بازداشت مادورو، توازن ژئوپلیتیکی جهانی را به چالش می‌کشد

افشین رسولپور

بازداشت نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، در عملیاتی مستقیم از سوی ایالات متحده آمریکا، نه‌تنها معادلات داخلی این کشور را دستخوش ابهام کرده است، بلکه موجی از نگرانیهای جهانی را درباره بازگشت واشنگتن به سیاست تغییر رژیمها با زور ایجاد کرده است. متحدان و رقبای آمریکا این اقدام را آزمونی خطرناک برای نظم بین‌المللی می‌دانند که می‌تواند چین و روسیه را به اقدامات مشابه در تایوان و اروپا ترغیب کند.

بازداشت نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، در یک عملیات نظامی مستقیم ایالات متحده آمریکا، شوک گسترده‌ای را در میان متحدان و رقبای واشنگتن ایجاد و نگرانی‌هایی جدی ای را درباره پیامدهای ژئوپلیتیکی این اقدام و تأثیر آن بر موازنه قدرت جهانی برانگیخته است.

تصاویر مادورو با چشم‌بند و دستبند، در حالی که با هواپیما به نیویورک منتقل می‌شود، یکی از کم‌سابقه‌ترین مداخلات مستقیم آمریکا در دهه‌های اخیر را رقم زد.

اما دامنه این رویداد ورای مرزهای ونزوئلا، به‌عنوان نشانه‌ای از بازگشت واشنگتن به سیاست تغییر رژیم با زور، به‌دقت از سوی پایتخت‌های جهان رصد می‌شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از اجرای این عملیات اعلام نمود که آمریکا اداره ونزوئلا را تا زمان تکمیل آنچه کە آن را یک انتقال امن و مسئولانه خواند، بر عهده خواهد گرفت.

این اظهارات بلافاصله واکنش‌های تند و متناقضی را در سطح بین‌المللی برانگیختە و خاطره مداخلات گذشته آمریکا در آمریکای لاتین و خاورمیانه را زنده کرد.

مادوروی ۶۳ ساله اکنون در یک بازداشتگاه فدرال در بروکلین نگهداری می‌شود و انتظار می‌رود روز دوشنبه در دادگاه فدرال منهتن در برابر اتهاماتی از جمله قاچاق گسترده مواد مخدر و تروریسم مرتبط با مواد مخدر حاضر شود که نخستین بار در سال ۲۰۲۰ علنی شده بودند.

همسر او، سیلیا فلورس، بانوی اول سابق، نیز در جریان این عملیات بازداشت شد، در حالی که پسرشان همچنان متواری است.

به گفته منابع آمریکایی، این بازداشت پس از یک عملیات هماهنگ شامل حملات هوایی به تأسیسات نظامی و یورش شبانه نیروهای ویژه آمریکا به کاراکاس انجام شد.

ترامپ این عملیات را به‌صورت زنده از اقامتگاه خود در مارالاگو دنبال می‌کرد. گزارش‌ها حاکی است مادورو هنگام ورود به نیویورک با لحنی کنایه‌آمیز گفته بود: «شب خوبی است، نه؟» و سال نو را به بازداشت‌کنندگانش تبریک گفته است.

ترامپ ساعاتی بعد، بدون تلاش برای کاهش بار ژئوپلیتیکی این اقدام، گفتآمریکا نه‌تنها مدیریت سیاسی، بلکه زیرساخت‌های نفتی ونزوئلا را نیز تا پایان دوره انتقالی اداره خواهد کرد.

او همچنین افزود شرکت‌های انرژی آمریکایی به این کشور بازخواهند گشت تا صنعت نفتی را که سال‌هاست بر اثر سوءمدیریت و تحریم‌ها فروپاشیده، احیا کنند.

ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد، اما تولید آن به پایین‌ترین سطوح تاریخی سقوط کرده است.

ترامپ این عملیات را ترکیبی از اقدام قضایی و بازتنظیم راهبردی نفوذ آمریکا در نیمکره غربی توصیف کرد و از احیای دکترین مونرو سخن گفت که به باور منتقدان، هنجارهای بین‌المللی درباره احترام به حاکمیت کشورها را تضعیف می‌کند.

با این وجود، وجود بازداشت مادورو، بە فروپاشی قدرت در کاراکاس منجر نشدە است. دلسی رودریگز، معاون رئیس‌جمهور، که طبق قانون اساسی به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت معرفی شده است، اقتدار آمریکا را رد کرد و تأکید داشت مادورو همچنان تنها رئیس‌جمهور مشروع ونزوئلاست.

او در یک نطق تلویزیونی، در کنار مقام‌های ارشد نظامی و غیرنظامی، اعلام کرد کشورش بار دیگر به مستعمره هیچ قدرتی تبدیل نخواهد شد.

تحلیلگران بر این باورند کە حضور چهره‌هایی مانند دیوسدادو کابیو، وزیر کشور و یکی از تندروترین مهره‌های حکومت مادورو، نشان می‌دهد ساختار قدرت ونزوئلا فراتر از شخص مادورو عمل می‌کند و تغییر رژیم را به فرآیندی پیچیده و پرریسک بدل می‌سازد.

در همین حال، ترامپ ایده واگذاری قدرت به ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون و برنده جایزه نوبل صلح، را رد کرده و گفته است او از حمایت کافی در داخل کشور برخوردار نیست؛ موضعی که بخشی از اپوزیسیون و جامعه مهاجران ونزوئلایی را ناامید کرده است.

در مواجهە با اقدام آمریکا، واکنش‌های جهانی سریع و به‌شدت متضاد بوده است. چین این اقدام را رفتار سلطه‌جویانه خواندە و خواستار آزادی فوری مادورو شدە است.

روسیه هشدار دادە است کە واشنگتن سابقه‌ای خطرناک را در نظم بین الملل ایجاد کرده است. ایران و برخی رهبران جهانی نیز نگرانی مشابهی را ابراز داشتەاند.

در داخل آمریکا، سناتور برنی سندرز این عملیات را نقض آشکار حقوق بین‌الملل دانستە است، در حالی که مارگری تیلور گرین، نماینده جمهوری‌خواه، هشدار داد چنین اقدامی می‌تواند به چین برای اقدام علیه تایوان و به روسیه برای تشدید بحران در اروپا مشروعیت بدهد.

حامیان ترامپ به بازداشت مانوئل نوریه‌گا در پاناما در سال ۱۹۸۹ اشاره می‌کنند که در نهایت به انتخابات دموکراتیک انجامید. اما منتقدان یادآور می‌شوند که تجربه‌های پرهزینه عراق و افغانستان همچنان در حافظه جهانی زنده است.

در حال حاضر، ونزوئلا در وضعیتی نامطمئن قرار دارد: مادورو در زندان آمریکا، متحدانش بر سر کار، اپوزیسیون در حاشیه، و جهانی که با دقت می‌نگرد.

آنچه در کاراکاس رخ داده است، ممکن است پیامدهایی بسیار فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد.