود در برابر حملات هوایی و موشکی مقاومت بالایی دارد. فردو عمدتاً برای غنی‌سازی اورانیوم استفاده می‌شود و طبق گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران در این تأسیسات از سانتریفیوژهای پیشرفته برای تولید اورانیوم با غنای بالا بهره می‌برد. به دلیل اهمیت استراتژیک و دشواری هدف قرار دادن این پایگاه، رسانه‌های اسرائیلی و تحلیلگران نظامی معتقدند که نابودی کامل آن نیازمند توان نظامی پیشرفته، از جمله بمب‌های سنگرشکن قدرتمند است که تنها در اختیار ایالات متحده قرار دارد.

امیر خنجی تحولات اخیر در منطقه، به‌ویژه در پی حملات نظامی اسرائیل به اهدافی در داخل ایران، وضعیت تازه‌ای را در مناسبات بین‌المللی رقم زده است. با وجود ابعاد گسترده این عملیات، واکنش قدرت‌های جهانی تاکنون عمدتاً محتاطانه و در چارچوب ملاحظات دیپلماتیک بوده است. کشورهای اروپایی در میانه‌ی میدان ایستاده‌اند؛ ضمن تأکید بر لزوم حفظ ثبات منطقه، از حق دفاع اسرائیل نیز به‌صراحت حمایت کرده‌اند. این وضعیت نه ناگهانی است و نه بی‌سابقه. زمینه‌های آن را باید در تغییرات ساختاری سال‌های گذشته، به‌ویژه در دوران دولت ترامپ جست‌وجو کرد؛ زمانی که ساختار سنتی رایزنی میان ایالات متحده و متحدان اروپایی تضعیف شد و روند تصمیم‌گیری‌ها شکلی یک‌جانبه به خود گرفت. حذف بازیگران کلیدی از فرایندهای دیپلماتیک نه‌تنها به انزوای اروپا انجامید، بلکه موجب شد اسرائیل نیز با فضای تصمیم‌گیری محدودتری مواجه شود. این خلأ، امروز خود را در نوع مداخله و زمان‌بندی عملیات نظامی نشان می‌دهد. در مقابل، اروپا اکنون با بازتعریف نقش خود در بحران کنونی، می‌کوشد ضمن حفظ پیوندهای استراتژیک با اسرائیل، از فرصت موجود برای بازگشت به میز مذاکرات نیز استفاده کند. نشانه‌های این راهبرد در سخنان اخیر رهبران فرانسه و آلمان مشهود است. آنان ضمن حمایت از اقدامات دفاعی اسرائیل، نسبت به تشدید درگیری‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند و بر لزوم بازگشت به مسیر دیپلماتیک تأکید دارند. هم‌زمان، منازعه هسته‌ای ایران نیز در این معادله بی‌تأثیر نیست. پیوند میان برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و تأمین پهپاد برای جنگ روسیه علیه اوکراین، نگاه امنیتی اروپا را دوچندان کرده است. شواهدی چون استفاده گسترده از پهپادهای ایرانی در حملات اخیر روسیه، جایگاه ایران را در تحلیل‌های امنیتی غرب ارتقا داده و باعث شده جمهوری اسلامی ایران بیش از پیش در تیررس انتقادات قرار گیرد. در سطح شورای امنیت نیز با وجود احتمال طرح قطعنامه‌هایی علیه اسرائیل، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که وتوی کشورهای غربی مانع هرگونه اقدام الزام‌آور خواهد شد. ساختار تصمیم‌گیری در این شورا عملاً امکان تحرک برای محکومیت یکجانبه اسرائیل را مسدود می‌کند و فضای عمل دیپلماتیک را در چارچوب توازن‌های سیاسی، نه حقوقی، تعریف می‌کند. از سوی دیگر، نوع واکنش روسیه و چین نیز حاوی نکاتی مهم است. برخلاف انتظار تهران، این دو کشور تاکنون حاضر به حمایت بی‌قید و شرط نشده‌اند. نشانه‌هایی وجود دارد که مسکو تمایلی ندارد بحران ایران نیز به یک منازعه ایدئولوژیک بین‌المللی بدل شود، مشابه آنچه در مورد اوکراین تجربه کرده است. نکته قابل تأمل آن‌که، وسعت عملیات اخیر اسرائیل، نه‌تنها در سطح نظامی، بلکه در سطح روانی نیز قابل تامل بود. به نظر می‌رسد بخشی از محافل تصمیم‌گیر در ایران ابعاد چنین حمله‌ای را پیش‌بینی نمی‌کردند. این غافلگیری، پیامد نادیده گرفتن نشانه‌هایی بود که حکایت از آماده‌سازی طولانی‌مدت اسرائیل برای اقدامی پرحجم داشت. در این میان، نقش نهادهای بین‌المللی نظیر آژانس انرژی اتمی نیز در سایه این تحولات پررنگ‌تر شده است. موضع‌گیری‌های اخیر آژانس درباره لزوم راستی‌آزمایی مستقل از برنامه هسته‌ای ایران، از یک‌سو نشان‌دهنده تداوم مسیر فنی و غیرسیاسی در بررسی پرونده هسته‌ای است، و از سوی دیگر، می‌تواند به‌عنوان عاملی بازدارنده برای مشروعیت‌بخشی به اقدامات یک‌جانبه تحلیل شود. در مجموع، آن‌چه امروز در منطقه شاهدیم، صرفاً درگیری دو بازیگر منطقه‌ای نیست، بلکه بازتاب بحرانی چندلایه است که ساختارهای ناتوان بین‌المللی، موازنه‌ قدرت شکننده و بازتعریف مرزهای مشروعیت را به چالش می‌کشد. بازیگران، دیگر صرفاً دولت‌ها نیستند، و منازعات، صرفاً در میدان جنگ خلاصه نمی‌شود. این وضعیت، نقطه عطفی در مسیر تغییر نظم منطقه‌ای خواهد بود.