تحلیل تصاویر ماهوارهای CSIS نشانههایی را مبنی بر از سرگیری فعالیت هستهای ایران آشکار میکند
- Arena Website
- Oct 28, 2025
- 4 min read
تحلیلهای یک مرکز مطالعات راهبردی در واشنگتن حاکی از آن است که خروج ایران از تعهدات برجامی و محدودسازی نظارتهای آژانس، پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵، معماری بازدارندگی هستهای منطقه را با ابهام جدی مواجه کرده است. تداوم توسعه زیرساختهای زیرزمینی و ذخیرسازی اورانیوم غنیشده، ظرفیت چانهزنی تهران را افزایش میدهد، هرچند فشار امنیتی داخلی و آسیب انسانی میتواند سرعت بازسازی را کاهش دهد و ضرورت دیپلماسی فعال را پررنگتر سازد.
تحلیل تازه مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن نشان میدهد که ایران ممکن است برنامه هستهای خود را پس از حملات نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، در مسیر تازهای قرار داده باشد. این تحلیل بر پایه تصاویر ماهوارهای است که تغییرات در تأسیسات هستهای ایران، بهویژه در نزدیکی اصفهان و نطنز، را نشان میدهد و نگرانیها درباره آینده برنامه هستهای این کشور را افزایش داده است.
در ۱۸ اکتبر، وزارت امور خارجه ایران رسماً اعلام کرد که تمامی تعهدات خود تحت برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را خاتمه داده است.
این تصمیم نظارتهای بینالمللی بر فعالیتهای هستهای ایران را عملاً متوقف کردە و فضای جدیدی از «ابهام راهبردی» و «بینظمی عملیاتی» را ایجاد نمودە است.
تحلیلگران CSIS میگویند این شرایط ممکن است با یک «فرهنگ درونی ترس» در سازمانهای هستهای ایران همراه باشد.
از سوی دیگر، تصاویر ماهوارهای جدید نشان میدهد که با وجود خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، جمهوری اسلامی ایران در حال توسعه و بازسازی برخی بخشهای برنامه هستهای خود است.
چند روز پیش از حملات ژوئن، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از ساخت سومین سایت غنیسازی ایران در نزدیکی اصفهان خبر دادە بود. این سایت زیرزمینی، واقع در شمال اصفهان، احتمالاً محل استقرار تأسیسات جدید غنیسازی است.
نگرانیها زمانی شدت گرفت که جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در ۲۴ ژوئن تأکید کرد که ایران هنوز ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد خود را حفظ کرده است.
دو عملیات «چکش نیمهشب» و «شیر برآشفته» بخشهای کلیدی برنامه هستهای ایران را هدف قرار دادە و باعث توقف فعالیتهای غنیسازی و فرآوری اورانیوم در سایتهای فردو، نطنز و اصفهان شدند. تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که این تأسیسات همچنان آسیبدیده و مسیرهای دسترسی به بخشهای اصلی مسدود است.
در نطنز، ترانسفورماتورها و ژنراتورهای برق نابود شده و جایگزین نشدهاند، و در اصفهان، آوار و بقایای ساختمانها مانع فعالیت مستقیم است.
با وجود توقف فعالیتهای مستقیم در سایتهای حیاتی، ایران ساختوساز در منطقه کوه پیکاکس در فاصلهای حدود یک مایل جنوب نطنز را افزایش داده است.
ساخت این تأسیسات زیرزمینی از سال ۲۰۲۰ برای ایجاد سالن مونتاژ سانتریفیوژ مدرن آغاز و اخیراً فعالیت عمرانی در آن تشدید شده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ایران دیوارهای امنیتی را پیرامون محوطه احداث و چندین تونل و ورودی زیرزمینی را در بخشهای مختلف آن ایجاد نموده است.
برخی ورودیها با شن و ماسه پوشانده شده و بخش جنوبی بهطور موقت مسدود شده است. هدف نهایی این ساختوسازها مشخص نیست، اما سه تفسیر محتمل مطرح شده است:
تکمیل سالن مونتاژ سانتریفیوژ وعده دادهشده در سال ۲۰۲۰، انتقال بخشهای متالورژی به این محل، یا ایجاد مرکز مخفی غنیسازی اورانیوم برای ارتقای ذخایر موجود.
این فعالیتها نشاندهنده نیاز فوری به شفافیت بیشتر و نظارت بینالمللی است، اما ایران همزمان دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به این سایتها را ممنوع کرده است.
افزون بر تخریب تأسیسات، حملات اسرائیل منجر به کشته شدن شماری از دانشمندان برجسته هستهای ایران شد.
جاشوا زارکا، سفیر اسرائیل، اعلام کرد که دستکم ۱۴ دانشمند هستهای هدف قرار گرفتند و این افراد در پروژههای دوکاربردی که قابلیت استفاده تسلیحاتی دارد، فعالیت میکردند.
فقدان این دانشمندان، توان ایران برای حفظ دانش زمینەای و پیشبرد برنامه احتمالی تسلیحات هستهای را به شدت کاهش داده است.
تحلیلگران میگویند دقت و همزمانی حملات نشاندهنده نفوذ عمیق دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل در برنامه هستهای ایران است.
پیش از این، برنامه هستهای ایران بارها با خرابکاریهای هدفمند و ترورهای علمی مواجه شده بود. با این حال، ایران همواره موفق به بازسازی تأسیسات و جذب متخصصان جدید شده است.
پس از حملات ژوئن، تهران کارزار داخلی سختگیرانهای را آغاز کرده است. بیش از ۷۰۰ نفر به اتهام جاسوسی بازداشت شدند و دو نفر در سپتامبر به اتهام ارتباط با موساد اعدام شدند.
در واکنش بە این اعدامها، سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ حداقل هزار نفر در ایران اعدام شدهاند، رقمی بیسابقه در سه دهه اخیر.
این اقدامات ممکن است فضای رعب و بیاعتمادی در میان کارکنان سازمانهای هستهای ایران ایجاد کرده و سرعت هرگونه بازسازی را محدود سازد.
بر اساس گزارش تلگراف، دانشمندان هستهای بازمانده به محافظان خود اعتماد ندارند و خواستار جایگزینی آنان شدهاند، که نشاندهنده تأثیر مستقیم امنیت و اعتماد بر توانایی فنی ایران است.
از منظر سیاست بینالمللی، لغو برجام و اخراج بازرسان آژانس، زنگ خطری برای آینده برنامه هستهای ایران محسوب میشود.
ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده را با غلظت ۶۰ درصد در اختیار دارد و مشخص نیست چه زمانی سومین سایت غنیسازی خود را فعال خواهد کرد.
از همین رو، تصمیم ایران درباره معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و کنفرانس بازنگری آن در ۲۰۲۶، شاخص مهمی برای ارزیابی جهتگیری این کشور خواهد بود.
در این بارە، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، تهدید کرده است که ممکن است ایران از این معاهده خارج شود؛ اقدامی که تنها کره شمالی پیش از این، آن را انجام داده است.
در صورتی که ایران به ساخت تأسیسات زیرزمینی محرمانه ادامه دهد و مانع از دسترسیهای بینالمللی بە این تاسیسات شود، ممکن است بتواند بخشی از برنامه هستهای خود را بهصورت پنهانی بازسازی کند.
کارشناسان تأکید دارند که تنها همکاری ایران با آژانس و جامعه بینالمللی میتواند امکان گفتوگوی معنادار و شفافیت در آینده را فراهم کند.
