بیانیه کانون وکلای آذربایجان شرقی علیه کُردها جنجال‌آفرین شد

کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی در بیانیه‌ای ادعا کرده است که اسکان پناهندگان عراقی، به ویژه کُردها در غرب ایران منجر به تغییرات جمعیتی و تهدیدات امنیتی گشتە و در این بیانیە خواستار بازگشت آنها شده است. این بیانیه با واکنش‌های شدید مراکز حقوق بشری و کارشناسان مواجه شده که آن را «نژادپرستانه»، «غیرعلمی» و مبتنی بر ادعاهای نادرست توصیف کُرده‌اند.

کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی در بیانیه‌ای که روز دو‌شنبه ٧ مهر (۲٨ سپتامبر) منتشر شد، به وضعیت ادعایی «پناهندگان عراقی در غرب ایران، به ویژه استان آذربایجان غربی» پرداخته و مدعی شده است که بخش عمده‌ای از این پناهندگان، عمدتاً کُردها، در شهرها و روستاهای این منطقه اسکان یافته‌اند.

این کمیسیون با اشاره به توافهای دهه ۱۳۵۰ شمسی بین ایران و عراق، از جمله عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر، ادعا نمودە است که بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار عراقی به ایران پناهنده شده‌اند و این امر تبعات منفی امنیتی، اقتصادی و اجتماعی از جمله جاسوسی، قاچاق و همکاری با گروه‌هایی مانند پژاک را به همراه داشته است.

بیانیه همچنین خواستار ارائه آمار دقیق پناهندگان به تفکیک استان‌ها، بررسی مجوزهای اقامت و تابعیت و اقدامات قانونی برای بازگشت آنها به عراق، با استناد به کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو و قوانین داخلی ایران، شده است.

کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی از این مسئلە نیز پا فراتر نهاده و ادعا کردە است کە برخی پناهندگان ادعایی در حملات اخیر اسرائیل نقش داشته‌اند.

کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی در حالی این ادعا را مطرح نمودە است کە هیچگونە مدرک برای اثبات مدعاهای خود ارائە ندادە است. آمارهای جمعیتی، سرشماری‌های رسمی در دهەهای گذشتە، گزارش‌های سازمان ملل متحد و سازمان‌های جهانی حقوق‌بشری همگی نشان می‌دهند کە ادعاهای این کمیسیون نادرست هستند.

درخواست ابطال بیانیه و تاکید بر همزیستی مسالمت‌آمیز

در واکنش به این بیانیه، مرکز حقوق بشر کُردستان ایران روز سه‌شنبه ٨ مهر، ضمن محکومیت شدید، اعلام داشت که این اقدام "نفرت‌پراکن و غیرعلمی" است و جایگاه وکالت را تحقیر می‌کند. این مرکز ادعاهای مربوط به «مهاجر عراقی» بودن کُردها و «برهم خوردن ترکیب جمعیتی» را مغلطه سیاسی و کذب خواندە و تاکید کردە است که کُردها صاحبان اصیل این سرزمین با قدمت هزاران ساله هستند.

مرکز حقوق بشر کُردستان ایران این بیانیه را نقض کنوانسیون‌های بین‌المللی رفع تبعیض نژادی دانست و آن را مصداق ترویج فاشیسم با الهام از ایدئولوژی‌های تفرقه‌افکنانەی منطقه‌ای توصیف کرد.

این مرکز همچنین خواستار واکنش قاطع نهادهای مدنی، روشنفکران دو ملت کُرد و آذری، و اتحادیه سراسری کانون‌های وکلا (اسکودا) شد تا بیانیه را ابطال کنند و با نویسندگان آن برخورد قانونی شود. مرکز همچنین بر لزوم همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام متقابل برای ثبات جامعه تاکید کرد و هشدار داد که تفکرات نژادپرستانه راه رسیدن به آزادی و برابری را سخت‌تر می‌کند.

بدعتی خطرناک تحت تاثیر ایدئولوژی پان‌ترکیسم

طاهر خدیو، تحلیلگر مسائل سیاسی نیز در واکنش به بیانیه آن را بدعتی بسیار خطرناک در ایران توصیف کردە و اعلام نمودە است که متن آن تحت تاثیر روح قومی آناتولی و قفقاز نوشته شده است و «ادعاهای محافل پان‌ترک» را تکرار می‌کند.

خدیو ادعای ورود جمعیت عظیم کُردهای کُردستان عراق در دهه‌های ۵۰ و ۷۰ خورشیدی و دگرگونی ترکیب جمعیتی آذربایجان غربی را رد کرد و با استناد به سوابق سجلی و سرشماری‌های مرکز آمار ایران، از سال ۱۳۳۵، آن را کذب دانست.

وی تاکید کرد که اکثر آوارگان کُرد کُردستان عراق بازگشته‌اند و در دو دهه اخیر، ده‌ها هزار کُرد از آذربایجان غربی به اقلیم کُردستان عراق مهاجرت کرده‌اند.

خدیو قوانین سخت‌گیرانه ایران در اعطای تابعیت را یادآور شد و بیانیه را تحت تاثیر ایدئولوژی پان‌ترکیسم قلمداد کرد که به نسل‌کشی ارامنه در ترکیه اشاره دارد.

وی همچنین اتهام همکاری کُردها با اسرائیل را مضحک خواند و به نقش باکو در جنگ اخیر اشاره کرد و خواستار تشکیل کمیته حقیقت‌یاب برای روشن شدن این «دروغ شاخدار» شد.

تاثیر سفر رضاشاه به ترکیه و سیاست‌های انکار هویت کُردها

اردشیر پشنگ پژوهشگر روابط بین‌الملل و مطالعات کُردی نیز در یک رشته‌پست در پلتفرم ایکس، بیانیه را ضدحقوق بشری و نژادپرستانه نامید و آن را بخشی از میراث شوم مهندسی هویتی رضاشاه به تقلید از آتاترک دانست.

پشنگ توضیح داد که رضاشاه در سفر ۱۳۱۳ به ترکیه تحت تاثیر آتاترک قرار گرفت و سیاست‌هایی مانند تقسیمات اداری جدید در ۱۳۱۶ را برای انکار هویت‌های غیرفارسی، از جمله کُردها اجرا کرد.

وی استان آذربایجان غربی را یکی از استان‌های تازه‌تاسیس با اکثریت کُرد توصیف کرد و ادعای مهاجر بودن کُردها را رد کرد.

پشنگ به تبعید عشایر کرد توسط رضاشاه اشاره کرد و گفت که چنین سیاست‌هایی به رشد پان‌ترکیسم منجر شده و کُردها در دسترسی به پست‌های مدیریتی در استان محروم مانده‌اند.

وی بیانیه را سوءاستفاده جریان پان‌ترک از اشتباهات تاریخی دانست.

واکنش کانون وکلای دادگستری کُردستان

در همین حال کانون وکلای دادگستری کُردستان در بیانیه‌ای رسمی که روز سه‌شنبه ٨ مهر منتشر شد، مطالب منتشرشده از سوی کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای آذربایجان شرقی را «غیرمنصفانه، جانبدارانه و مغایر با اصول انسانی و قانون اساسی» دانست.

این بیانیه «تحریف واقعیت و دامن زدن به اختلافات قومی» را مردود خوانده است.

این کانون اعلام کرد که بیانیه مذکور با «قلب حقیقت»، اقوام بومی و مقیم غرب کشور را به ناامنی، قاچاق و جاسوسی منتسب کرده و چنین ادبیاتی را به‌طور کامل مردود می‌داند. در بیانیه آمده است:

استفاده از تعابیر قومیت‌گرایانه و برچسب‌های امنیتی علیه اقوام اصیل ایرانی، مغایر اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه اصول ۱۹، ۲۰ و ۲۲ است که بر برابری همه شهروندان و حمایت از حیثیت آنان تأکید دارد.

افزون بر این، چنین رویکردی برخلاف تعهدات بین‌المللی ایران در چارچوب اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق‌های بین‌المللی حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض نژادی ارزیابی شده است.