اختلاف قدرتهای جهانی بر سر پرونده ارتش آزادیبخش بلوچستان در سازمان ملل
تلاش پاکستان و چین برای قرار دادن ارتش آزادیبخش بلوچستان (BLA) و شاخه عملیاتی آن، بریگاد مجید، در فهرست تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل با مخالفت آمریکا، بریتانیا و فرانسه روبهرو شده است. کشورهای غربی میگویند مدارک ارائهشده برای اثبات ارتباط این گروه با القاعده و داعش، معیارهای حقوقی کمیته ۱۲۶۷ را تأمین نمیکند. این بنبست، در کنار ابعاد امنیتی، بازتاب اختلاف دیدگاه قدرتهای جهانی درباره ماهیت ارتش آزادیبخش بلوچستان است. پاکستان و چین این گروه را تهدیدی امنیتی برای ثبات منطقه و منافع اقتصادی خود میدانند، اما مخالفان تحریم آن را یک جنبش جداییطلب بلوچ و نه بخشی از شبکههای جهادی فراملی ارزیابی میکنند.
ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه با اعمال تأخیر فنی در ارائە پیشنهاد مشترک پاکستان و چین، مانع از قرار گرفتن ارتش آزادیبخش بلوچستان (BLA) و شاخه عملیاتی آن، بریگاد مجید، در فهرست تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل شدهاند. این اقدام به یک شکست دیپلماتیک مهم برای اسلامآباد و پکن تبدیل شده است.
این پیشنهاد ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۵ به کمیته ۱۲۶۷ شورای امنیت که مسئول اعمال تحریم علیه افراد و گروههای مرتبط با القاعده و داعش است، ارائە گردید. قرار گرفتن در این فهرست به معنای مسدود شدن داراییها، ممنوعیت سفر و اعمال تحریم تسلیحاتی در سطح جهانی خواهد بود.
با وجود گذشت بیش از ٩ ماه، پیشنهاد مذکور نه تنها در مسیر تصویب قرار نگرفته است بلکه بنظر میرسد به دلیل اختلاف میان اعضای کمیته به سادگی به تصویب نخواهد رسید.
منابع خبری دیگر نیز گزارش دادەاند که درخواست مجدد پاکستان و چین در اوایل ژوئن ۲۰۲۶ مجددا به سد کشورهای غربی برخورده و بررسی آن به تاخیر افتاده است.
چرا پاکستان و چین خواهان تحریم سازمان ملل هستند؟
پاکستان ارتش آزادیبخش بلوچستان و بریگاد مجید را مسئول طیفی از حملات مرگبار علیه نیروهای امنیتی، غیرنظامیان، زیرساختهای دولتی و پروژههای اقتصادی میداند.
مقامهای پاکستانی میگویند این گروهها از پایگاههایی در افغانستان فعالیت میکنند و تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی کشور محسوب میشوند.
در میان حملات شاخص منتسب به این گروه، گروگانگیری قطار جعفر اکسپرس در مارس ۲۰۲۵ قرار دارد که به کشته شدن دهها نفر و گروگانگیری صدها مسافر منجر شد.
حملات به کاروانهای نظامی و پروژههای زیرساختی نیز از دیگر مواردی است که اسلامآباد برای اثبات ضرورت اقدام بینالمللی به آن استناد میکند.
چین نیز به دلیل سرمایهگذاریهای گسترده خود در چارچوب کریدور اقتصادی چین ـ پاکستان (CPEC)، از این پیشنهاد حمایت کرده است.
بندر گوادر، پروژههای انرژی، معادن و شبکههای حملونقل از مهمترین بخشهای این طرح چند ده میلیارد دلاری هستند.
ارتش آزادیبخش بلوچستان طی سالهای گذشته بارها شهروندان و منافع چینی را هدف قرار داده است.
این گروه، کریدور اقتصادی چین ـ پاکستان را پروژهای استعماری برای بهرهبرداری از منابع بلوچستان توصیف میکند که پکن هموارە آن را رد کردە است.
با این حال تداوم حملات این گروه و گروههای همسو با آنها به شرکتها و نمایندگیهای دیپلماتیک چین در بلوچستان، پکن را نگران کرده و این کشور در تلاش است تا از طریق این ساز و کار بینالمللی فشارهای را بر ارتش آزادیبخش بلوچستان افزایش دهد.
در مقابل ارتش آزادیبخش بلوچستان تأکید دارد که مبارزهاش صرفا برای آزادی و استقلال بلوچستان است و ارتباطی با ایدئولوژی سلفی-جهادی القاعده یا داعش ندارد.
آنها خود را ادامه مقاومت تاریخی بلوچ میدانند که از زمان تاسیس کشور پاکستان در ۱۹۴۸ آغاز شده، و هیچ ارتباطی بە یک گروه تروریستی وابسته به شبکههای بینالمللی اسلامگرای افراطی ندارد.
چرا غرب با ارتش آزادیبخش بلوچستان مخالفت میکند؟
اما مسیر قرار گرفتن نام این گروه در کنار گروههایی چون داعش و القاعده آسان نیست. ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و فرانسه در مقابل استدلال میکنند که شواهد ارائهشده از سوی پاکستان و چین برای اثبات ارتباط عملیاتی ارتش آزادیبخش بلوچستان یا بریگاد مجید با شبکههای القاعده و داعش کافی نیست.
طبق مقررات کمیته ۱۲۶۷، صرف انجام حملات مسلحانه یا فعالیت شورشی برای قرار گرفتن در فهرست تحریمها کافی نیست و باید پیوند مشخصی با سازمانهای جهادی فراملی وجود داشته باشد.
در این میان، سه کشور غربی با لابیگری دهلی نو با استفاده از سازوکار تأخیر فنی، بررسی پرونده را متوقف کردهاند.
این تأخیر ابتدا برای شش ماه اعمال شد و سپس تمدید شد. اکنون نیز گفته میشود که هند با کمک فرانسه موفق گشتە تا واشنگتن را بر آن دارد که به شیوهای بلندمدت از تصویب این پیشنهاد جلوگیری کند.
دهلی نو علاوه بر اختلافات تاریخی خود با اسلام آباد انگیزه دیگری را نیز در این اقدام خود دنبال می کند. به عبارتی دیگر، این اقدام بهعنوان پاسخی متقابل به رفتار چین در دو دهه گذشته گذشته تفسیر میشود که پکن در جریان آن، بارها تلاشهای هند را برای قرار دادن برخی گروههای افراطی اسلامی چون لشکر طیبه و جیش المحمد و حامیان پاکستانی در فهرست تحریمهای سازمان ملل با شکست مواجە نمود.
علاوهبراین هند و کشورهای غربی، ارتش آزادیبخش بلوچستان را یک جنبش جداییطلب ملی و عمدتا سکولار میدانند و آن را بخشی از شبکه جهادی جهانی قلمداد نمیکنند. همین تفاوت نگاه، یکی از عوامل اصلی اختلاف بر سر پرونده در شورای امنیت است.
با این حال ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ ارتش آزادیبخش بلوچستان و بریگاد مجید را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی خود قرار داد، اما روند سازمان ملل مستلزم معیارهای حقوقی و شواهد گستردهتری است.
ریشههای بحران: از الحاق به پاکستان تا شورشهای پیدرپی
برای درک مناقشه کنونی باید به سالهای نخست تشکیل پاکستان بازگشت. بلوچستان که بزرگترین استان پاکستان از نظر مساحت است، پیش از استقلال تحت حاکمیت شاهزادهنشین کلات قرار داشت.
کلات در ۱۱ اوت ۱۹۴۷ استقلال خود را اعلام کرد، اما کمتر از یک سال بعد در مارس ۱۹۴۸ به پاکستان ملحق شد. بسیاری از ملیگرایان بلوچ آن را الحاق اجباری بە پاکستان میدانند.
از آن زمان تاکنون در سالهای ۱۹۴۸، ۱۹۵۸، ۱۹۶۲ و دهه ۱۹۷۰ چندین شورش عمده در بلوچستان رخ داده است.
بخش قابل توجهی از نارضایتی بلوچها به توزیع درآمدهای حاصل از منابع طبیعی، توسعهنیافتگی منطقه، تمرکز قدرت در دولت مرکزی و اتهامات مربوط به نقض حقوق بشر بازمیگردد.
یکی از مهمترین فصلهای تاریخ شورشهای بلوچستان به دهه ۱۹۷۰ مربوط میشود که در جریان آن دولت پاکستان با شورش گستردهای در بنگلادش روبهرو شد که نهایتا منجر به استقلال بنگلادش شد.
همزمان با بحران در پاکشتان شرقی (بنگلادش)، درگیری و نزاع میان سران بلوچ و اسلام آباد در خصوص حوزه اختیارات دولت خودمختار بلوچستان در جریان بود و جبهه آزادی بخش بلوچستان نیز در تلاش برای استقلال این منطقه بود.
حمایت هندوستان و شوروی از جبهه آزادیبخش و استقلال بنگلادش، کشورهای سابقا عضو پیمان سنتو و ایالات متحده را نسبت به افزایش میزان نفوذ شوروی در بلوچستان به موازات افغانستان بیمناک کرده بود.
از همین رو ذوالفقار علی بوتو با بهانه قرار دادن کشف اسلحه در سفارت عراق و حمایت این کشور از بلوچها، دولت خودمختار تازه انتخاب شده بلوچستان را برکنار کرد و ارتش را برای کنترل و حفظ امنیت روانه این منطقه کرد.
اقدامات بوتو برای سرکوب بلوچها با حمایت کشورهای عضو کلوب مخفی سافاری صورت گرفت. در این میان محمدرضا پهلوی، پادشاه وقت ایران، از طریق اردشیر زاهدی وزیر وقت خارجه نه تنها از نظر دیپلماتیک از عملیات نظامی پاکستان حمایت کرد، بلکه با ارسال نیروهای ویژه موسوم به کلاه سبزها و تسلیحات و هلیکوپترهای جنگنده از اسلامآباد حمایت کرد.
حامیان این همکاری آن را اقدامی ضروری برای مقابله با جداییطلبی و نفوذ شوروی توصیف میکنند، اما منتقدان آن را سرکوب یک جنبش ملیگرای بلوچ میدانند.
ارتش آزادیبخش بلوچستان و بریگاد مجید چگونه فعالیت میکنند؟
ارتش آزادیبخش بلوچستان در شکل کنونی خود از اوایل دهه ۲۰۰۰ ظهور کرد، هرچند ریشههای آن به جنبشهای مسلح بلوچ در دهههای پیشین بازمیگردد.
این گروه عمدتا دارای ایدئولوژی ملیگرای بلوچ، سکیولار و چپ گرا بودە و هدف خود را استقلال یا خودمختاری گسترده بلوچستان اعلام میکند.
بریگاد مجید، واحد عملیات ویژه و انتحاری این سازمان، از اوایل سال ۲۰۱۰ تأسیس شد و مسئول برخی از پیچیدهترین و مرگبارترین عملیاتهای این گروه بوده است.
عملیاتهای ارتش آزادیبخش بلوچستان شامل کمین، حملات چریکی، بمبهای کنار جادهای، ترورهای هدفمند و حمله به تأسیسات دولتی است. بریگاد مجید نیز مسئول اجرای عملیاتهای فدایی و انتحاری به شمار میرود.
این گروه در سالهای اخیر علاوه بر نیروهای امنیتی، کارگران غیربومی، زیرساختهای دولتی و بهویژه منافع چین را هدف قرار داده است.
طی سالهای اخیر بریگارد زنان این سازمان و مشارکت فعال آنها در برخی عملیاتها، از جمله حمله سال ۲۰۲۲ به مؤسسه کنفوسیوس دانشگاه کراچی توجه گستردهای را جلب کرد.
