بحران معیشتی در ایران: نسیە از شرایط اعتباری تا سقوط

فروش نسیه که دهه‌ها بخشی از زندگی روزمره ایرانیان و راهی برای سبک‌تر کردن بار معیشتی خانواده‌ها در ایران بودە است، این روزها به سرعت از بازار ایران رخت برمی‌بندد. در سایه تورم افسارگسیخته، نوسان شدید قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، بسیاری از فروشگاه‌ها اعلام کرده‌اند که دیگر توان ادامه این روش را ندارند.

با توجە بە افزایش نرخ تورم، پایین بودن دریافتیها و اجارە بهای سنگین در شهرها، شهروندان در ایران از تامین مایحتاج روزانە زندگی خود بازماندەاند. اگر زمانی صاحبان مغازەها بە منظور فروش و گردش مالی خود، اجناس را بە صورت نسیە بە مشتریان خود می فروختند، اکنون فروشگاهها از فروش اجناس نسیە سر باز می زنند.

صاحبان مغازه‌ها می‌گویند فروش نسیه در شرایط کنونی زیان‌آور است. به گفته آن‌ها، اگر کالایی امروز نسیه فروخته شود، هنگام وصول بدهی همان کالا با چند برابر قیمت در بازار عرضه می‌شود و این شکاف، سود اندک آن‌ها را به زیان سنگین تبدیل می‌کند.

ناپایداری اقتصادی و بی‌اعتمادی نسبت به توان بازپرداخت مشتریان نیز به این تصمیم سرعت بخشیده است.

یک معلم بازنشسته در شمال شرق تهران میگوید: نه‌تنها خرید قسطی کالاهای خوراکی بسیار رایج شده است، بلکه بسیاری از مردم حتی توان بازپرداخت همین قسط‌ها را هم ندارند و در نهایت بدحساب شناخته می‌شوند. پس از مدتی، حتی امکان خرید قسطی نیز از دست می‌رود.

وخامت اوضاع زمانی آشکارتر می‌شود که حتی نان، ابتدایی‌ترین و ارزان‌ترین کالای سفره ایرانی، در برخی مناطق به‌صورت قسطی عرضه می‌شود. بسیاری از نانوایی‌ها برای همراهی با مشتریان، دفترچه‌حساب‌هایی باز کرده‌اند تا مردم بتوانند هزینه خرید نان را به مرور بپردازند.

در حالی‌که فروش نسیه در مغازه‌ها رو به افول است، پلتفرم‌های اعتباری دیجیتال به‌سرعت جایگزین آن می‌شوند.

سامانه‌هایی مانند دیجی‌پی، تکنوپی، سلام‌پی و ازکی‌وام با همکاری بانک‌ها و مؤسسات مالی، امکان خرید اقساطی را ساده‌تر کرده‌اند؛ برخی از این خدمات حتی نیاز به ضامن ندارند و اعتبار را در قالب کیف پول یا وام در اختیار مشتری قرار می‌دهند.

این روند در فروشگاه‌های بزرگ و کسب‌وکارهای آنلاین نیز قابل مشاهده است. اسنپ در گزارش سالانه خود از افزایش چشمگیر خرید اعتباری نسبت به سال قبل خبر داده و اعلام کرده است بخشی از این رشد به دلیل توسعه خدمات اسنپ‌پی بوده است.

فرصت کسب‌وکارها در دل رکود

کارشناسان می‌گویند در حالی‌که تورم و کاهش تقاضا بسیاری از فروشگاه‌ها را تحت فشار گذاشته است، فروش اقساطی به کسب‌وکارها کمک می‌کند تا مشتریان بیشتری جذب و از افت فروش جلوگیری کنند.

این روش نه‌تنها امکان فروش پایدارتر را فراهم می‌آورد، بلکه به ایجاد رابطه‌ای بلندمدت و وفادارانه میان مشتری و فروشنده منجر می‌شود.

با محو شدن نسیه از بازار، سنتی که سال‌ها به سبک‌تر کردن بار معیشتی خانواده‌ها کمک می‌کرد، اکنون تنها در عرض چند ماه، بە خاطره‌ای دور تبدیل شده است.

اگرچە پلتفرم‌های اعتباری دیجیتال جایگزین این روش شده‌اند، اما فشار تورم و رکود همچنان خانواده‌ها را تحت فشار شدید قرار می‌دهد. با این وجود اقشار پایین جامعه تقریباً از دسترسی بە امکان خرید قسطی، کاملا محروم مانده اند.

تجربه چند دهه نسیه و دفترچه‌حساب، یادآور روزهایی است که اعتماد و تعامل انسانی ستون اصلی زندگی اقتصادی بود کە اکنون جای خود را به محدودیت‌ها و نابرابری اقتصادی داده است.