بمباران اربیل: حملهای تازه در سایه جنگی که از فوریه به اقلیم رسیده است
- 2 days ago
- 5 min read
رهگیری و سرنگونی سه پهپاد بمبگذاریشده بر فراز پایتخت اقلیم کردستان در بامداد روز گذشتە، تازهترین مورد از موج حملاتی است که از آغاز جنگ ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل، اقلیم کردستان را با وجود اعلام بیطرفی، به یکی از صحنههای گسترش درگیریهای منطقهای تبدیل کرده است. تداوم این حملات، بار دیگر مسئله دامنه حملات جمهوری اسلامی در خاک عراق و پیامدهای آن برای امنیت اقلیم کردستان را برجسته کرده است.
در بامداد جمعه ۱۴ اوت، سه پهپاد بمبگذاریشده بر فراز اربیل رهگیری و منهدم شدند. اداره ضدتروریسم اقلیم کردستان اعلام کرد این پهپادها بین ساعت ۲:۱۷ تا ۲:۲۵ بامداد وارد آسمان هولیر (اربیل) شده بودند و نیروهای ائتلاف بینالمللی آنها را سرنگون کردند.
بر اساس این گزارش، حمله مذکور تلفات جانی نداشت و بقایای یکی از پهپادها در نزدیکی یک منطقه مسکونی سقوط کرد.
حمله بامداد جمعه تازهترین مورد از مجموعه حملات موشکی و پهپادی به اقلیم کردستان در ماههای گذشته است. این حملات که در پی جنگ ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، در هفتههای اخیر شدت بیشتری گرفتهاند.
در همین هفته، چهار پهپاد در مناطق سوران، خلیفان و هریر در استان اربیل سقوط کردند و در ۱۱ اوت نیز مقر حزب کومله زحمتکشان کردستان در دره آلانه هدف حمله موشکی قرار گرفت.
رسانههای اقلیم کردستان از زخمی شدن شماری از پیشمرگههای این حزب در آن حمله خبر دادهاند. همچنین، از ۲۸ فوریه تاکنون، زیرساختهای اقلیم و مناطق مسکونی نیز بارها هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند.
حملات به احزاب کردستانی مخالف جمهوری اسلامی ایران البته با آغاز جنگ اخیر شروع نشده است. این احزاب که سالهاست در اقلیم کردستان مستقر هستند، در گذشته نیز با انواع حملات موشکی و ترور اعضا و کادرهای خود مواجه بودهاند.
برای نمونه، نیروی هوافضای سپاه پاسداران روز ۱۷ شهریور ۱۳۹۷ با شلیک هفت موشک کوتاهبرد زمینبهزمین فاتح ۱۱۰، مقر رهبری حزب دموکرات کردستان ایران در شهر کویه را هدف قرار داد. در این حمله ۱۶ نفر از اعضای رهبری، کادرها و پیشمرگههای این حزب کشته و حدود ۴۰ نفر دیگر زخمی شدند.
از دهه ۱۹۹۰ میلادی تاکنون نیز دهها عضو باسابقه احزاب کردستان ایران در بمبگذاریها و سوءقصدهایی که به جمهوری اسلامی ایران نسبت داده میشوند، مختلف جان باختهاند.
رویترز در گزارشی درباره جنگ، از حملات مستمر سپاه به مواضع سیاسی و نظامی احزاب کردستان مخالف جمهوری اسلامی مستقر در عراق خبر داده و نوشته بود این حملات یکی از عواملی بود که مانع از گشودن جبههای از سوی احزاب سیاسی کردستان علیه تهران شد.
این وضعیت به مسالەای بازمیگردد که چند سال پیش قرار بود از مسیر یک توافق امنیتی میان بغداد و تهران مهار شود.
در مارس ۲۰۲۳ ایران و عراق بر سر تقویت امنیت مرزها به توافق رسیدند و در اوت همان سال تهران اعلام کرد بغداد متعهد شده است "گروههای مسلح" مخالف جمهوری اسلامی را خلع سلاح کند، پایگاههایشان را ببندد و آنها را از مناطق مرزی دور کند.
در سپتامبر ۲۰۲۳، دولت عراق اعلام کرد روند انتقال این گروهها از مناطق نزدیک مرز ایران به اردوگاههایی در عمق اقلیم آغاز شده است.
وزیر امور خارجه وقت عراق اشارە نمودە بود کە این اقدام در چارچوب توافق امنیتی بغداد و تهران انجام شده و اعضای این گروهها در مناطق جدید اسکان داده شدهاند. دولت اقلیم نیز بر پایبندی خود به توافق تاکید کرده بود.
این توافق در شرایطی شکل گرفت که روابط تهران با احزاب کردستان ایران پس از خیزش «ژن ژیان ئازادی» نیز بیش از گذشته امنیتی شده بود.
در جریان اعتراضات ۱۴۰۱، شهر سقز و دیگر شهرهای کردستان ایران از کانونهای اصلی اعتراضات بودند و جمهوری اسلامی بارها احزاب کردستان ایران مستقر در اقلیم را به نقش داشتن در ناآرامیها متهم کرد. حملات موشکی سپاه به مقر این احزاب در اقلیم نیز در همان دوره شدت گرفت.
توافق ۲۰۲۳ قرار بود حضور مسلحانه این احزاب در نزدیکی مرز ایران را محدود کند. بغداد در آن برهە اعلام کرد که آنها خلع سلاح و به نقاطی دورتر از مرز منتقل شدهاند.
با این حال، انتقال این احزاب و نیروهایشان به عمق اقلیم به معنای پایان اختلاف تهران با آنها نبود و در سالهای بعد نیز جمهوری اسلامی حملات خود به مواضع احزاب کردستان ایران را ادامه داد و در جریان جنگ جاری، دامنه این حملات بار دیگر افزایش یافت.
از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا ۱۴ اوت، بیش از ۹۴۰ موشک و پهپاد به سوی اقلیم کردستان شلیک یا علیه اهدافی در آن به کار گرفته شده است.
تنها در دو هفته نخست اوت نیز این شبکه ۱۶ پهپاد و سه موشک را ثبت کرده که هشت پهپاد و هر سه موشک در محدوده استان اربیل بودهاند.
قابل ذکر است کە اربیل تنها محل استقرار احزاب کردستان مخالف جمهوری اسلامی نیست، این شهر در واقع محل استقرار نهادهای اصلی اقلیم، فرودگاه بینالمللی، نمایندگیهای دیپلماتیک و نیروهای ائتلاف بینالمللی نیز هست. به همین دلیل، هر حمله پهپادی که در آسمان شهر یا مناطق پیرامون آن رخ میدهد، حتی در صورت نداشتن تلفات، مسالەای فراتر از هدف اعلامشده حمله ایجاد میکند.
در هفتههای اخیر نیز برخی پهپادها پیش از رسیدن به هدف رهگیری شده و بقایای آنها در مناطق مسکونی یا نزدیک زیرساختهای غیرنظامی سقوط کرده است.
گزارشهای اخیر نیز از مجموعهای از حملات در اقلیم از اواسط ژوئیه تا اوت خبر میدهد که علاوه بر مواضع احزاب کرد، مناطق و نیروهای دیگر را نیز دربر گرفته است.
در این میان، تهران همواره میان حمله به اقلیم کردستان و حمله به احزاب کردستانی مخالف خود در داخل اقلیم تمایز گذاشته است.
برای نمونه، کنسول ایران در هولیر در ژوئیه گفت جمهوری اسلامی اقلیم را هدف قرار نداده و مدعی شد حملات ایران متوجه احزاب کردستان مخالف جمهوری اسلامی بوده است. در مقابل، مقامهای اقلیم و دولت عراق حملات انجامشده در خاک عراق را نقض حاکمیت این کشور دانستهاند.
این تمایز در روایت رسمی تهران اهمیت زیادی دارد، اما با واقعیت حملات اخیر بهسادگی قابل جمع نیست.
اگر هدف حملات صرفا مواضع احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی باشد، در موارد مختلف، موشکها و پهپادها مناطقی را هدف قرار دادهاند که علاوه بر مقرهای سیاسی و نظامی این احزاب، اردوگاههای خانوادگی و دیگر تاسیسات مرتبط با آنها نیز در آن قرار دارند.
به همین دلیل، تفکیک میان هدف قرار دادن احزاب کرد مخالف و هدف قرار دادن اقلیم کردستان در عمل همیشه روشن نیست، بهویژه زمانی که حملات در مناطق مسکونی یا در نزدیکی تاسیسات غیرنظامی انجام میشوند و بقایای پهپادها نیز در محدودههای مسکونی سقوط میکند.
روایت رسانههای جمهوری اسلامی از این حملات نیز با باید احتیاط خوانده شود. رسانههای رسمی جمهوری اسلامی ایران معمولا احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی را با عنوانهایی مانند "گروههای تروریستی ضدانقلاب" معرفی میکنند و در گزارش حمله ۱۱ اوت به شمالشرق اربیل نیز از هدف قرار گرفتن و "انهدام اردوگاه گروههای تروریستی" خبر دادند. اما این گزارش جزئیات خود را به منابع عربزبان نسبت داد و شواهد مستقلی برای میزان خسارت یا تلفات ارائه نکردند.
در مقابل، گزارشهای منابع کردستانی و بینالمللی از حملات اخیر عمدتا از اصابت پهپاد و موشک به مقرهای این احزاب و زخمی شدن شماری از نیروهای آنها سخن گفتهاند، بدون آنکه ادعاهای مربوط به تلفات گسترده یا انهدام کامل این احزاب را تایید کنند.
به همین دلیل، در گزارش حاضر ادعاهای منابع جمهوری اسلامی بهعنوان روایت طرف ایرانی نقل میشود و نه بهعنوان واقعیتی کە اثبات شدە است.
از همینرو حمله بامداد روز گذشتە در نقطه تلاقی چند بحران قرار دارد: جنگ منطقهای که از فوریه آغاز شده، مناقشه قدیمی جمهوری اسلامی با احزاب سیاسی کردستان ایران و توافق امنیتی بغداد و تهران که قرار بود حضور مسلحانه این احزاب را در مرز ایران مهار کند.
سه پهپادی که امروز بر فراز اربیل سرنگون شدند، تازهترین نشانه ادامه همین وضعیتاند که در آن اقلیم کردستان، با وجود اعلام بیطرفی در جنگ، همچنان در معرض حملاتی قرار دارد که اهداف و پیامدهای آنها فراتر از مرزهای اقلیم است.
