تهدید قاسم به جنگ داخلی؛ چالشهای دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله
- Arena Website
- Sep 2, 2025
- 4 min read
افشین رسولپور
نعیم قاسم با تشدید لحن حزبالله در برابر تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح، تهدید به تقابل نظامی و حتی جنگ داخلی کرده است. این موضع، بازتاب حمایت ایران و ضعف ساختاری ارتش لبنان است. هرچند حزبالله تمایل به جنگ داخلی ندارد، اما با تکیه بر پایگاه اجتماعی شیعه و حمایت تهران، فشار متقابل وارد میکند. در این میان، اسرائیل نیز در پی بهرهبرداری راهبردی است.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، در واکنش به تصمیم دولت لبنان مبنی بر خلع سلاح این سازمان مسلح غیردولتی،در تلاش است از طریق اِعمال فشار متقابل معادلات قدرت را تغییر دهد. در این تقابل، حزبالله رویکردی مبتنی بر تهدید و حتی خونریزی را دنبال میکند.
سخنرانی اخیر نعیم قاسم دبیرکل حزب اللە لبنان طی هفتە اخیر را میتوان نشانهای از تشدید لحن حزبالله و تمایل آن به تهدید دولت لبنان با گزینەی جنگ داخلی قلمداد کرد. این موضعگیری در بحبوحۀ فشار فزایندی نهادهای رسمی لبنان برای خلع سلاح این سازمان صورت گرفت.
قاسم در امتداد با اظهار نظر مقامات ایرانی، تصمیم دولت لبنان را دیکتهای آمریکایی خواند و خواستار ابطال آن شد.
پیش از برگزاری تجمع اعتراضی حزبالله و جنبش امل در میدان ریاضالصلح بیروت، در مجاورت ساختمان پارلمان، نعیم قاسم بر موضع قاطع و غیرقابل انعطاف حزبالله تأکید کردە و اظهار داشت که این سازمان نهتنها خلع سلاح نخواهد شد، بلکه آماده است برای حفظ آنها با ساختار حاکمیتی لبنان وارد تقابل نظامی نیز شود. نعیم سلاح را روح، شرافت و آیندۀ فرزندانمان توصیف کرد.
مخاطبان اصلی این پیام، رئیسجمهور جوزف عون و نخستوزیر لبنان، نواف سلام هستند. متعاقب خواست دولت لبنان مبنی بر خلع سلاح این گروە، رسانەهای طرفدار حزب اللە، در شبکههای اجتماعی این دو را به یزید تشبیه کردهاند.
از همین رو بنابە گزارش رسانەهای لبنانی، تدابیر امنیتی پیرامون مقامات یادشده تشدید شدە است. زیرا بیم آن میرود سرنوشتی مشابه رفیق حریری، نخستوزیر اسبق لبنان که در ۲۰۰۵ ترور شد، در انتظار آنان باشد.
گسلهای داخلی و سناریوی جنگ داخلی
با وجود این تهدیدات، حزبالله اساساً مایل به جنگ داخلی نیست؛ چراکه رویاروییای از این دست میتواند لطمهای سنگین را به سرمایه نمادین این گروە وارد میسازد.
این سازمان میکوشد همچنان شعار قدیمی ارتش، ملت و مقاومت را ادامە بدهد. با این وجود، اکنون حزبالله در موقعیتی دفاعی و تحت فشار قرار گرفته است. ازاینرو، راهبرد آن اتکا به نمایش قدرت و بسیج اجتماعی است کە در میان جامعە شیعه این کشور، همچنان مهمترین پشتوانه آن محسوب میشود.
از سوی دیگر تاکنون ضعف ساختاری ارتش و نهادهای امنیتی لبنان و در کنار آن، حمایت جمهوری اسلامی ایران اعتماد به نفس مضاعفی به نعیم قاسم و این سازمان بخشیده و او را در مقابل فشارهای داخلی و خارجی ـ اعم از دولت لبنان و ایالات متحده در دورۀ ترامپ ـ جسورتر کرده است.
ایران و معادلات لبنان
تحولات اخیر در عرصۀ سیاست داخلی ایران، بهویژه اختلافنظرها پیرامون راهبرد جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ با اسرائیل، بر موضع تهران در رابطە با بحران لبنان تأثیر گذاشته است.
در حالی که جریان محافظهکار همچنان بر حمایت مطلق از حزبالله تأکید دارد، بخشی از جریان اصلاحطلب بر ضرورت تغییر مسیر تأکید میکند.
از منظر اصلاحطلبان، مداخلۀ تهران در امور لبنان به زیان جمهوری اسلامی ایران منجر خواهد شد و به آمریکا و اسرائیل بهانهای جدیدی را برای اقدام علیه ایران میدهد. آنان معتقدند که حزبالله باید به تصمیم دولت لبنان احترام بگذارد.
حتی سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به بیروت نیز از سوی این طیف زیر سؤال رفته است. آنان راهحل را در ادغام حزبالله در ارتش لبنان ارزیابی می کنند.
با این وجود، موضع رسمی رژیم ایران همچنان همسو با حزبالله است.
ایرج مسجدی، معاون هماهنگکنندۀ نیروی قدس، تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله را توطئهای آمریکایی صهیونیستی خواندە و تأکید کردە است که این تصمیم هرگز در لبنان محقق نخواهد شد.
معادلات اسرائیل و کارتهای استراتژیک
قاسم در سخنرانی اخیر خود، ضمن انتقاد از تضعیف حاکمیت لبنان به دلیل حضور اسرائیل در پنج پایگاه در جنوب این کشور، از دولت لبنان، که حزبالله همچنان بخشی از آن است، درخواست نمود تا گفتوگوهای فشردهای را برای بازسازی اقتدار ملی آغاز کند.
او همچنین نخبگان و نیروهای مؤثر را به همکاری با دولت فراخواند و طرح پیشنهادی حزبالله را مبنی بر عقب نشینی اسرائیل از جنوب لبنان، توقف حملات بە حزب اللە و آزادی اسرای این گروە را تشریح کرد.
وی اعلام کردە است کە تنها پس از تحقق این اقدامات، که در عمل کارتهای راهبردی اسرائیل را از میان خواهد بردم حزبالله آمادگی دارد تا وارد گفتوگو دربارۀ راهبرد دفاعی لبنان شود.
در مقابل، طبق گزارش رسانههای لبنانی، اسرائیل در تماسهای اخیر با تام باراک، فرستاده ویژه دولت آمریکا در امور لبنان و سوریه، پیشنهاد داده است که کمربند روستاهای خط تماس در جنوب لبنان به یک منطقه اقتصادی خالی از سکنه و غیرنظامی تبدیل شود.
در عوض، اسرائیل پیشنهاد توقف تدریجی حملات و قتلهای هدفمند، عقبنشینی تدریجی از چندین منطقه و حل مسئله زندانیان لبنانی را در دستور کار خود قرار میدهد.
از نگاە اسرائیل، چنین توافقی بین اسرائیل و لبنان میتواند بازگشت ساکنان شمال اسرائیل به خانههایشان را تسریع کند. با این حال، با توجه به واقعیت جدید، این توافق، نیاز به وارد کردن ضربه سیاسی شدید به حزبالله را نیز برآورده نمیکند.
سرمایهگذاری طولانیمدت ایران در لبنان، نفوذ عمیق حزبالله را در میان جامعە شیعه این کشور تثبیت کرده است. از همین رو، بدون ایجاد راهکارهای اجتماعی و سیاسی جایگزین و تقویت جریانهای رقیب در این جامعه، چشمانداز کاهش قدرت حزبالله و تضمین ثبات پایدار لبنان همچنان محدود خواهد ماند.
