انتخاب نخستین پاپ آمریکایی: واکنش‌ها و چالش‌ها

مجمع کاردینال‌های کلیسای کاتولیک روز پنج‌شنبه ۸ مه کاردینال رابرت فرانسیس پرووست متولد ایالات متحده را به عنوان پاپ لئو چهاردهم انتخاب کرد و به این ترتیب، او نخستین پاپ آمریکای شمالی در تاریخ کلیسا لقب گرفت. این انتخاب واکنش‌های فوری و گسترده رهبران سیاسی و مذهبی جهان را درپی داشت.

این انتخاب، که پس از درگذشت پاپ فرانسیس در ۲۱ آوریل رخ داد، نه تنها به دلیل نتیجه بی‌سابقه‌اش بلکه به خاطر واکنش‌های فوری و گسترده رهبران سیاسی و مذهبی سراسر جهان، توجهات فراوانی را جلب کرده است.

مجمع کاردینال‌ها، شامل ۱۳۳ کاردینال مرد  از ۷۰ کشور جهان بعد از ظهر  چهارشنبه در نمازخانه کلیسای سیستین آغاز شد، فردای آن پس از  چهار دور رأی‌گیری به پایان رسید. اجماع سریع کاردینال‌ها بر سر پاپ جدید یکی از کوتاه‌ترین‌ها در سال‌های اخیر بود که برخی منابع آن را نشان‌دهنده فوریت و وحدت نظر انتخاب کنندگان برای هدایت ۱.۴ میلیارد کاتولیک جهان به سوی عصری نو می‌دانند.

با بالا رفتن دود سفید از دودکش نمازخانه و به صدا درآمدن ناقوس‌های کلیسای سن‌پیتر، ده‌ها هزار نفر در میدان گرد آمدند تا کاردینال دومینیک مامبرتی، پروتودیاکون، پاپ جدید را معرفی کند. لحظاتی بعد، پاپ لئو چهاردهم با پیامی برای صلح، آغازگر فصلی تازه برای کلیسای کاتولیک شد.

او در نخستین سخنرانی خود، بر صلح، گفت‌وگو و شفقت تأکید کرد و از آرمان‌های کاتولیک‌ها و غیرکاتولیک‌ها برای صلح گفت. همچنبن نخستین مراسم عشای ربانی پاپ جدید در نمازخانه سیستین با حضور کاردینال‌ها و شخصیت‌های برجسته جهانی برگزار شد.

واکنش رهبران جهان؛ پیام‌های امید و دیپلماسی

انتخاب پاپ لئو چهاردهم با پیام‌های تبریک سریع رهبران جهان همراه شد. رئیس‌جمهور آمریکا، سران کشورهای اروپایی و رهبران آمریکای لاتین و آفریقا با صدور بیانیه‌هایی اهمیت پاپ آمریکای شمالی را یادآور شدند و ابراز امیدواری کردند که این انتخاب به گفت‌وگوی نوین میان واتیکان و جامعه جهانی منجر شود.

کاخ سفید این انتخاب را «لحظه‌ای غرورآفرین برای آمریکایی‌ها و کاتولیک‌های سراسر جهان» خواند و بر تعهد دیرینه پاپ لئو چهاردهم به عدالت اجتماعی و همکاری بین‌ادیانی تأکید کرد.

مقامات اتحادیه اروپا نیز به پیشینه چندفرهنگی پاپ جدید ــ والدین پرووست فرانسوی و اکوادری هستند و خودش هم دارای تابعیت آمریکایی و پرویی است ــ و سال‌ها فعالیت او در پرو به عنوان نشانه‌ای از نگاه جهانی او اشاره کردند.

رهبران آمریکای لاتین، به ویژه مقامات پرو، این انتخاب را نشانه‌ای از افزایش نفوذ منطقه در کلیسا دانستند. رهبران آفریقا و آسیا نیز ابراز امیدواری کردند که تجربه پاپ لئو چهاردهم در کار با جوامع محروم، توجه بیشتری به مسائلی چون فقر، مهاجرت و آزادی مذهبی در سراسر جهان جلب کند.

واکنش جوامع مذهبی: وحدت، کنجکاوی و خوش‌بینی محتاطانه

رهبران مذاهب دیگر مسیحی، یهودیت، اسلام و ادیان شرقی نیز پیام‌های خیرخواهانه ارسال کردند. پاتریارک قسطنطنیه (پاتریاک مسیحیان ارتدوکس) و اسقف اعظم کانتربری (رهبر کلیسای انگلستان) ابراز امیدواری کردند که روند وحدت مسیحیان ادامه یابد. رهبران مذهبی جهان اسلام نیز به شهرت پاپ لئو چهاردهم در گفت‌وگوی بین‌ادیانی اشاره کردند.

در درون کلیسای کاتولیک، واکنش‌ها تاکنون عمدتاً مثبت بودە است اگرچە برخی از جریان‌های محافظه‌کار نسبت به گرایش‌های اصلاح‌طلبانه پاپ جدید ابراز نگرانی کرده‌اند.

پروست به عنوان چهره‌ای اصلاح‌طلب و حامی فقرا و همچنین فردی با رویکرد باز نسبت به گفت‌وگو درباره موضوعات چالش‌برانگیزی چون نقش زنان در کلیسا و ارتباط با جامعه LGBTQ+ شناخته می‌شود. برخی از تحلیلگران انتخاب نام «لئو» از سوی او را که یادآور پاپ‌هایی با رهبری قوی و شفافیت عقیدتی است، به عنوان نشانه‌ای از تداوم و نوگرایی تفسیر کرده‌اند.

چالش‌ها و فرصت‌ها

برخی کارشناسان معتقدند انتخاب پاپ لئو چهاردهم می‌تواند به تغییر رویکرد دیپلماتیک واتیکان منجر شود. به عنوان نخستین پاپ آمریکای شمالی، انتظار می‌رود او دیدگاهی نو به تعاملات واتیکان با قدرت‌های جهانی، به ویژه ایالات متحده و آمریکای لاتین، وارد کند. پیشینه او در آمریکای لاتین و تسلطش به زبان اسپانیایی نیز می‌تواند پیوند واتیکان با جنوب جهانی را تقویت کند؛ جایی که مذهب کاتولیک بیشترین رشد را تجربه می‌کند.

ناظران یادآور می‌شوند که ترکیب مجمع کاردینال‌ها نیز بازتابی از تغییر کلیسا بود. کاردینال‌های منتخب نماینده طیف گسترده‌ای از فرهنگ‌ها و دیدگاه‌ها بودند و دوره پیش از برگزاری نشست انتخاب پاپ نیز با بحث‌های فشرده درباره مسیر آینده کلیسا همراه بود.

از رابرت پروست یا پاپ لئو چهاردهم به عنوان نماد ادامه مسیر اصلاح‌طلبانه پاپ فرانسیس یاد می‌شود. او دیدگاه‌هایی همسو با پاپ پیشین در زمینه‌هایی مانند مهاجرت، فقر و محیط زیست دارد و از ابراز نظرهای صریح درباره مسائل سیاسی، به‌ویژه نقد سیاست‌های محافظه‌کارانه در آمریکا، ابایی ندارد.

او با بازنشر پستی در شبکه‌های اجتماعی به مخالفت با سیاست‌های مهاجرتی دولت ترامپ و دیدگاه‌های جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پرداخته است.

پیشینه فعالیت‌های او در آمریکای لاتین نیز به عنوان امتداد رویکرد پاپ فرانسیس تلقی می‌شود. با این حال، دوران خدمتش در پرو با انتقادهایی در رابطه با پرونده‌های آزار جنسی همراه بوده، هرچند اسقف‌نشین‌اش هرگونه سرپوش‌گذاری در این زمینه را رد کرده است.

در نهایت، انتخاب او که هم به عنوان اصلاح‌طلب و هم به عنوان سازنده پل‌های ارتباطی بین ادیان و مذاهب شناخته می‌شود ــ به عنوان نشانه تمایل به تعادل و وحدت در دوران چالش‌های داخلی و خارجی تعبیر شده است.

پاپ لئو چهاردهم با چشم‌اندازی پیچیده روبه‌روست؛ کلیسایی دوقطبی و جهانی درگیر در مناقشاتی مانند جنگ روسیه و اکراین، جنگ غزه و اخیرا درگیری‌های هند و پاکستان. علاوه بر این گسترش نابرابری‌ها در سطح جهانی، تغییرات اقلیمی و تعارض روز افزون نهادهای مذهبی با مطالبات زنان و به‌ویژه دگرباشان جنسیتی از دیگر چالش‌هایی هستند که پاپ جدید با آن مواجه خواهد بود.

جهان اکنون نظاره‌گر اقدامات پاپ جدید در هفته‌ها و ماه‌های آینده است تا نشانه‌هایی از مسیر رهبری او برای کلیسا و نقش واتیکان در عرصه جهانی را دریابد.