با توقف پروازها، راههای ارتباط ایرانیان با جهان بستەتر میشود
تحریمهای تازه آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایران، مسیرهای پروازی این کشور را محدودتر کرده است. همزمان، تعطیلی مرکز زبان فرانسه در تهران و توقف برگزاری برخی آزمونهای بینالمللی، موانع تازهای را پیش روی ایرانیانی قرار داده است که قصد سفر، تحصیل یا مهاجرت دارند. لوموند این تحولات را نشانه محدودتر شدن ارتباط جامعه ایران با جهان خارج میداند.
راههای ارتباط ایرانیان با جهان خارج یکی پس از دیگری محدودتر میشود. کاهش پروازهای بینالمللی، دشوارتر شدن دسترسی به برخی آزمونهای زبان و تعطیلی مراکز آموزشی، بهویژه برای جوانانی که قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور را دارند، موانع تازهای ایجاد کرده است.
لوموند در گزارشی از تهران نوشته است تحریمهای تازه آمریکا علیه بخش هواپیمایی ایران، اکنون مستقیما بر سفرهای بینالمللی تاثیر گذاشته است.
همزمان، تصمیم مقامهای ایرانی برای تعطیلی مرکز زبان فرانسه در تهران، یکی دیگر از مسیرهایی را مسدود کرده است که هزاران ایرانی برای یادگیری زبان و آمادهشدن برای ادامه تحصیل در فرانسه از آن استفاده میکردند.
دور تازه محدودیتهای هوایی پس از آن آغاز شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۲۱ سپتامبر از اعمال تحریم علیه ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی خبر داد.
واشنگتن همزمان به شرکتهای خارجی هشدار دادە است که ادامه ارائه خدمات به این شرکتها، از تامین سوخت تا خدمات زمینی و فرودگاهی، میتواند آنها را در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا قرار دهد.
آثار این تصمیم تنها چند روز بعد آشکار شد. مقامهای عراقی روز ۲۴ سپتامبر پرواز شرکتهای ایرانی به بغداد و نجف را متوقف کردند و پس از آن، پروازها به هولیر (اربیل) و سلیمانیه نیز به حالت تعلیق درآمد.
امارات متحده عربی نیز اعلام کرد تا اطلاع ثانوی پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی به این کشور و از مبدا آن متوقف میشود. عمان نیز دسترسی شرکتهای ایرانی به فرودگاههای خود را محدود کرد.
محدودیتها تاکنون صرفا به فرودگاههای مقصد ختم نشدە است. یک هواپیمای شرکت وارش که از تهران عازم دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، بود، ناچار شد مسیر خود را تغییر دهد و به ایران بازگردد، زیرا ترکمنستان اجازه عبور آن از حریم هوایی خود را نداد.
محدود شدن پروازها به امارات برای مسافران ایرانی اهمیت ویژهای دارد. این کشور نهتنها میزبان شمار زیادی از ایرانیان است، بلکه یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیتی برای مسافرانی به شمار میرود که از ایران راهی اروپا، آمریکای شمالی و دیگر نقاط جهان میشوند. از دست رفتن چنین مسیری میتواند سفر را طولانیتر و گرانتر کند و گزینههای موجود را کاهش دهد.
با این حال، ارتباط هوایی ایران با خارج بهطور کامل قطع نشده است. پروازها به برخی کشورها از جمله چین، روسیه و افغانستان همچنان ادامه دارد و شماری از شرکتهای ایرانی نیز به ترکیه پرواز میکنند. چین در این میان تحریمهای آمریکا را محکوم کرده است.
در ایران نیز برخی آژانسهای مسافرتی فروش بلیت برای شماری از مسیرهای خارجی را متوقف کردهاند، زیرا درباره انجام پروازهای برنامهریزیشده در روزهای آینده اطمینان وجود ندارد.
ابعاد نهایی این محدودیتها هنوز روشن نیست. صنعت هواپیمایی ایران سالهاست تحت تحریمهای آمریکا قرار دارد و وضعیت مسیرهای بینالمللی نیز ممکن است بهسرعت تغییر کند.
تفاوت دور تازه تحریمها در فشاری است که بر شرکتها و ارائهدهندگان خدمات در کشورهای ثالث وارد میشود. تهدید به تحریم میتواند بسیاری از فرودگاهها و شرکتهای خارجی را از ادامه همکاری با شرکتهای هواپیمایی ایران منصرف کند.
دانشجویان در میان نخستین گروههای متاثر قرار دارند
محدودیت سفر تنها مانع تازه پیش روی ایرانیانی نیست که قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور دارند. دسترسی آنها به برخی آزمونهای بینالمللی نیز دشوارتر شده است.
به نوشته لوموند، پس از تعلیق «مجوز عمومی G» از سوی وزارت خزانهداری آمریکا، موسسه ETS، برگزارکننده آزمون تافل، برگزاری این آزمون در ایران را متوقف کرد. تافل یکی از مدارک زبان انگلیسی است که بسیاری از دانشگاههای خارجی برای پذیرش دانشجویان بینالمللی میپذیرند.
برای متقاضیان ایرانی، توقف این آزمون به این معناست که باید برای شرکت در آن به کشور دیگری سفر کنند. چنین گزینهای نیز به توان مالی، دریافت مجوزهای لازم و وجود مسیر پروازی مناسب بستگی دارد. کاهش پروازهای خارجی اکنون همین راه جایگزین را نیز دشوارتر و پرهزینهتر کرده است.
همزمان با این محدودیتها، تصمیمی در داخل ایران نیز یکی دیگر از مسیرهای آموزشی به خارج از کشور را مسدود کرده است.
مرکز زبان فرانسه در تهران ۲۰ سپتامبر به دستور مقامهای ایرانی تعطیل شد. این مرکز که با سفارت فرانسه ارتباط داشت و بیش از دو دهه فعالیت کرده بود، سالانه حدود پنج هزار ثبتنام کنندە داشت. فعالیت آن تنها به برگزاری کلاسهای زبان محدود نمیشد و متقاضیان میتوانستند برای آزمونهای رسمی DELF و DALF نیز در آن آماده شوند و در این آزمونها شرکت کنند.
بخشی از Campus France نیز در این مرکز فعالیت داشت و اطلاعات و راهنماییهای لازم را در اختیار ایرانیانی قرار میداد که قصد ادامه تحصیل در فرانسه داشتند.
به همین دلیل، تعطیلی مرکز تنها توقف فعالیت یک موسسه آموزش زبان نیست و بخشی از روند آمادهسازی دانشجویان برای ورود به دانشگاههای فرانسه را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
قوه قضاییه ایران مسئولان این مرکز را متهم کرده است که با وجود اخطارهای قبلی، بدون مجوزهای لازم به فعالیت خود ادامه دادهاند و اقداماتی را مغایر با فرهنگ و امنیت ملی انجام دادهاند. از جمله اتهامهای مطرحشده، ایجاد شبکه و تسهیل خروج نیروهای متخصص از ایران است.
فرانسه این اتهامها را رد و تعطیلی مرکز را بهشدت محکوم کرده است. وزارت خارجه فرانسه ورود نیروهای امنیتی ایران به ساختمان مرکز و تعطیلی آن را غیرقابل توجیه و غیرقابل قبول خواندە و اعلام نمودە است کە این اقدام هزاران ایرانی را که هر سال از خدمات آموزشی آن استفاده میکنند، تحت تاثیر قرار میدهد.
پاریس در واکنش، سفیر جمهوری اسلامی ایران را به وزارت خارجه احضار کردە است. ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، دو روز بعد در دیدار با عباس عراقچی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک نیز این موضوع را مطرح کرد و بر ضرورت تامین امنیت کارکنان و مراکز دیپلماتیک فرانسه در ایران تاکید کرد.
تعطیلی مرکز زبان فرانسه در ادامه روندی رخ داده است که طی سالهای اخیر همکاریهای فرهنگی و دانشگاهی تهران و پاریس بهشدت کاهش یافتە است.
به گفته وزارت امور خارجه فرانسه، همکاریهای فرهنگی، آموزشی و علمی دو کشور که پس از توافق هستهای گسترش یافته بود، در سالهای بعد رو به افول گذاشت. مسئولان ایرانی در ژانویه ۲۰۲۳ نیز فعالیت موسسه فرانسوی پژوهش در ایران را متوقف کرده بودند.
وقتی مسیر تحصیل ناگهان بسته میشود
پیامد این تصمیمها در زندگی دانشجویانی ملموستر است که ماهها یا سالها برای ادامه تحصیل در خارج از کشور برنامهریزی کردهاند.
لوموند در گزارش خود به تجربه صدف، زن ۳۱ سالهای پرداخته است که حدود یک سال و نیم در مرکز زبان فرانسه درس میخواند و قصد داشت برای ادامه تحصیل در رشته سینما به فرانسه برود. او برنامهریزی کرده بود در ماه دسامبر در آزمون DELF شرکت کند و پس از دریافت مدرک زبان، روند درخواست پذیرش دانشگاهی خود را آغاز کند.
اما یک روز پس از تعطیلی مرکز، صدف با درهای بسته و مهرومومشده ساختمان روبهرو شد. اکنون مشخص نیست چه زمانی و از چه طریقی میتواند در آزمونی شرکت کند که بخشی از مسیر ادامه تحصیل او در فرانسه است.
برای دانشجویانی مانند صدف، مسالە صرفا تعطیلی یک کلاس زبان نیست. مجموعهای از موانع به یکدیگر گره خوردهاند. دریافت مدرک زبان دشوارتر شده، دسترسی به خدمات مشاوره تحصیلی کاهش یافته و اگر شرکت در آزمون یا انجام مراحل دانشگاهی نیازمند سفر به کشور دیگری باشد، محدود شدن پروازها مانع دیگری ایجاد میکند.
این وضعیت حاصل یک تصمیم یا یک عامل واحد نیست. بخشی از این محدودیتها نتیجه سیاست تحریمی واشنگتن و فشار بر شرکتهایی است که با صنعت هواپیمایی ایران همکاری میکنند.
بخش دیگری به تصمیم مقامهای ایرانی برای محدود کردن فعالیت برخی نهادهای خارجی بازمیگردد. تاثیر این دو روند اما در زندگی ایرانیانی به هم میرسد که برای تحصیل، کار، مهاجرت یا دیدار با خانواده به ارتباط با جهان خارج نیاز دارند.
صدف در گفتوگو با لوموند شرایط خود را به زندگی در فضایی تشبیه کرده که هر روز کوچکتر میشود. تجربه او به مسالە گستردهتری اشاره دارد.
برای بخشی از جامعه ایران، ارتباط با جهان خارج دیگر تنها با موانعی مانند دریافت ویزا، هزینه بالای سفر یا محدودیتهای بانکی روبهرو نیست. مسیرهای سفر و برخی از کانالهای آموزشی و فرهنگی نیز محدودتر شدهاند.
هنوز مشخص نیست محدودیتهای تازه هوایی چه مدت ادامه خواهد یافت و چه تعداد از مسیرهای باقیمانده را تحت تاثیر قرار خواهد داد. شماری از پروازهای خارجی همچنان برقرار بودە و تصمیم فرودگاهها و کشورهای مختلف درباره شرکتهای ایرانی ممکن است تغییر کند.
اما برای دانشجویی که باید در موعد مشخصی مدرک زبان خود را دریافت کند، برای پذیرش دانشگاه درخواست بدهد یا پیش از آغاز سال تحصیلی به کشور مقصد برسد، همین بلاتکلیفی نیز یک مانع واقعی است.
اکنون حتی برنامهریزی برای خروج از کشور به چند متغیر وابسته شده است. اینکه آزمون مورد نیاز برگزار میشود یا نه، پرواز مورد نظر همچنان برقرار خواهد بود یا نه و کشور محل ترانزیت به هواپیمای ایرانی اجازه فرود خواهد داد یا نه.
تحریم شرکتهای هواپیمایی، توقف بیشتر پروازها، محدود شدن آزمونهای بینالمللی و تعطیلی یک مرکز فرهنگی در ظاهر تحولاتی جدا از یکدیگرند.
اما برای ایرانیانی که زندگی، تحصیل یا خانواده آنها به خارج از مرزها گره خورده است، نتیجه این تحولات در یک نقطه به هم میرسد. راههای ارتباط با جهان خارج محدودتر، پرهزینهتر و نامطمئنتر شده است.
