بحران در خاورمیانە و ایران، صنعت جهانی هوانوردی را وارد مرحله تازهای از آشفتگی کردە است
- 4 days ago
- 5 min read
صنعت جهانی هوانوردی وارد مرحله تازهای از آشفتگی شده است. گسترش پیامدهای جنگ ایران بر بازارهای انرژی، حملونقل هوایی و زنجیرههای تأمین، شرکتهای هواپیمایی را با خطر افزایش شدید هزینهها و رشد زیانهای عملیاتی روبهرو کرده است. این بحران در شرایطی شکل گرفته است که صنعت هوانوردی تلاش میکرد بهطور کامل از پیامدهای همهگیری و رکود اقتصاد جهانی عبور کند.
در هفتههای اخیر، جنگ خاورمیانه از یک بحران ژئوپلیتیکی نسبتاً دور از صنعت هوانوردی به عاملی مستقیم برای فشار بر شرکتهای هواپیمایی، فرودگاهها و تأمینکنندگان سوخت تبدیل شده است.
افزایش تنشها باعث اختلال در عرضه سوخت جت، رشد قیمت نفت و بازترسیم مسیرهای پروازی جهانی، بهویژه میان اروپا و آسیا، شده است.
ادامه نگرانیها درباره امنیت ناوبری در منطقه، شرایط عملیاتی شرکتهای هواپیمایی را پیچیدهتر و پرهزینهتر کرده است.
همزمان، هشدارها درباره تبدیل شدن بحران کنونی به یکی از دشوارترین دورههای صنعت هوانوردی از زمان جنگ روسیه و اوکراین افزایش یافته است.
روز گذشتە، اتحادیه اروپا در تازهترین نشانه از نگرانیهای موجود، به شرکتهای هواپیمایی و فرودگاهها اعلام کرد کە هیچگونە مانع مقرراتی برای استفاده از سوخت جت ای، که در آمریکا رایج است، بهعنوان جایگزین سوخت جت ای-۱ وجود ندارد.
سوخت جت ای-۱ بهطور سنتی در اروپا استفاده میشود. هدف از این اقدام، جلوگیری از کمبود احتمالی عرضه در نتیجه آشفتگی بازارهای مرتبط با جنگ ایران عنوان شده است.
کمیسیون اروپا اعلام کرد شرکتهای هواپیمایی میتوانند از سوخت جایگزین استفاده کنند، مشروط بر آنکه این فرایند با احتیاط و هماهنگی کامل در سراسر زنجیره تأمین انجام شود.
آژانس ایمنی هوانوردی اروپا نیز خواستار اجرای تدابیر عملیاتی بیشتر هنگام انتقال میان دو نوع سوخت شد.
بروکسل همچنین تأکید کرد بحران کنونی توجیهی برای تعلیق حقوق مسافران یا کاهش تعهدات مربوط به پرداخت غرامت نیست، زیرا اختلال در بازار سوخت هنوز به سطح فورس ماژور کامل نرسیده است.
این تصمیم نشاندهنده نگرانی عمیق اروپا درباره احتمال ایجاد گلوگاه در بازار سوخت جت است. بخش مهمی از عرضه جهانی سوخت از خاورمیانه عبور میکند یا به نفت خام و زیرساختهای مرتبط با منطقه وابسته است.
صنعت هوانوردی از حساسترین بخشها نسبت به نوسانات قیمت انرژی به شمار میرود. سوخت میان ۲۵ تا ۳۵ درصد کل هزینههای عملیاتی بیشتر شرکتهای هواپیمایی را تشکیل میدهد. به همین دلیل، هر افزایش پایدار در قیمت نفت یا هر اختلال در عرضه، بهسرعت بر قیمت بلیت، حاشیه سود و برنامههای توسعه اثر میگذارد.
از زمان آغاز جنگ، قیمت سوخت جت بهسرعت افزایش یافته و شکاف قیمتی میان مناطق مختلف عرضه گستردهتر شده است.
این وضعیت شرکتهای هواپیمایی را وادار کرده است تا راهبردهای خرید و پوشش ریسک خود را بازنگری کنند.
برخی شرکتهای اروپایی و آسیایی نیز جستوجوی منابع جایگزین سوخت یا افزایش ذخایر احتیاطی را آغاز کردهاند تا برای وخامت بیشتر اوضاع آماده باشند.
بحران صنعت هوانوردی تنها به سوخت محدود نمیشود. جنگ ایران نقشه مسیرهای هوایی جهان را نیز تغییر داده است.
بسیاری از شرکتهای هواپیمایی ناچار شدهاند از بخشهای گستردهای از حریم هوایی خاورمیانه اجتناب کنند. دلیل این اقدام، نگرانیهای امنیتی و افزایش ریسکهای بیمهای عنوان شده است.
این وضعیت باعث طولانیتر شدن زمان پروازها میان اروپا و آسیا، افزایش مصرف سوخت و کاهش کارایی برنامهریزی عملیاتی شده است.
برخی پروازها نیز ناچار به انجام توقفهای فنی برای سوختگیری یا تغییر مداوم مسیر شدهاند. این تحولات فشار بیشتری بر خدمه پروازی و فرودگاهها وارد کرده است.
شرکتهای هواپیمایی اروپایی با وضعیت پیچیدهتری روبهرو هستند. این شرکتها در سالهای گذشته نیز بهدلیل بسته شدن حریم هوایی روسیه پس از جنگ اوکراین، هزینههای اضافی متحمل شده بودند.
اکنون و با پیچیدهتر شدن مسیرهای عبوری از خاورمیانه، شرکتهای اروپایی در مقایسه با برخی رقبای آسیایی یا شرکتهای خلیجی با شبکه عملیاتی پرهزینهتر و کمانعطافتری مواجه شدهاند.
شرکتهای هواپیمایی آسیایی نیز تحت فشار قرار گرفتهاند. افزایش هزینههای انرژی، ضعف تقاضا در برخی بازارها، کند شدن اقتصاد چین و کاهش حملونقل هوایی بار در مقایسه با اوج دوره پس از همهگیری، فشار بر این شرکتها را افزایش داده است.
در آمریکا، شرکتهای هواپیمایی تحولات را با احتیاط دنبال میکنند. افزایش قیمت نفت در بازار داخلی و نگرانیها درباره تأثیر بحران بر تورم و هزینهکرد مصرفکنندگان، نگرانیهای تازهای ایجاد کرده است.
برخی شرکتهای آمریکایی هشدار دادهاند اگر قیمت سوخت در سطوح کنونی باقی بماند یا بیشتر افزایش یابد، سودآوری آنان در نیمه دوم سال تحت فشار قرار خواهد گرفت.
از سوی دیگر، سرمایهگذاران نگرانند بحران کنونی به دور تازهای از فشارهای مالی بر صنعت هوانوردی تبدیل شود.
شرکتهای هواپیمایی تازه شروع به بازیابی سودآوری ازدسترفته در دوران همهگیری کووید-۱۹ کرده بودند. بسیاری از این شرکتها همچنان با بدهیهای انباشته دوران تعطیلی روبهرو هستند. همین مسئله آسیبپذیری آنها را در برابر هر شوک تازه در هزینهها افزایش داده است.
در این شرایط، برخی شرکتهای هواپیمایی پیشبینیهای مالی خود را کاهش داده یا برنامههای توسعه را بازنگری کردهاند.
همزمان، صنعت هوانوردی با نگرانی احتمال کشیده شدن بحران به فصل سفرهای تابستانی را دنبال میکند. فصل تابستان سودآورترین دوره سال برای شرکتهای هواپیمایی در اروپا و آمریکای شمالی محسوب میشود.
مسئله بیمه و مدیریت ریسک نیز به معضلی تازه تبدیل شده است. جنگ، هزینه بیمه هواپیماها و پروازهای عبوری از مناطق نزدیک به درگیری را افزایش داده است.
همزمان، ریسکهای ناشی از نوسانات بازار، ارز و قیمت انرژی نیز بیشتر شدهاند. این وضعیت فشار بیشتری بر شرکتهای کمهزینه وارد میکند، زیرا این شرکتها به حاشیه سود محدود و مدلهای عملیاتی بسیار کارآمد متکی هستند.
برخی شرکتهای هواپیمایی ممکن است از تغییر مسیر جریان پروازهای جهانی از طریق مراکز عملیاتی خود سود ببرند. با این حال، همین شرکتها نیز با افزایش قیمت سوخت، ریسکهای منطقهای و احتمال کاهش تقاضا در صورت گسترش جنگ روبهرو هستند.
تحلیلگران معتقدند بحران کنونی شکنندگی صنعت هوانوردی در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی را آشکار کرده است. این مسئله با وجود تلاشهای چند سال گذشته صنعت برای ایجاد مدلهای عملیاتی انعطافپذیرتر رخ داده است.
جنگها فقط بر حرکت هواپیماها اثر نمیگذارند. تأثیر این بحرانها همزمان به سوخت، بیمه، تأمین مالی، تقاضا، گردشگری و زنجیرههای تأمین نیز گسترش پیدا میکند.
این بحران همچنین پیوند فزاینده میان امنیت انرژی و امنیت حملونقل جهانی را آشکار کرده است. اختلال در عرضه سوخت در خاورمیانه فقط بر قیمت نفت اثر نمیگذارد، بلکه مستقیماً به هزینه سفر، تجارت جهانی و رشد اقتصادی منتقل میشود.
در حال حاضر، بازارها متقاعد شدهاند بحران کنونی کوتاهمدت یا محدود نخواهد بود. به همین دلیل، شرکتهای هواپیمایی و دولتها بهجای انتظار برای پایان سریع جنگ، بر مدیریت بحران تمرکز کردهاند.
در شرایط ادامه بیثباتی، مهمترین پرسش برای صنعت هوانوردی همچنان پابرجاست. شرکتهای هواپیمایی تا چه اندازه میتوانند موج تازه افزایش هزینهها و اختلالات عملیاتی را پس از سالها بحران پیدرپی تحمل کنند؟
هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد. با این حال، جنگ ایران بار دیگر صنعت جهانی هوانوردی را در مرکز توفان اقتصادی قرار داده است، آن هم در زمانی که این صنعت امیدوار بود سرانجام به مسیر ثبات و رشد بازگردد.
