صدای مهاجران کُرد در آستانه خاموشی قرار گرفتە است

شبکه WDR آلمان قصد دارد از سال ۲۰۲۷ پخش برنامه کردی رادیو کازمو را پس از نزدیک به چهار دهه متوقف کند. این تصمیم که بخشی از طرح بازسازی رسانه‌های جوان این شبکه عنوان شده است، با اعتراض گسترده کارکنان، فعالان مدنی و جامعه کردهای آلمان روبه‌رو شده است. منتقدان می‌گویند حذف این برنامه صرفا یک تصمیم رسانه‌ای نیست، بلکه به معنای از میان رفتن یکی از معدود فضاهای عمومی زبان و هویت کردی در آلمان است. آنها همچنین مدیریت WDR را به دهه‌ها کم‌توجهی، کاهش بودجه و محروم کردن بخش کردی از مدیریت کردی‌زبان متهم می‌کنند.

شبکه رادیو و تلویزیونی غرب آلمان (WDR) قصد دارد از سال ۲۰۲۷ بخش کردی رادیو کازمو (COSMO Kurdî / Bernama Kurdi) را پس از نزدیک به چهار دهه فعالیت متوقف کند. بە گفتە کارکنان این بخش از این رادیو، در تمام چهل سال فعالیت آن حتی یک بار نیز مدیر یا سردبیر کردی‌زبان نداشته است.

این تصمیم بخشی از بازسازی گسترده رادیوهای جوان WDR است. بر اساس این طرح، برنامه‌های کردی، ایتالیایی و صربی/بوسنیایی/کرواتی از جدول پخش رادیویی حذف خواهند شد و آینده برخی دیگر از سرویس‌های چندزبانه نیز نامشخص است.

در مقابل، بخش ترکی‌ این رادیو قرار است در قالب دیجیتال توسعه یابد و سرویس‌های فارسی و عربی وابسته به WDRforyou نیز به فعالیت خود ادامه خواهند داد.

شبکه رادیو و تلویزیونی غرب آلمان در این بارە می‌گوید این تغییرات پاسخی به تغییر الگوی مصرف رسانه‌ای نسل جوان است.

به گفته این رسانه، مخاطبان جوان با پیشینه مهاجرتی امروز به صورت همزمان از رسانه‌های آلمانی‌زبان، شبکه‌های اجتماعی، سرویس‌های استریم و محتوای زبان مادری استفاده می‌کنند و رادیوی سنتی دیگر نقش گذشته را ندارد.

مدیران WDR همچنین از تمرکز بیشتر بر محتوای آلمانی‌زبان، فرهنگ شهری و مخاطبان ۲۰ تا ۲۹ ساله سخن می‌گویند.

اما در میان کارکنان و حامیان کازمو، روایت دیگری از ماجرا وجود دارد که از سال‌ها کاهش بودجه، بی‌اعتمادی ساختاری، ضعف مدیریتی و نادیده گرفتن جوامع مهاجر سخن می‌گوید.

تیم برنامه کردی کازمو در نامه‌ای که در واکنش به نگرانی مخاطبان و نهادهای کردی در آلمان ارسال کرده اند، تأکید کرده است که حذف این برنامه تنها یک تصمیم رسانه‌ای نیست، بلکه حذف یکی از معدود فضاهای عمومی برای زبان و هویت کردی در آلمان است.

نویسندگان این نامه یادآور شده‌اند که حدود ۱.۳ میلیون کرد در آلمان زندگی می‌کنند، اما اغلب در آمارها و مباحث عمومی زیر عنوان کلی ترک طبقه‌بندی می‌شوند.

در این نامه همچنین آمده است که برنامه‌های کردی صرفاً برای کسانی تولید نمی‌شد که به زبان آلمانی مسلط نیستند، بلکه نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و ایجاد حس تعلق ایفا می‌کردند.

جلیل کایا، از نویسندگان این نامه و همکاران باسابقه بخش کردی کازمو، به آرنا نیوز می‌گوید استدلال WDR درباره کمبود مخاطب، بدون اشاره به شرایطی مطرح می‌شود که خود این رسانه طی سال‌ها ایجاد کرده است. به گفته او:

برنامه‌های مادری‌زبان به طور مستمر با کاهش بودجه مواجه بوده‌اند و هر مرحله از آنچه WDR اصلاحات می‌نامید، در عمل به محدود شدن بیشتر این برنامه‌ها انجامیده است.

در واکنش به تصمیم اخیر، کارزار نجات کازمو طی روزهای گذشته ده‌ها هزار امضا را جمع‌آوری کرده و حمایت طیفی از سیاستمداران، فعالان مدنی و چهره‌های فرهنگی را به دست آورده است.

این کمپین هشدار می‌دهد که برند، هویت و فلسفه وجودی کازمو در حال از بین رفتن است و شبکه‌ای که با شعار «صدای جهان» شناخته می‌شد، ممکن است در آیندە به یک زیرمجموعه موسیقی‌محور از 1LIVE تبدیل شود.

مخالفان می‌گویند آنچه به عنوان توسعه راهبردی معرفی می‌شود، در عمل به معنای حذف تنها برنامه‌های سراسری رادیویی است که به زبان مادری بسیاری از جوامع مهاجر در آلمان تولید می‌شوند.

به گفته کارکنان بخش کردی COSMO نحوه مدیریت این نهاد طی ٤٠ سال گذشته، از مشکلات آن بوده است. به گفته دست اندرکاران بخش کردی برنامه‌ای که نزدیک به ۴۰ سال برای جامعه‌ای چند صد هزار نفری تولید شده، هرگز فرصت اداره شدن توسط افرادی از همان جامعه را پیدا نکرده است.به گفته کایا:

در ابتدا سردبیران بخش‌های آلمانی‌زبان و بعدتر مدیران بخش ترکی‌زبان بر برنامه‌های کردی نظارت می‌کردند. کسانی که مسئول برنامه بودند، خودشان کردی نمی‌دانستند. ما مجبور بودیم تمام متن‌ها را علاوه بر کردی، به آلمانی هم تهیه کنیم.

کایا حتی از نمونه‌هایی سخن می‌گوید که به گفته او نشان‌دهنده بی‌اعتمادی نهادی به کارکنان بخش کردی بوده است. او می‌گوید:

در دهه ۱۹۹۰ بودجه ترجمه برنامه های این بخش توسط مترجمان داخلی با کل بودجه این بخش برابر بودە و این امر نشان میدهد کە این رادیو، حتی به کارکنان خود نیز اعتماد نداشت.

این اظهارات تصویری متفاوت از روایتی ارائه می‌دهد که امروز از سوی مدیریت WDR مطرح می‌شود. اگر روایت رسمی بر کاهش مخاطب و تغییر الگوی مصرف رسانه‌ای تأکید دارد، سو مدیریت و نبود اعتماد کافی خود یکی از علل اصلی وضعیت فعلی است.

به گفته کایا، بخش کردی همواره «فرزندخوانده WDR» بوده است. او می‌گوید:

در حالی که برخی دیگر از بخش‌های زبانی از حمایت رسانه‌ای و مالی برخوردار بودند، بخش کردی اغلب از این امکانات محروم می‌شد. به عنوان مثال، WDR برای برخی سرویس‌های زبانی از رویدادها و برنامه‌های فرهنگی حمایت می‌کرد یا در آنها به عنوان حامی حضور داشت، اما چنین امکانی برای بخش کردی فراهم نشد.

این در حالی است که کازمو در سال‌های گذشته خود را رادیوی مهاجران، برای مهاجران معرفی می‌کرد و بخش مهمی از هویت آن بر بازتاب تنوع فرهنگی جامعه آلمان استوار بود.

معترضان تاکید می کنند که حذف برنامه‌هایی با زبان مادری‌، به‌ویژه در آن دسته از جوامعی که از نفوذ سیاسی و رسانه‌ای کمتری برخوردارند، در چنین فضایی معنایی فراتر از یک تصمیم صرفاً اقتصادی پیدا می‌کند.

آنچه امروز به عنوان یک توسعه راهبردی معرفی می‌شود، در عمل به حذف بخش‌هایی منجر شده که دهه‌ها وظیفه بازتاب صدای جوامع مهاجر را بر عهده داشته‌اند.

هربرت گرونمایر، موسیقی‌دان سرشناس آلمانی، کوزمو را خانه‌ای برای بسیاری از فرهنگ‌ها در آلمان می نامد و هشدار داده است که حذف کازمو در دورانی که ملی‌گرایی در حال قدرت گرفتن است، پیام اشتباهی به جامعه می‌فرستد.

کلاودیا روت، وزیر پیشین فرهنگ آلمان نیز در این بارە گفته است که در فرآیندهای صرفه‌جویی، معمولاً نخستین قربانیان همان گروه‌هایی هستند که پیش‌تر نیز کمتر دیده شده‌اند.

بریوان آیماز نماینده کُرد و معاون رئیس پارلمان ایالت نورد راین وستفالن نیز به تصمیم WDR اعتراض کرده و گفته است که درست در زمانیکه راست های افراطی، ناسیونالیست ها جامعه متکثر ما را هدف قرار می دهند و دمکراسیمان را مورد تهدید قرار می دهند به COSMO بیشتری نیاز است.

اعتراض‌ها در میان جامعه کردهای آلمان به‌ویژه گسترده بوده است

به گفته کایا برای بسیاری از کردها، شنیدن زبان خودشان در یک رسانه عمومی آلمان به معنای دیده شدن و به رسمیت شناخته شدن بود. او می‌گوید:

هدف بخش کردی کازمو، بازتاب دادن مسائل و زندگی روزمره کردهای ساکن آلمان بود که به گفته او اغلب در رسانه‌های جریان اصلی نادیده گرفته می‌شود.

تصمیم WDR در زمانی اتخاذ شده است که بحث مهاجرت و هویت بیش از هر زمان دیگری در فضای سیاسی آلمان مناقشه برانگیز شدە است.

در سال‌های اخیر احزاب راست‌گرا از جمله حزب آلترناتیو برای آلمان AFD نفوذ بیشتری در عرصه سیاسی پیدا کرده‌اند و نگرانی‌ها درباره کاهش توجه به تنوع فرهنگی و زبانی افزایش یافته است.

در نهایت، یکی از پرسش‌های اصلی منتقدان این است که آیا تعطیلی بخش کردی نتیجه طبیعی کاهش مخاطب بوده یا پایان مسیری است که خود WDR طی چهار دهه با کمبود سرمایه‌گذاری، نبود مدیریت از خود جامعه ای که هدف بوده و محدود کردن تدریجی امکانات آن را شکل داده است؟

برای کایا، پاسخ روشن است. او می‌گوید برنامه‌های مادری‌زبان سال‌ها به عنوان ضعیف‌ترین حلقه زنجیر تلقی می‌شدند؛ ابتدا بودجه‌ها کاهش یافت، سپس امکانات محدود شد و اکنون نوبت به تعطیلی رسیده است.