آیا بە رغم اکراە، عربستان سعودی به ائتلاف جنگ با ایران می پیوندد؟
عربستان سعودی تاکنون از مشارکت مستقیم در جنگ علیە ایران خودداری کرده و حملات پیشین خود را بە اهداف جمهوری اسلامی محرمانه نگه داشته بود. اما شامگاه سهشنبه، این کشور در کنار نیروهای آمریکایی، مجموعهای از حملات هوایی را علیه گروههای نیابتی ایران در عراق انجام داد. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در این بارە اعلام نمود کە این عملیات مشترک پس از آن انجام شد که طی ۷۲ ساعت، ۳۰ پهپاد به سوی نیروهای آمریکایی و زیرساختهای انرژی عربستان سعودی شلیک شده بود.
با تداوم حملات پهبادی و موشکی جمهوری اسلامی ایران بە کشورهای منطقە، بە ویژە کشورهای حوزە خلیج فارس، به نظر میرسد محاسبات این کشورها و خصوصا ریاض در حال تغییر است.
ورود دیرهنگام و با اکراە عربستان سعودی، شش ماه پس از آغاز جنگ، نشاندهنده دشواری موقعیتی است که ریاض برای بازداشتن حملات، بدون کشیده شدن به دامنه یک درگیری گستردهتر با آن روبهرو بودە است.
اما متعاقب حملە مشترک عربستان و آمریکا بە مواضع گروهی از نیروهای الحشدالشعبی در عراق، وزارت دفاع عربستان بارە اعلام کرد کە حملات هوایی علیه شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق را در واکنش به حملات این گروە به تاسیسات نفتی عربستان انجام داده است.
اگرچە تاکنون هیچیک از گروههای شبهنظامی عراق مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفتهاند، اما گزارشها حاکی از آن است کە این گروهها، با هدایت افسران قدس سپاە پاسداران انقلاب اسلامی بە این حملات دست زدەاند.
در اینبارە، ترکی المالکی، سخنگوی وزارت دفاع عربستان، گفت: پادشاهی عربستان به دنبال تشدید تنش نیست، اما به هرگونه تجاوزی پاسخ خواهد داد.
اگرچە واکنش رسمی عربستان فوری نبود، با این حال، موضعگیریهای رسمی ریاض نشان میدهد عربستان تلاش دارد این حملات را پاسخی محدود به حملاتی مشخص جلوه دهد، نه نشانهای از ورود به جنگ گسترده میان واشنگتن، اسرائیل و ایران.
از همینرو، وزارت امور خارجه عربستان سعودی صبح چهارشنبه، پس از انجامی حملاتی به گروههای شبهنظامی مورد حمایت ایران در عراق، اعلام کرد این کشور در پی تشدید تنش نیست.
مقاومت اسلامی عراق، کە گروه نیابتی ایران و زیر چتر حشد الشعبی قرار دارد، مدعی شد پهپادهایی که زیرساختهای عربستان سعودی را هدف قرار دادند، از سوی حوثیها شلیک شده بودند، نه از سوی این گروه.
علاوە براین تنش اخیر میان عربستان سعودی و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی ایران در عراق، حوثیهای یمن نیز روز ۲۰ ژوئیه از اعمال محاصره علیه کشتیهای عربستان سعودی که از تنگه بابالمندب عبور میکنند، خبر دادە بودند.
این اقدام با راهبرد جمهوری اسلامی ایران، که اصلیترین حامی حوثیها به شمار میرود همخوانی داشتە و بە تصمیم ریاض برای پیوستن بە جنگ موثر بودە است.
ریاض پیش از این توانسته بود با استفاده از یک خط لوله جایگزین که سراسر خاک عربستان را طی میکند و به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ میرسد، خود را از پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز مصون نگه دارد.
اما اکنون بخشی از این صادرات نیز با محدودیت روبهرو شده است. حوثیها روز سهشنبه در یکی از چندین حمله اخیر، یک نفتکش سعودی را که قصد عبور از گذرگاه ۱۴ مایلی در جنوبغربی یمن را داشت، با موشکهای بالستیک هدف قرار دادند.
همزمان، گزارشهایی نیز مبنی بر وجود تهدید جدیدی از سوی حوثیها منتشر شدە است که نشان میداد این گروە نیابتی ایران، در حال بررسی دریافت عوارض از کشتیهایی برآمدە است که قصد عبور از تنگه بابالمندب را دارند.
در این بارە خاویر بلاس، تحلیلگر بلومبرگ بر این باور است کە مسیر دیگری نیز برای خروج از دریای سرخ وجود دارد و کشتیها میتوانند به سمت شمال و مصر حرکت کنند.
با این حال، زیرساختهای مصر توان انتقال تمامی محمولههایی را که از بندر ینبع صادر میشوند نداشتە و تغییر مسیر از این مسیر نیز زمان رسیدن محمولهها به بازارهای آسیایی را ۲۵ روز افزایش میدهد.
اگر ریاض حاضر به پذیرش چنین گزینهای باشد، اسرائیل نیز میتواند راهکاری را ارائه دهد، زیرا این کشور خط لولهای را در خاک خود اداره میکند که به دریای مدیترانه منتهی میشود.
مجموع این پیچیدگیها شاید توضیح دهد که چرا واکنش عربستان سعودی به محاصره حوثیها تاکنون نسبتاً محدود بوده است.
با این وجود حوثیها امیدوارند کە با محاصره دریایی، عربستان سعودی را وادار به دادن امتیاز نمایند. این گروه خواستار آن است که ریاض حقوق کارکنان دولت را در مناطق تحت کنترل حوثیها، که محل سکونت حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور است، پرداخت کند. پیش از این عربستان سعودی در چارچوب نقشه راه دستیابی به صلح در سال ۲۰۲۳ با چنین اقدامی موافقت کرده بود.
حوثیها همچنین خواستار آن هستند که فرودگاه صنعا، پایتخت یمن، به روی همه پروازهای بینالمللی بازگشایی شود.
اما از زمانی که دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ حوثیها را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد، ریاض دیگر نمیتواند بدون نقض تحریمهای آمریکا، خواسته حوثیها را مبنی بر پرداخت حقوق کارکنان دولت برآورده کند.
با این حال، ممکن است ترامپ با یک راهحل جایگزین موافقت کند. یکی از مقامهای ارشد دولت ترامپ این هفته به نیویورکتایمز گفت کاخ سفید خواهان دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک در یمن است و به متحدان خود اختیار خواهد داد که نقش اصلی را در این زمینه بر عهده بگیرند.
در نهایت، رئیسجمهوری آمریکا احتمالاً ناچار خواهد شد برای بازگشایی تنگه هرمز امتیازهای پرهزینهای را بە طرف مقابل بدهد، زیرا طی پنج سال اخیر، هیچ گزینه نظامی نتوانستە است نتیجه مطلوب را محقق کند.
اکنون، در پی جنگ ترامپ، عربستان سعودی با همان دوراهی دشواری روبهرو شده است که این بار در یکی دیگر از آبراههای راهبردی، در چند صد مایلی غرب تنگه هرمز، پیش روی این کشور قرار گرفته است.
با توجە بە تنگناهای عربستان سعودی در مواجە با حوثیها و گروههای نیابتی ایران در عراق، بە نظر می رسد کە اگرچه محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سوعدی ممکن است تضعیف ایران را به سود کشورش بداند، اما جنگ در عمل خطرهای بزرگی برای برنامه او به منظور تبدیل عربستان به یک مرکز تجاری و گردشگری ایجاد کرده است.
این جنگ همچنین با محدود کردن مسیرهای صادرات نفت، هزینه اقتصادی سنگینی را بر عربستان سعودی تحمیل کرده است. درآمدهای نفتی کە ستون اصلی بودجه دولت عربستان را تشکیل میدهد، با چالشی بزرگ مواجە و همزمان با ادامه درگیریها، اختلافنظر مقامهای سعودی و آمریکایی درباره نحوه تامین امنیت منطقه افزایش یافته است.
در این بارە عبدالعزیز الغشیان، پژوهشگر غیرمقیم مجمع کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن، به نیویورکتایمز گفت رهبران عربستان احتمالا تصمیم گرفتهاند این هفته بهطور علنی دست به اقدام بزنند، زیرا به این جمعبندی رسیدهاند که خودداری از ورود به جنگ به اشتباه به منزله پذیرش حملات علیه این کشور تعبیر شده است.
او افزود ریاض اکنون میکوشد این پیام را به دشمنان خود برساند که حمله به عربستان هزینه گزافی در پی خواهد داشت.
فیصل الحمد، سرتیپ بازنشسته نیروی هوایی عربستان و تحلیلگر مسائل دفاعی نیز این اقدام را تلاشی برای ترسیم خطوط قرمز روشن با هدف جلوگیری از حملات بیشتر توصیف کرد.
از همینرو میتوان اذعان داشت کە این حملات را میتوان هشداری به جمهوری اسلامی ایران دانست که تشدید تنش ممکن است رهبران عربستان را به نزدیکی بیشتر با واشنگتن سوق دهد.
پاسخ به این پرسش که آیا عربستان سعودی به جنگ با جمهوری اسلامی ایران خواهد پیوست یا نە، بیش از آنکه به اراده سیاسی ریاض وابسته باشد، به مسیر تحولات امنیتی منطقه بستگی دارد.
شواهد موجود نشان میدهد عربستان سعودی در حال بازتعریف آستانه پاسخ نظامی خود است، اما هنوز دلیلی را برای کنار گذاشتن راهبرد مهار محدود نمی بیند. ریاض به خوبی میداند جنگی فراگیر میتواند سرمایهگذاری خارجی، اجرای برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ و جایگاه این کشور بهعنوان مرکز مالی، تجاری و گردشگری منطقه را با مخاطره روبهرو کند.
در مقابل، تداوم حملات به زیرساختهای انرژی، مسیرهای صادرات نفت و آبراههای راهبردی، هزینه خویشتنداری را افزایش میدهد و اعتبار بازدارندگی عربستان را کاهش میدهد.
اگر این روند ادامه یابد، احتمال گسترش تدریجی دامنه عملیات نظامی عربستان افزایش خواهد یافت. با این حال، محتملترین سناریو همچنان مشارکت محدود، هدفمند و ائتلافی در برابر نیروهای نیابتی ایران است.
ورود به جنگ مستقیم تنها زمانی به گزینهای واقعبینانه تبدیل خواهد شد که رهبران سعودی به این جمعبندی برسند که هزینه پرهیز از جنگ، از هزینه ورود به آن فراتر رفته است.
